Nhật Bản đang dẫn đầu làn sóng mua dầu thô Mỹ, cùng với một số quốc gia châu Á khác như Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan...

Các nhà máy lọc dầu châu Á ngày càng phụ thuộc vào dầu thô Mỹ, trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn khiến nhiều doanh nghiệp khu vực này buộc phải tìm nguồn thay thế để tránh thiếu hụt nhiên liệu và hạn chế tác động lan sang nền kinh tế.

Theo các nhà giao dịch, Nhật Bản đang dẫn đầu làn sóng mua dầu thô Mỹ, với lượng dầu đã mua và dự kiến hàng bốc lên tàu từ các cảng vùng Bờ Vịnh Mỹ (Gulf Coast) trong tháng 5 nhiều nhất. Các nhà máy lọc dầu tại Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan cũng tham gia xu hướng này.

Dữ liệu từ hãng tin Bloomberg cho thấy tổng lượng dầu thô Mỹ đã được chốt cho các chuyến hàng bốc lên tàu từ khu vực này vào tháng 5 đạt ít nhất 60 triệu thùng, tương đương tháng 4 và là mức cao nhất trong 3 năm.

Chiến sự Iran và tình trạng gián đoạn nghiêm trọng tại eo biển Hormuz, hiện đã kéo dài sang tuần thứ 7, đang cản trở dòng chảy dầu thô sang châu Á và đẩy ngành lọc dầu khu vực vào tình thế căng thẳng. Trong lúc Mỹ và Iran chuẩn bị bước vào vòng đàm phán tiếp theo, thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần cũng sắp hết hiệu lực, nhưng Hormuz - tuyến vận tải chiến lược của thị trường năng lượng - vẫn chưa được khai thông.

Khủng hoảng nhiên liệu tại châu Á đang bắt đầu lan rộng, ảnh hưởng trực tiếp tới người tiêu dùng và toàn bộ nền kinh tế. Một số chính phủ đã phải tìm cách kiềm chế nhu cầu, nhiều hãng hàng không cắt giảm chuyến bay, trong khi ngành sản xuất ngày càng đối mặt với nguy cơ thiếu năng lượng.

Phần lớn dầu thô Mỹ xuất sang châu Á sẽ được vận chuyển bằng tàu VLCC - loại tàu chở dầu thô cỡ lớn với sức chở khoảng 2 triệu thùng mỗi chuyến. Ngoài ra, thị trường cũng sử dụng một số tàu nhỏ hơn như Aframax, loại có thể đi qua kênh đào Panama để rút ngắn hành trình sang Đông Á qua Thái Bình Dương.

“Trong 2 tuần tới, gần như không còn tàu VLCC nào trống để thuê. Trong 90 ngày gần đây, thị trường thường có khoảng 4 tàu trống”, ông John Coleman, nhà phân tích dầu thô tại công ty thông tin năng lượng Sparta Commodities, nói với Bloomberg. Theo ông, đây có thể là dấu hiệu sớm cho thấy nhu cầu thuê tàu đang tăng mạnh và xuất khẩu dầu từ vùng Bờ Vịnh Mỹ sắp tăng mạnh.

Dữ liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy trong tuần kết thúc ngày 10/4, xuất khẩu dầu của nước này, gồm dầu thô và các sản phẩm tinh chế, đạt kỷ lục gần 13 triệu thùng/ngày. Trong đó, riêng dầu thô vượt 5 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ tháng 9.

“Lúc này, nhiều chủ tàu có lẽ đều nghĩ rằng họ không thể bốc hàng tại vùng Vịnh Trung Đông, nên khu vực nguồn cung quanh lưu vực Đại Tây Dương gần như là lựa chọn thay thế duy nhất”, ông Rohit Rathod, nhà phân tích cấp cao về thị trường dầu tại công ty phân tích dữ liệu Vortexa, nhận xét. Theo ông, xuất khẩu dầu từ vùng Bờ Vịnh Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong những tháng tới, kể cả nếu xung đột kết thúc ngay ngày mai.

Theo các nhà giao dịch, phần lớn lượng dầu trong tổng số 60 triệu thùng nói trên đã được chốt mua từ đầu tháng 4. Tuy nhiên, giao dịch trong những ngày gần đây có xu hướng tăng chậm hơn khi giá dầu Mỹ giao sang châu Á tăng lên vượt dầu Trung Đông, làm giảm hiệu quả về chi phí.

Thời gian gần đây, các nước châu Á đang đẩy mạnh mua dầu Alaska North Slope - loại dầu có hàm lượng lưu huỳnh cao hơn và chất lượng gần với dầu thô từ vùng Vịnh Ba Tư. Hồi đầu tháng, giá dầu Alaska North Slope tăng lên mức kỷ lục, có thời điểm cao hơn tới 10 USD/thùng so với dầu Brent chuẩn toàn cầu.

Trong khi đó, dầu Mars - loại dầu chua chủ chốt của Mỹ cũng đang nhiều nước mua để thay thế nguồn cung từ Trung Đông - được giao dịch cao hơn 15 USD/thùng so với dầu WTI trong tháng 4. Đây là mức chênh lệch cao nhất từ trước tới nay.

Dù giá tăng mạnh, dầu Mỹ vẫn là lựa chọn hấp dẫn đối với nhiều khách hàng châu Á. Theo ông Coleman của Sparta Commodities, dầu thô Mỹ hiện là một trong số ít loại dầu không phụ thuộc vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz và về lý thuyết vẫn bảo đảm hiệu quả kinh tế cho các nhà máy lọc dầu tại châu Á.

Xu hướng mua mạnh từ châu Á cũng đang đẩy các nhà máy lọc dầu trong khu vực vào cuộc cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ ở những thị trường khác. Một phần lượng dầu hiện được chuyển sang châu Á trước đó vốn đã được đặt cho các nhà máy chế biến tại châu Âu. Theo các số liệu chính thức được công bố, Hà Lan hiện là nước mua dầu thô Mỹ lớn nhất, còn Hàn Quốc đứng thứ hai.

Dù vậy, một số nhà máy lọc dầu châu Á vẫn cố tìm cách nối lại nguồn cung từ Trung Đông. Theo các công ty môi giới tàu biển, thị trường vẫn xuất hiện một số hợp đồng thuê tàu để bốc hàng trong Vịnh Ba Tư, chủ yếu của các các nhà máy lọc dầu quốc doanh Ấn Độ.

Động thái này cho thấy châu Á vẫn đang thăm dò khả năng quay lại với nguồn dầu Trung Đông. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, khi tàu thuyền còn chưa thể lưu thông thông suốt qua eo biển Hormuz, nguồn cung từ Vịnh Ba Tư sẽ vẫn hạn chế.

Trong khi đó, lượng dầu Trung Đông vào Mỹ đang giảm mạnh. Dù là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Mỹ vẫn phải nhập khẩu một phần dầu thô vì không phải nhà máy lọc dầu nào cũng phù hợp với các chủng loại dầu khai thác trong nước. Trước đây, dầu Saudi Arabia là một nguồn bổ sung quan trọng cho các nhà máy này. Tuy nhiên, nhập khẩu dầu Saudi Arabia của Mỹ đã giảm xuống dưới 250.000 thùng/ngày, từ gần 800.000 thùng/ngày hồi tháng 2. Để bù đắp phần thiếu hụt, Mỹ đang chuyển sang tìm nhập thêm loại dầu tương tương từ khu vực Mỹ Latin.