Trong tuần trước, dữ liệu lạm phát nóng hơn dự báo của Mỹ đã đẩy lãi suất thực của Mỹ - tức lãi suất danh nghĩa sau khi trừ đi lạm phát - xuống dưới mức 0 lần đầu tiên trong 3 năm.
Nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) không có động thái điều chỉnh, xu hướng leo thang của lạm phát sẽ tiếp tục đẩy lãi suất thực vào vùng âm sâu hơn. Theo một khảo sát của Fed chi nhánh Philadelphia, mức tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trung bình của Mỹ trong quý này có thể lên tới 6%.
Lãi suất thực âm có hiệu ứng kích thích kinh tế, do đó việc duy trì lãi suất thực âm trong bối cảnh một cú sốc năng lượng lớn như hiện nay có vẻ không hợp lý, đặc biệt khi thị trường chứng khoán Mỹ đang ở mức cao kỷ lục và điều kiện tài chính tổng thể rất lỏng lẻo - nhà báo Jamie McGreever của hãng tin Reuters nhận định.
Ông cho rằng sự sụt giảm của lãi suất thực về dưới 0 phản ánh tính bất ngờ của cuộc khủng hoảng này và tốc độ lạm phát tăng nhanh. Đồng thời, thực tế này đặt các nhà hoạch định chính sách vào một vị thế khó khăn.
Trong khi một số ngân hàng trung ương như Ngân hàng Trung ương Australia (RBA) và Ngân hàng Trung ương Na Uy đã bắt đầu tăng lãi suất, hầu hết các ngân hàng trung ương khác vẫn đang chờ đợi. Họ có thể muốn đợi thêm vài tuần hoặc thậm chí vài tháng để đánh giá tác động của cú sốc năng lượng lên tăng trưởng và việc làm trước khi xem xét tăng lãi suất, đồng thời hy vọng rằng thị trường trái phiếu có thể gánh vác một phần công việc nặng nhọc và đợt tăng lạm phát này sẽ chỉ là tạm thời.
Tuy nhiên, cách tiếp cận tương tự đã không mang lại kết quả tốt trong năm 2022. Với giá tiêu dùng tăng nhanh, kỳ vọng lạm phát tăng cao và thị trường trái phiếu đang bán tháo, thời gian không đứng về phía các nhà hoạch định chính sách.
Không chỉ Fed đang đối mặt với tình trạng này. Trong số các ngân hàng trung ương thuộc nhóm G4, chỉ có lãi suất cơ bản của Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) đang có lãi suất thực dương, nhưng vị thế này sẽ không còn nếu lạm phát của Anh tăng lên mức 3,75%. Hiện tại, lạm phát của Anh đang ở mức 3,3%.
Lãi suất thực của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang là âm 1%, mức âm sâu nhất kể từ năm 2023.
Tại Nhật Bản, lãi suất chính sách thực đã âm kể từ năm 2021 khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tìm cách đưa nước này thoát khỏi tình trạng giảm phát. Đầu năm nay, lãi suất thực của Nhật Bản đã đứng trước cơ hội chuyển sang trạng thái dương, nhưng cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran đã đảo lộn triển vọng đó. Nhật Bản nhập khẩu 90% năng lượng hóa thạch mà nước này tiêu thụ, đồng nghĩa lạm phát có khả năng sẽ tăng theo đà tăng của giá dầu.
Đợt bán tháo trên thị trường trái phiếu toàn cầu trong những ngày gần đây đã gửi tới các ngân hàng trung ương một thông điệp rõ ràng: hãy tăng lãi suất.
Nhưng có một điều quan trọng là lợi suất trái phiếu không chỉ tăng do cú sốc nguồn cung năng lượng liên quan đến Iran. Lạm phát còn đang được thúc đẩy bởi sự bùng nổ chi tiêu cho trí tuệ nhân tạo (AI) - xu hướng đầu tư tạo ra một làn sóng nhu cầu toàn cầu đối với chip và công nghệ liên quan. Các công ty công nghệ lớn của Mỹ có thể chi hơn 800 tỷ USD cho vốn đầu tư liên quan đến AI trong năm nay, với tổng đầu tư cơ sở hạ tầng AI đạt 7,6 nghìn tỷ USD vào năm 2031 - theo một số ước tính.
Những khoản chi khổng lồ này được phản ánh trong vốn hóa thị trường của các nhà cung cấp chip lớn. Nvidia, công ty công nghệ AI nổi tiếng của Mỹ, chỉ cần cổ phiếu của mình tăng thêm khoảng 9% nữa để trở thành công ty trị giá 6 nghìn tỷ USD, trong khi nhà sản xuất chip Hàn Quốc SK Hynix - với mức vốn hóa thị trường chỉ 100 tỷ USD cách đây 1 năm - đang trên đà trở thành công ty trị giá 1 nghìn tỷ USD.
Cơn sốt AI đã đẩy các chỉ số Nasdaq và S&P 500 của thị trường chứng khoán Mỹ tăng lên mức cao kỷ lục trong năm nay bất chấp lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng cao và đồng USD mạnh lên. Theo ngân hàng Goldman Sách, điều kiện tài chính tại Mỹ đang lỏng lẻo nhất trong 4 năm qua.
Trên thực tế, một vòng lặp tự mạnh lên đã xuất hiện ở nhiều nền kinh tế phát triển. Lãi suất thực giảm giúp tăng giá cổ phiếu, dẫn tới nới lỏng điều kiện tài chính, giúp thúc đẩy đầu tư và chi tiêu nhiều hơn.
Tại Mỹ, dù lạm phát đã duy trì trong tình trạng cao hơn mục tiêu trong suốt 5 năm qua, Fed hiện tại còn đang chần chừ với việc tăng lãi suất. Theo ông McGreever, cuộc khủng hoảng trái phiếu hiện tại cho thấy các nhà đầu tư đang mất kiên nhẫn với sự chần chừ này của Fed.
Bối cảnh này là một thử thách lớn cho Chủ tịch mới của Fed, ông Kevin Warsh, không chỉ vì ông đã từng bày tỏ sự ưa thích đối với lãi suất thấp hơn. Tổng thống Donald Trump đã bổ nhiệm ông với mong muốn ông sẽ giảm lãi suất.
Điều đó sẽ là một thách thức lớn khi lãi suất thực - "giá thực" của tiền - đã dưới 0, ông McGreever nhấn mạnh.
