Đây là những quốc gia vốn đã phải đối mặt với áp lực suy giảm tăng trưởng kinh tế từ việc thắt chặt chính sách tiền tệ để ứng phó với cú sốc giá dầu do cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran gây ra.
Việc lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng mạnh càng khiến các nền kinh tế nói trên thêm căng thẳng, vì ngân hàng trung ương của họ đang đứng trước tình thế tiến thoái lưỡng nan khi phải cân nhắc giữa việc bảo vệ đồng nội tệ và duy trì tăng trưởng kinh tế.
Theo hãng tin Bloomberg, hiện tại, cả Indonesia, Philippines và Ấn Độ đều đang phải đối mặt với sự rút lui của dòng vốn và đồng tiền mất giá mạnh mẽ.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng cao đã đẩy giá trị đồng USD lên, làm giảm sức hấp dẫn của tài sản ở các thị trường mới nổi, dẫn đến dòng vốn chảy ra khỏi châu Á. Những biến động này làm gia tăng gánh nặng trả nợ bằng đồng USD và gây áp lực đòi hỏi các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất để bảo vệ đồng nội tệ và tăng sức hấp dẫn của trái phiếu nội địa, ngay cả khi tăng trưởng trong nước có dấu hiệu suy yếu.
Giá dầu tăng cao và mối lo về sự leo thang của lạm phát đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ trên toàn thế giới lên mức cao nhất trong nhiều năm. Trong đó, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm của Mỹ đạt mức cao nhất kể từ năm 2007.
Đà tăng của lợi suất trái phiếu Mỹ đã làm gia tăng áp lực ở khắp các nền kinh tế châu Á mới nổi. Ngoại trừ đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, tất cả các đồng tiền lớn ở châu Á đều suy yếu kể từ khi cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh nổ ra. Đồng peso Philippines, đồng rupee Ấn Độ và đồng rupiah Indonesia là những đồng tiền giảm giá mạnh nhất trong khu vực. Một chỉ số của Bloomberg về trái phiếu Philippines đã giảm 13% nếu tính theo giá trị bằng USD, mức giảm mạnh nhất trong số các thị trường châu Á mới nổi.
Vào ngày 20/5, Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) đã tăng lãi suất mạnh tay 0,5 điểm phần trăm - một mức tăng lớn hơn dự báo - để bảo vệ đồng rupiah trước nguy cơ rớt giá xuống những mức thấp kỷ lục mới. Đây là đợt tăng lãi suất đầu tiên của Indonesia trong vòng 2 năm trở lại đây.
Tuy nhiên, theo nhà kinh tế Jason Tuvey của công ty Capital Economics, tăng lãi suất cũng chỉ là một giải pháp tạm thời đối với những vấn đề mà Indonesia đang phải đối mặt. “Để đồng tiền phục hồi vững chắc hơn, Indonesia cần phải dịch chuyển khỏi các chính sách dân túy và can thiệp thị trường đã được áp dụng kể từ khi Tổng thống Prabowo lên nắm quyền”, ông nói.
Chính phủ Indonesia đã bắt đầu mua lại trái phiếu chính phủ của nước này nhằm hạ nhiệt lợi suất tăng cao và ngăn chặn dòng vốn chảy ra ngoài - theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa.
BI đã mua vào trái phiếu dài hạn kết hợp với bán ra trái phiếu ngắn hạn để thu hút thêm dòng vốn chảy vào nhằm hỗ trợ đồng tiền. Đây là động thái tương tự như biện pháp mà ngân hàng trung ương này đã áp dụng vào năm 2022 để kiềm chế sự gia tăng mạnh mẽ của lãi suất sau đại dịch Covid-19.
Tại Philippines, các nhà giao dịch và chuyên gia kinh tế đang thảo luận sôi nổi về khả năng lãi suất tăng mạnh nếu áp lực mất giá đối với đồng peso tiếp tục gia tăng. Chính phủ Philippines đã từ chối tất cả các mức giá đấu thầu trái phiếu chính phủ trong đợt chào bán vào ngày 19/5 để ngăn chặn một cú tăng mạnh của lợi suất.
