Luỹ kế 5 tháng 2026, ngân sách nhà nước thặng dư hơn 495 nghìn tỷ đồng khi tổng thu ước đạt khoảng 1,34 triệu tỷ đồng, vượt đáng kể so với mức chi khoảng 845 nghìn tỷ đồng. Tuy vậy, ngân sách nhà nước vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức khi nguồn thu chịu tác động từ các chính sách giảm thuế hỗ trợ nền kinh tế, trong khi tiến độ giải ngân đầu tư công mới đạt hơn 20% kế hoạch…

Bộ Tài chính cho biết tổng thu ngân sách nhà nước trong tháng 5 ước đạt xấp xỉ 216,3 nghìn tỷ đồng, tương ứng 8,6% dự toán năm, thấp hơn mức thực hiện của cùng kỳ năm trước.

So với bình quân thu 4 tháng đầu năm, con số này đạt khoảng 76,9%. Tính chung 5 tháng đầu năm, thu ngân sách đạt khoảng 1.341 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 53% dự toán và tăng 15,4% so với cùng kỳ năm trước.

Xét theo từng nguồn thu, nguồn thu nội địa tiếp tục giữ vai trò chủ lực với quy mô ước đạt 1.168,2 nghìn tỷ đồng, tương đương 53,1% dự toán và tăng 15,8% so với cùng kỳ.

Đối với thu từ dầu thô, quy mô ước đạt 24,8 nghìn tỷ đồng, bằng 57,7% dự toán, tăng 15,4% so với cùng kỳ năm 2025.

Dù sản lượng khai thác chỉ đạt khoảng 3,5 triệu tấn, tương ứng 43,9% dự toán, nhưng nhờ giá dầu bình quân đạt khoảng 91,4 USD/thùng, tăng 21,4 USD/thùng so giá dự toán nên nguồn thu từ lĩnh vực này vẫn duy trì đà tăng, Bộ Tài chính nêu rõ.

Nguồn thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu ước đạt 147,2 nghìn tỷ đồng, bằng 52,9% dự toán.

Tổng số thu từ lĩnh vực này ước đạt 212,3 nghìn tỷ đồng, bằng 47,1% dự toán, tăng 15,3% so cùng kỳ; hoàn thuế giá trị gia tăng theo chế độ khoảng 65,1 nghìn tỷ đồng, bằng 37,6% dự toán, tăng 23,2% so cùng kỳ.

Mặc dù giữ vai trò nền tảng, nguồn thu nội địa đang chịu nhiều sức ép trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro. Những diễn biến phức tạp về địa chính trị, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, đã tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

Song song với công tác thu, việc triển khai hàng loạt chính sách hỗ trợ tài khóa nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân, như giảm các loại thuế liên quan đến nhiên liệu, cũng góp phần làm giảm nguồn thu ngân sách trong ngắn hạn.

Trong tháng 5, các cơ quan thuế và hải quan tiếp tục thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế, phí và lệ phí đã ban hành. Những chính sách này, bao gồm các quy định mới liên quan đến thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay được kỳ vọng hỗ trợ phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tổng số tiền miễn, giảm trong năm tháng đầu năm ước đạt khoảng 72,8 nghìn tỷ đồng, phản ánh định hướng điều hành ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô nhưng đồng thời tạo áp lực nhất định đối với cân đối ngân sách.

Ở chiều chi, tổng chi ngân sách nhà nước trong tháng 5 ước đạt 186,6 nghìn tỷ đồng. Lũy kế 5 tháng, chi ngân sách đạt khoảng 845,4 nghìn tỷ đồng, tương ứng 26,8% dự toán nhưng chỉ tăng 3,3% so cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, chi đầu tư phát triển ước đạt khoảng 206,2 nghìn tỷ đồng, bằng 18,4% dự toán Quốc hội quyết định song tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công vẫn ở mức thấp, khoảng 20,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Theo Bộ Tài chính, mặc dù tiến độ giải ngân đã cải thiện trong tháng 5, song nhìn chung vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Các bộ, ngành và địa phương đang tập trung triển khai các giải pháp nhằm thúc đẩy giải ngân, đồng thời rà soát để điều chuyển vốn từ các dự án chậm tiến độ sang các dự án có khả năng triển khai hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, các khoản chi trả nợ lãi và chi thường xuyên vẫn được bảo đảm theo kế hoạch, với tỷ lệ thực hiện lần lượt đạt khoảng 43% và 32,4% dự toán.

Theo Bộ Tài chính, ngân sách nhà nước vẫn đáp ứng đầy đủ các nhiệm vụ chi, bao gồm chi cho phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh và nghĩa vụ trả nợ. Các khoản chi lương, lương hưu và trợ cấp được thực hiện đúng hạn.

Ngoài ra, ngân sách trung ương đã sử dụng 5.605 tỷ đồng từ nguồn dự phòng để hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và xử lý các nhiệm vụ cấp bách. Đồng thời, hơn 15 nghìn tấn gạo dự trữ quốc gia đã được xuất cấp nhằm hỗ trợ người dân trong dịp Tết và thời kỳ giáp hạt.

Bộ Tài chính cho biết cân đối ngân sách ở cả trung ương và địa phương vẫn được đảm bảo.

Hoạt động huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ tiếp tục được duy trì ổn định. Tính đến ngày 27/5/2026, đã thực hiện phát hành 159,2 nghìn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, kỳ hạn bình quân 9,5 năm, lãi suất bình quân 4,09%/năm.