Nhà đầu tư ngoại ồ ạt bán tài sản Indonesia

Đây là một trong những làn sóng bán tài sản Indonesia lớn nhất trong nhiều thập kỷ, trong bối cảnh giới đầu tư ngày càng lo ngại về định hướng chính sách mới của chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto tại nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

ÁP LỰC RÚT VỐN LỚN

Theo phân tích của tờ báo Financial Times dựa trên dữ liệu giao dịch, từ đầu năm đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng 3,9 tỷ USD cổ phiếu Indonesia. Đây là làn sóng bán tháo mạnh nhất kể từ ít nhất năm 1996.

Áp lực rút vốn này góp phần kéo chỉ số Jakarta Composite Index (JCI), chỉ số chứng khoán chính của Indonesia, giảm 32%. Theo đó, Indonesia trở thành thị trường chứng khoán giảm mạnh nhất thế giới từ đầu năm đến nay.

Đồng rupiah cũng đang chịu áp lực mất giá mạnh. Đồng rupiah hiện giao dịch sát mức thấp kỷ lục so với USD, thậm chí còn yếu hơn nhiều so với giai đoạn khủng hoảng tài chính châu Á cuối thập niên 1990. Thời điểm đó là giai đoạn dòng vốn ồ ạt tháo chạy khỏi nhiều nền kinh tế châu Á, khiến các đồng tiền trong khu vực mất giá mạnh và kinh tế rơi vào suy thoái. Indonesia khi đó cũng là một trong những nước chịu tác động nặng nề nhất.

Từ đầu năm đến nay, đồng rupiah đã mất 7,3% giá trị, thuộc nhóm tiền tệ giảm mạnh nhất châu Á, với mức giảm gần tương đương đồng rupee của Ấn Độ. Trong khi đó, giá trái phiếu Indonesia cũng đã rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều năm.

“Nhiều năm qua, Indonesia đã nỗ lực xây dựng niềm tin của nhà đầu tư vào các cơ quan tài chính và điều hành chính sách chủ chốt. Niềm tin này không dễ có được, nhưng hiện đang trở nên mong manh. Nếu đánh mất niềm tin đó, Indonesia có thể mất nhiều thời gian để khôi phục”, ông Alan Siow, giám đốc tại công ty quản lý tài sản Ninety One, nhận xét với Financial Times.

Ông Prabowo lên nắm quyền vào cuối năm 2024. Từ đó đến nay, một số chính sách của ông đã khiến nhà đầu tư thận trọng hơn. Đáng chú ý là các chương trình phúc lợi quy mô lớn, đòi hỏi nguồn ngân sách đáng kể, cùng với chủ trương tăng vai trò của nhà nước trong lĩnh vực hàng hóa - một trụ cột quan trọng của kinh tế Indonesia.

Trong đó, chương trình bữa ăn miễn phí tại trường học trị giá 15 tỷ USD là một trong những chính sách gây chú ý nhất. Tuy nhiên, chương trình này bị chỉ trích vì triển khai chưa hiệu quả, làm dấy lên nghi ngại trong giới đầu tư và các nhà kinh tế về khả năng thực hiện những chính sách quy mô lớn của chính phủ.

Ông Prabowo đặt mục tiêu nâng tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm lên 8%, từ mức khoảng 5% hiện nay. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, việc ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng nhanh đang làm dấy lên lo ngại rằng một số cơ quan quan trọng, trong đó có ngân hàng trung ương, có thể chịu thêm sức ép trong quá trình hoạch định chính sách.

Trong tháng này, Quốc hội Indonesia đã thông qua một đạo luật mở rộng nhiệm vụ của ngân hàng trung ương. Theo quy định mới, bên cạnh mục tiêu ổn định đồng rupiah, Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) còn được giao thêm vai trò hỗ trợ tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Năm ngoái, ông Prabowo thay Bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani Indrawati, người có nhiều năm giữ vai trò quan trọng trong điều hành chính sách tài khóa và được biết đến với quan điểm đề cao kỷ luật ngân sách. Người kế nhiệm là ông Purbaya Yudhi Sadewa, một quan chức có xu hướng ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hơn.

Theo ông Fakhrul Fulvian, nhà kinh tế trưởng tại công ty Trimegah Sekuritas, Chính phủ Indonesia đang triển khai nhiều chính sách cùng lúc trong thời gian ngắn, nhưng thông điệp chưa được truyền đạt đủ rõ ràng với thị trường.

“Vấn đề lớn nhất là sự khó đoán”, ông Fakhrul chỉ ra.

