Bộ Tài chính đề xuất 6 nhiệm vụ trọng tâm đẩy nhanh giải ngân đầu tư công

Bộ Tài chính đánh giá, trong tháng 12, tiến độ giải ngân trên phạm vi cả nước tăng tốc mạnh mẽ so với các tháng liền kề và tiếp tục vượt tỷ lệ giải ngân cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, với mục tiêu giải ngân đạt 100% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, kết quả giải ngân đầu tư công năm 2025 vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng khi nhiều bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung của cả nước.

Theo Bộ Tài chính, có 11 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước tính đến hết tháng 12/2025 là: Ngân hàng Phát triển; Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Đài Truyền hình Việt Nam; Bộ Công Thương; Kiểm toán Nhà nước; Văn phòng Trung ương Đảng; Bộ Tài chính; Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Bộ Nội vụ; Bộ Quốc phòng và Bộ Tư pháp

Về phía địa phương, có 15 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung cả nước trở lên, gồm: Ninh Bình; Hà Tĩnh; Lào Cai; Thanh Hóa; Phú Thọ; Thái Nguyên; Thành phố Hà Nội; Thành phố Hải Phòng; Bắc Ninh; Quảng Ninh; Gia Lai; Cao Bằng; Tây Ninh; Đồng Tháp; Nghệ An

Trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính nhận định tiến độ giải ngân chưa đạt yêu cầu do tác động đan xen của cả nguyên nhân chủ quan và khách quan.

Đối với nguyên nhân chủ quan, một số bộ, ngành và địa phương lập kế hoạch chưa sát thực tế, đăng ký nhu cầu vốn chưa phù hợp với năng lực thực hiện, dẫn đến phải điều chỉnh nhiều lần, ảnh hưởng đến tỷ lệ giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn

Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư tại một số địa phương chưa quyết liệt, kéo dài tình trạng chậm bàn giao mặt bằng, gây ách tắc dây chuyền cho tiến độ thi công và giải ngân, Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Đồng thời, hạn chế về năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu, cùng với sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan, cũng khiến khối lượng giải ngân dồn vào thời điểm cuối năm.

Đối với nguyên nhân khách quan, diễn biến thời tiết bất thường, đặc biệt là mưa bão dồn dập trong những tháng cuối năm là một trong các yếu tố đã tác động trực tiếp đến tiến độ thi công nhiều công trình, đặc biệt là các dự án giao thông trọng điểm.

Cùng với đó, một số cơ chế, chính sách dù đã được sửa đổi nhưng vẫn phát sinh vướng mắc mới từ thực tiễn như: (i) chưa có quy định bố trí tạm cư hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà ở trong trường hợp chờ bố trí tái định cư dù đã thu hồi đất cho mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội; (ii) chưa có hướng dẫn chi tiết về phương thức điều chỉnh giá hợp đồng, xử lý trượt giá trong điều kiện biến động mạnh về giá vật liệu xây dựng hay (iii) thiếu hướng dẫn chi tiết về trình tự thẩm định dự án công nghệ thông tin, phân loại dự án, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế thuê dịch vụ công nghệ thông tin…

Ngoài ra, tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng; quy trình và thủ tục giải ngân các dự án sử dụng vốn ODA phụ thuộc nhiều vào nhà tài trợ; khó khăn phát sinh trong quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, cùng việc một lượng vốn lớn mới được Thủ tướng Chính phủ giao bổ sung khi nhiều địa phương chưa kịp hoàn thiện thủ tục đầu tư, cũng tạo thêm áp lực cho công tác giải ngân.

Để nâng cao tỷ lệ giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính đề xuất cần tập trung tháo gỡ các vướng mắc dựa trên 6 vấn đề trọng tâm:

Thứ nhất, các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp tục rà soát, tổng hợp các vướng mắc trong cơ chế chính sách liên quan đến giải ngân đầu tư công theo chức năng nhiệm vụ để báo cáo và đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, kịp thời tháo gỡ.

Thứ hai, tập trung xử lý dứt điểm những điểm nghẽn trong công tác giải phóng mặt bằng, đảm bảo mặt bằng sạch khi triển khai thi công dự án, không được để tình trạng dự án chờ mặt bằng và tuyên truyền vận động nhân dân trong công tác bồi thường.

Thứ ba, theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng để bảo đảm nguồn cung cho các dự án, đặc biệt là dự án giao thông quan trọng quốc gia, trọng điểm, liên vùng.

Thứ tư, các cơ quan, đơn vị, nhà thầu tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, từ đó đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình, dự án quan trọng quốc gia như: tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam - Trung Quốc.

Thứ năm, bảo đảm bố trí đội ngũ cán bộ đủ năng lực triển khai các dự án tại địa phương, đặc biệt là đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Cuối cùng, rút gọn thủ tục, đơn giản hồ sơ thanh toán và lập hồ sơ thanh toán ngay đối với khối lượng hoàn thành đã được nghiệm thu tránh dồn vào những tháng cuối năm. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng để đảm bảo chất lượng giải ngân, Bộ Tài chính cho biết.