Các vấn đề lớn phủ bóng chuỗi sự kiện của thường niên WB và IMF

Theo các nhà kinh tế, nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt đồng thời với ba rủi ro lớn: cuộc chiến thương mại khi Mỹ áp dụng loạt thuế quan mạnh tay nhất kể từ thập niên 1930; làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) tiềm ẩn nguy cơ bong bóng; và gánh nặng nợ đang leo thang không ngừng.

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước đe dọa áp thêm thuế quan với hàng hóa Trung Quốc đã khiến căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới leo thang, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc mới cho kinh tế toàn cầu, trong bối cảnh nợ công tăng vọt và bong bóng cổ phiếu công nghệ ngày càng rõ nét.

Những lo ngại này được dự báo sẽ phủ bóng lên chuỗi sự kiện thường niên của WB và IMF tại Washington, nơi quy tụ các Bộ trưởng Tài chính, Thống đốc ngân hàng trung ương, lãnh đạo doanh nghiệp, học giả và đại diện tổ chức từ hơn 190 quốc gia thành viên.

Bên cạnh đó, gói cứu trợ 20 tỷ USD của Mỹ dành cho Argentina, cũng như các đề xuất sử dụng tài sản bị đóng băng của Nga để hỗ trợ Ukraine cũng sẽ là những nội dung chính trong chương trình nghị sự của các cuộc họp bên lề.

Chuỗi sự kiện thường niên diễn ra trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới bùng trở lại cũng như bất ổn chính trị xảy ra ở nhiều quốc gia từ Pháp cho đến Nhật Bản.

Dù vậy, trong sự kiện thường niên gần đây nhất của WB và IMF hồi tháng 4, triển vọng kinh tế lúc đó thậm chí còn u ám hơn. Tuyên bố về thuế quan “ngày giải phóng” của Tổng thống Mỹ Donald Trump - với kế hoạch tăng thuế lên hầu hết các đối tác thương mại của Washington - đã khiến thị trường tài chính chao đảo và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy thoái toàn cầu, khi các nền kinh tế có thể đáp trả lẫn nhau, đẩy lạm phát tăng và kìm hãm đầu tư.

Tuy nhiên, 6 tháng qua chứng kiến hàng loạt diễn biến tích cực, đặc biệt tại nền kinh tế lớn nhất thế giới. GDP Mỹ quý 2/2025 tăng mạnh nhất trong gần hai năm. Dù thị trường chứng khoán sụt giảm sau lời đe dọa áp thuế mới của ông Trump hôm thứ Sáu tuần trước, chỉ số S&P 500 vẫn tăng 32% kể từ tháng 4.

Đến nay hầu hết doanh nghiệp tại Mỹ vẫn chống chọi được sự gián đoạn do thuế quan nhờ tích trữ hàng hóa và chấp nhận biên lợi nhuận giảm thay vì tăng giá bán.

“Sức chống chịu như vậy là điều đáng mừng nhưng tôi cho rằng điều này sẽ không bền. Chúng ta sẽ chứng kiến nền kinh tế toàn cầu giảm tốc tăng trưởng”, bà Karen Dynan, giáo sự kinh tế Đại học Harvard và cũng là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), nhận xét trong một cuộc họp báo vào tuần trước.

Tuần trước, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo rằng tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu có thể giảm mạnh trong năm tới, khi tác động của cuộc chiến thương mại giữa các nền kinh tế lớn bắt đầu lan rộng và phát huy toàn bộ hiệu ứng. Khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu được dự báo sẽ chỉ tăng 0,5% trong năm 2026, so với mức tăng 2,4% năm nay.

Thứ Sáu tuần trước, ông Trump dọa sẽ áp thuế quan bổ sung 100% với hàng hóa từ Trung Quốc từ ngày 1/11/2025 kèm theo hạn chế xuất khẩu nhiều công nghệ. Trong khi đó, Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc của Mỹ rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của nước này là hành động trả đũa và khẳng định động thái như vậy “hợp lý và cần thiết vì lý do an ninh quốc gia”.

Theo khảo sát mới nhất của hãng tin Bloomberg, các nhà kinh tế dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay sẽ duy trì ở mức 3,2% như năm ngoái nhưng giảm xuống 2,9% vào năm 2026.

Tình trạng nợ ở cả các nền kinh tế phát triển và mới nổi cũng gây lo ngại lớn và được dự báo sẽ là một tâm điểm thảo luận tại các cuộc họp trong khuôn khổ chuỗi sự kiện thường niên của WB và IMF.

Nợ toàn cầu, gồm nợ công và nợ của doanh nghiệp hộ gia đình đã tăng hơn 21 nghìn tỷ USD trong nửa đầu năm nay lên mức kỷ lục gần 338 tỷ USD. Mức tăng này tương tự như trong đại dịch Covid-19 - theo dữ liệu từ Viện Tài chính Quốc tế (IIF).

“Những cơn gió ngược đối với kinh tế toàn cầu đang ngày càng mạnh hơn. Dù tác động trực tiếp của thuế quan Mỹ lên khối lượng xuất khẩu toàn cầu có thể còn hạn chế, các biện pháp trả đũa gần như là điều không thể tránh khỏi”, ông Frederic Neumann, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC Holdings, nhận định.

Một mối quan tâm lớn khác trong ngắn hạn của các nhà hoạch định chính sách toàn cầu là cơn sốt AI hiện tại tiềm ẩn nguy cơ bong bóng.

“Cơn sốt giá trên thị trường chứng khoán hiện nay gợi nhớ đến làn sóng lạc quan về internet cách đây 25 năm. Nếu xảy ra một đợt điều chỉnh mạnh, việc các điều kiện tài chính bị thắt chặt có thể kéo theo suy giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu,” Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva nhận định trong bài phát biểu tuần trước.

Phát biểu của bà Georgieva được cho là ám chỉ đến bong bóng dotcom - hiện tượng đầu cơ công nghệ cuối thập niên 1990 và vỡ tung vào năm 2000.

Theo kịch bản xấu mà hãng nghiên cứu và tư vấn Oxford Economics đưa ra, một đợt suy thoái trong lĩnh vực công nghệ - tập trung chủ yếu tại Mỹ - có thể kéo nền kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái, khiến tăng trưởng toàn cầu năm 2025 giảm xuống còn 2%, thấp hơn so với mức 2,5% trong kịch bản cơ sở, và triển vọng sau đó thậm chí còn ảm đạm hơn.

Đây là lý do các nhà hoạch định chính sách và các nhà kinh tế đang ngày càng quan tâm tới lĩnh vực công nghệ, bên cạnh những bất ổn do thuế quan và nợ công.

“Cơn sốt AI chưa chắc sẽ trở thành động lực tăng trưởng bền vững trong dài hạn cho nền kinh tế thế giới. Hiện chưa thể khẳng định sự bùng nổ đầu tư vào AI có thể mang lại sự cải thiện bền vững về năng suất lao động để từ đó thúc đẩy đáng kể tăng trưởng hay không”, bà Alexis Crow, nhà kinh tế trưởng tại PwC Mỹ, nhận xét với hãng tin Bloomberg.