NIỀM TIN LUNG LAY

Xung đột ở Trung Đông cũng làm gia tăng áp lực lên ngân sách Indonesia. Nước này hiện vẫn trợ giá mạnh cho nhiên liệu. Jakarta cam kết duy trì các khoản trợ cấp này nhằm hỗ trợ người dân, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng và sức mua suy yếu. Tuy nhiên, chính sách này cũng khiến ngân sách chịu thêm áp lực, khi thâm hụt tài khóa đã tiến gần mức trần 3% do chính phủ tự đặt ra.

“Giá dầu tăng đã khiến áp lực lên ngân sách và tỷ giá của Indonesia lớn hơn”, bà Emily Fletcher nhận định”, bà Emily Fletcher, đồng quản lý quỹ BlackRock Frontiers Investment Trust, quỹ hiện đang đầu tư tại Indonesia, nhận định. Theo bà, điều thị trường quan tâm nhất hiện nay là liệu Indonesia có thể đảm bảo được các mục tiêu tài khóa hay không.

Áp lực này cũng thể hiện trên thị trường trái phiếu. Tỷ lệ trái phiếu chính phủ Indonesia do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ hiện chỉ còn gần 12,5%, mức thấp nhất kể từ ít nhất năm 2009. Từ đầu năm đến nay, nhà đầu tư ngoại đã rút 648 triệu USD khỏi thị trường này, mức rút vốn mạnh nhất kể từ năm 2022.

Trong tháng trước, dự trữ ngoại hối của Indonesia giảm xuống còn 144,9 tỷ USD, gần mức thấp nhất trong 2 năm. Mức sụt giảm này là mạnh nhất trong 13 năm, khi BI phải bán ngoại tệ để hỗ trợ đồng rupiah.

Giới phân tích nhận định thị trường Indonesia nhiều khả năng sẽ còn biến động trong vài tuần tới, do một số sự kiện quan trọng sắp diễn ra.

Cuối tháng này, nhà cung cấp chỉ số MSCI sẽ quyết định liệu Indonesia có được giữ trong nhóm “thị trường mới nổi” hay bị chuyển xuống nhóm “thị trường cận biên”. Nếu bị hạ phân loại, thị trường Indonesia có thể chịu thêm áp lực bán, do một số quỹ đầu tư theo chỉ số MSCI sẽ phải điều chỉnh danh mục.

Trước đó, MSCI từng bày tỏ lo ngại về tình trạng sở hữu cổ phần quá tập trung và mức độ minh bạch của thị trường Indonesia. Tổ chức này cũng đã loại 18 cổ phiếu Indonesia khỏi các chỉ số của mình.

Trong khi đó, hãng xếp hạng tín nhiệm S&P được dự báo sẽ công bố đánh giá về Indonesia trong tháng này. Trước đó, Moody’s và Fitch đã hạ triển vọng tín nhiệm của Indonesia, dù vẫn giữ nguyên xếp hạng. Các đơn vị này cho biết quyết định trên phản ánh lo ngại về môi trường chính sách khó dự báo và chất lượng quản trị của Indonesia.

Dù vậy, một số tín hiệu gần đây cho thấy chính phủ Indonesia đang tìm cách trấn an nhà đầu tư. Tại một phiên điều trần trước Quốc hội hôm thứ Tư tuần trước (10/6), Bộ trưởng Tài chính Purbaya cho biết chính phủ sẽ phối hợp chặt chẽ với ngân hàng trung ương trong điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ. Theo ông, sự phối hợp này được kỳ vọng sẽ giúp củng cố niềm tin của thị trường.

Trong tuần trước, BI bất ngờ nâng lãi suất cơ bản ngoài lịch họp định kỳ. Động thái này giúp đồng rupiah và thị trường chứng khoán phục hồi một phần sau các đợt giảm mạnh trước đó.

Tuy nhiên, giới đầu tư vẫn giữ thái độ thận trọng.

“Nhà đầu tư lo ngại rằng một số cơ quan có vai trò quan trọng trong việc duy trì niềm tin và sự ổn định của thị trường đang chịu thêm sức ép từ chính quyền. Họ cũng chưa bị thuyết phục rằng chính phủ có đủ năng lực để triển khai hiệu quả các chính sách lớn", ông Edward Gustely, giám đốc điều hành Penida Capital, nhận định.

Vì vậy, ông Gustely cho rằng ở thời điểm này, nhiều nhà đầu tư chọn cách tạm đứng ngoài để quan sát diễn biến tiếp theo.