Ấn Độ cho đến nay chủ yếu đã phản ứng bằng cách can thiệp vào thị trường tiền tệ và bảo hộ thương mại, bao gồm hạn chế nhập khẩu vàng và bạc. Các nhà kinh tế cho rằng các biện pháp tương tự có thể lan rộng đến Đông Nam Á, đặc biệt nếu giá lương thực tăng vọt.
Các nhà kinh tế của ngân hàng Citigroup cho rằng các lựa chọn chính sách trong tương lai cho Ấn Độ có thể bao gồm kiểm soát vốn chặt chẽ hơn, bao gồm các hạn chế đối với đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của người dân và các quy tắc nghiêm ngặt hơn yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải đưa thu nhập ngoại tệ về nước.
Báo cáo của Citigroup nhận định khả năng các biện pháp như vậy được đưa ra trong tháng tới là cao, đồng thời cho biết thêm rằng mức dự trữ ngoại hối của Ấn Độ hiện vẫn "hợp lý" nhưng đang "xấu đi dần".
Giới chuyên gia nhận định đợt bán tháo trái phiếu toàn cầu này đặt ra rủi ro đặc biệt nghiêm trọng đối với các nền kinh tế châu Á mới nổi vì lịch sử cho thấy tâm lý nhà đầu tư có thể thay đổi nhanh chóng khi điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt.
Trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, các quốc gia bao gồm Thái Lan, Indonesia và Hàn Quốc đã chứng kiến đồng tiền sụt giá chóng mặt và dự trữ ngoại hối cạn kiệt trong vòng vài tháng. Nguyên do là nhà đầu tư mất niềm tin vào khả năng bù đắp thâm hụt tài khoản vãng lai lớn và bảo vệ tỷ giá hối đoái của các quốc gia này. Cuộc khủng hoảng đó đã gây ra suy thoái kinh tế nghiêm trọng, lạm phát tăng vọt và biến động chính trị.
Cuộc khủng hoảng "taper tantrum" năm 2013, được kích hoạt bởi các tín hiệu rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ bắt đầu thu hẹp các biện pháp kích thích, cũng đã dẫn đến dòng vốn chảy mạnh khỏi các thị trường mới nổi khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng vọt. Khi đó, Ấn Độ, Indonesia và Philippines là những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Các ngân hàng trung ương trong khu vực đã tăng cường can thiệp vào thị trường ngoại hối, nhưng đồng tiền của họ vẫn chịu áp lực giảm.
"Quy mô can thiệp ngoại hối như vậy sẽ ngày càng khó duy trì khi dự trữ ngoại hối đã bị rút cạn đáng kể mà áp lực giá năng lượng chưa giảm”, ông Sanjay Mathur - nhà kinh tế trưởng khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ tại ngân hàng ANZ - nhận định trong một báo cáo vào tuần trước.
Các nhà kinh tế của ANZ dự báo thâm hụt tài khoản vãng lai của Ấn Độ và Indonesia lần lượt là 1,9% và 1,1% tổng sản phẩm trong nước (GDP) trong năm 2026, còn của Philippines ở mức 4%.
Cú sốc giá dầu đã kéo tốc độ tăng trưởng GDP của Philippines xuống mức yếu nhất kể từ năm 2009 ngoại trừ giai đoạn đại dịch. Lạm phát cũng vượt qua mức 7%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2 đến 4% của ngân hàng trung ương nước này.
Tại Indonesia, chính sách tài khóa mở rộng của Tổng thống Prabowo Subianto, bao gồm chương trình bữa ăn miễn phí của ông, đã khiến các nhà đầu tư lo ngại về quỹ đạo vay nợ và triển vọng tín nhiệm của nước này.
Về phần mình, Ấn Độ cũng đang đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng và hỗ trợ phúc lợi ngay cả khi giá dầu đe dọa làm tăng thâm hụt tài khóa và kích thích lạm phát.
"Bài học từ cuộc khủng hoảng ‘taper tantrum’ và khủng hoảng tài chính châu Á là phần bù rủi ro có thể tăng rất nhanh và dự trữ ngoại hối tưởng chừng như đủ có thể cạn kiệt rất nhanh”, ông Rob Subbaraman - nhà kinh tế trưởng của ngân hàng Nomura Holdings - nhấn mạnh.
