Tây Ninh: Lễ hội núi Bà Đen lần đầu tổ chức loạt trải nghiệm văn hóa quy mô lớn

Phía sau các nghi lễ truyền thống là một chiến lược rõ nét của địa phương và doanh nghiệp khai thác điểm đến, biến một điểm hành hương tín ngưỡng thành sản phẩm du lịch có sức hút quanh năm, kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng đối tượng du khách ngoài cộng đồng Phật tử truyền thống.

KHI TÍN NGƯỠNG TRỞ THÀNH NỀN TẢNG CHO SẢN PHẨM TRẢI NGHIỆM

Mỗi năm vào đầu tháng 5 âm lịch, hàng nghìn người dân và du khách từ khắp nơi tìm về núi Bà Đen để tham dự Lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu — một trong những lễ hội tín ngưỡng quan trọng nhất của vùng Nam Bộ. Các nghi lễ truyền thống như lễ tắm Bà, tụng kinh niệm Phật, lễ cáo yết, lễ cúng ngọ vẫn được cử hành theo nghi thức cổ truyền tại Linh Sơn Tiên Thạch Tự và Điện Bà.

Năm nay, lần đầu tiên, núi Bà Đen bổ sung thêm hai sản phẩm trải nghiệm hoàn toàn mới: Lễ hội Nghệ nhân tạo hình trái cây quy mô lớn và con đường tranh sơn mài kể chuyện huyền thoại Linh Sơn Thánh Mẫu.

Với chủ đề "Vạn Pháp Tụ Linh Sơn", Lễ hội Nghệ nhân tạo hình trái cây quy tụ các nghệ nhân từ Tây Ninh và nhiều địa phương trên cả nước, lấy cảm hứng từ các công trình tâm linh tiêu biểu trên đỉnh núi — tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn, tôn tượng Bồ Tát Di Lặc và tôn tượng Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni.

Đây là lần đầu tiên một lễ hội tâm linh kết hợp với các lễ hội văn hóa khác được tổ chức tại núi Bà Đen với quy mô lớn, đi kèm các hoạt động giao lưu, thưởng thức trái cây đặc sản và chương trình nghệ thuật xuyên suốt thời gian lễ hội.

Song song với đó, lần đầu tiên du khách có thể tìm hiểu các giai thoại về Linh Sơn Thánh Mẫu Bồ Tát thông qua một con đường tranh sơn mài gồm 20 bức tranh khổ lớn, do các họa sĩ tên tuổi và chuyên gia văn hóa thực hiện, kể lại hành trình từ nàng Lý Thị Thiên Hương đến khi được vua Gia Long sắc phong là Linh Sơn Thánh Mẫu.

Cùng với nghi thức dâng đăng vào tối thứ Bảy tại quảng trường dưới chân tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn, núi Bà Đen đang hình thành một chuỗi điểm chạm trải nghiệm hoàn chỉnh: từ tâm linh, nghệ thuật, văn hóa đến cảnh quan, trong một khu vực địa lý gói gọn trên đỉnh núi.

Về mặt sản phẩm du lịch, đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ dựa vào nhu cầu hành hương theo mùa vụ — vốn tập trung cao điểm vào đầu năm và các ngày lễ vía cố định, việc bổ sung các lớp trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách tại khu vực và tạo lý do quay lại ngoài mục đích tín ngưỡng đơn thuần.

Một lễ hội trái cây hay một con đường tranh nghệ thuật có thể thu hút cả nhóm khách không theo đạo Phật, gia đình có trẻ nhỏ, hoặc khách quốc tế tìm kiếm trải nghiệm văn hóa bản địa, những nhóm khách mà các lễ hội tín ngưỡng truyền thống thường khó tiếp cận.

Đáng chú ý, việc lựa chọn hình thức nghệ thuật tạo hình từ trái cây và tranh sơn mài, hai loại hình gắn liền với đời sống nông nghiệp và mỹ thuật truyền thống Nam Bộ cũng là một cách để gắn kết câu chuyện văn hóa địa phương với sản phẩm du lịch, thay vì du nhập các mô hình giải trí chung chung thiếu bản sắc.

Đây là hướng đi mà nhiều điểm đến tâm linh lớn trên thế giới, từ Lumbini ở Nepal đến các điểm hành hương tại Nhật Bản, đã áp dụng thành công: lấy chính câu chuyện và di sản văn hóa bản địa làm nguyên liệu cho trải nghiệm, vừa giữ được tính xác thực vừa tạo ra giá trị kinh tế mới.

TÂY NINH VÀ BÀI TOÁN PHÁT TRIỂN DU LỊCH SAU SÁP NHẬP

Lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu diễn ra trong bối cảnh núi Bà Đen, với hệ thống cáp treo và quần thể tâm linh trên đỉnh núi cao nhất Nam Bộ, đã trở thành một trong những điểm đến thu hút lượng khách lớn nhất khu vực miền Đông Nam Bộ trong những năm gần đây.

Đối với Tây Ninh, một địa phương mà cơ cấu ngành kinh tế trước đây chủ yếu dựa vào nông nghiệp và công nghiệp biên mậu, du lịch tâm linh gắn với núi Bà Đen đang dần trở thành một trụ cột kinh tế dịch vụ quan trọng, kéo theo sự phát triển của hệ thống lưu trú, ẩm thực và vận tải khu vực.

Bên cạnh đó, việc đầu tư vào các sản phẩm trải nghiệm mới, đòi hỏi huy động lực lượng không nhỏ nghệ nhân, họa sĩ và chuyên gia văn hóa từ nhiều địa phương. Điều này cũng phản ánh xu hướng chuyển dịch về sản phẩm chung của các điểm đến du lịch tâm linh lớn tại Việt Nam, đó là chuyển từ mô hình "điểm đến mùa vụ" sang mô hình "điểm đến trải nghiệm quanh năm", nơi giá trị kinh tế không chỉ đến từ số lượt khách trong các ngày lễ chính mà từ tổng thời gian lưu trú, mức chi tiêu trung bình và tỷ lệ khách quay lại.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm cách định vị lại không gian phát triển kinh tế sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, các điểm đến du lịch có sức hút vùng như núi Bà Đen đóng vai trò như một "lực kéo" thu hút dòng khách và đầu tư dịch vụ lan tỏa ra khu vực xung quanh, từ các tuyến đường kết nối, cơ sở lưu trú đến các sản phẩm nông nghiệp, đặc sản địa phương... được tiêu thụ tại chỗ thông qua các lễ hội như Lễ hội Nghệ nhân tạo hình trái cây vừa được tổ chức lần đầu năm nay.

Lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu năm nay, với các trải nghiệm "độc nhất vô nhị" lần đầu được giới thiệu, không chỉ là sự kiện văn hóa tín ngưỡng đơn lẻ mà còn là một "phép thử" cho hướng đi dài hạn của du lịch Tây Ninh. Bài toán đặt ra đó là, liệu các sản phẩm trải nghiệm mới có thể trở thành hoạt động thường niên, tạo ra giá trị kinh tế bền vững vượt ra ngoài khuôn khổ một mùa lễ hội, hay chỉ là điểm nhấn mang tính thời điểm. Câu trả lời sẽ phần nào định hình quỹ đạo phát triển của ngành dịch vụ du lịch tại Tây Ninh trong những năm tới.