"Chìa khóa" mở hướng đột phá phát triển logistics xanh và bền vững

Trong hành trình hướng tới phát triển bền vững, ngành logistics đang chứng kiến một cuộc chuyển mình mạnh mẽ, với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng vai trò trung tâm. 

Tại Phiên thảo luận số 3 với chủ đề “Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo: Đột phá phát triển logistics xanh và bền vững” trong khuôn khổ FIATA World Congress 2025 diễn ra chiều ngày 8/10/2025,  các chuyên gia hàng đầu trong ngành logistics đã chia sẻ vai trò của công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo trong phát triển chuỗi cung ứng xanh giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả vận hành và ứng phó linh hoạt trước thách thức toàn cầu...

CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU ĐANG TÁI ĐỊNH HÌNH

Mở đầu phiên thảo luận, ông Yap Kwong Weng, Giám đốc Điều hành Vietnam SuperPort (YCH Group), cho rằng thế giới đang chứng kiến làn sóng chuyển đổi số sâu rộng song hành với những biến động mạnh về địa chính trị, thương mại và chi phí chuỗi cung ứng.

Theo ông, các doanh nghiệp đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu bằng các chiến lược “reshoring”, “near-shoring” và “friend-shoring”, dịch chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ hoặc tới các quốc gia đáng tin cậy. Điều này làm tăng chi phí, nhưng mở ra cơ hội cho Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Ông lấy ví dụ việc Apple cam kết đầu tư thêm 1 tỷ USD sản xuất tại Mỹ; Hyundai Motors đã đạt 82% tỷ lệ nội địa hóa linh kiện toàn cầu. Đây là những minh chứng rõ cho xu hướng dịch chuyển chiến lược toàn cầu sang mô hình chuỗi cung ứng linh hoạt và bền vững hơn.

Tuy vậy, theo ông Yap Kwong Weng, bối cảnh kinh tế toàn cầu cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Sự gián đoạn thương mại, chi phí chuỗi cung ứng gia tăng và bất ổn về thuế quan đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động logistics. Chuỗi cung ứng toàn cầu vừa đứng trước rủi ro lớn, vừa mở ra những cơ hội đáng kể, đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược thích ứng linh hoạt.

AI VÀ TỰ ĐỘNG HOÁ GIÚP LOGISTICS RÚT NGẮN THỜI GIAN, GIẢM PHÁT THẢI 

Theo ông Yap Kwong Weng, những tiến bộ trong tự động hóa, kết nối dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vận chuyển hàng hóa thông minh và bền vững. AI và Internet vạn vật (IoT) được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong quản lý cảng, tối ưu nguồn dữ liệu, lập tuyến vận chuyển, giảm thời gian chờ và cắt giảm khí thải.

Xu hướng phát triển chuỗi cung ứng xanh, có khả năng mở rộng đang trở thành trọng tâm, đặc biệt tại các quốc gia ASEAN - nơi tốc độ đổi mới công nghệ diễn ra nhanh chóng, với sự xuất hiện của các thiết bị đầu cuối tự động và hệ thống quản lý hiện đại.

Chia sẻ quan điểm này, ông Mike Bhaskaran, Giám đốc Vận hành (COO) của DP World, nhấn mạnh vai trò của AI và tự động hóa trong việc tối ưu hoạt động cảng biển – mắt xích trọng yếu trong chuỗi logistics toàn cầu. “Khách hàng quan tâm nhất là thời gian. AI giúp điều phối nhân lực, xếp container thông minh và giảm đáng kể thời gian chờ", ông cho biết.

DP World hiện áp dụng công nghệ “innovation in boxing” cho phép xếp chồng container 4–5 tầng thay vì 2–3 tầng, tự động tính toán trọng lượng và vị trí để tránh rủi ro, tiết kiệm diện tích bến bãi và giảm thời gian xử lý. “Nhờ đó, xe tải không phải nổ máy chờ hàng giờ, giúp cắt giảm đáng kể khí thải", ông nói.

"AI không chỉ là công cụ tự động hóa mà là trung tâm của chiến lược ra quyết định: phân tích dữ liệu thời gian thực, dự đoán điểm nghẽn và hỗ trợ doanh nghiệp hành động tức thì". Theo ông Bhaskaran, "kết hợp cùng deep learning, các hệ thống có thể tối ưu toàn bộ chuỗi — từ bố trí bến bãi, điều phối nhân sự tới vận hành xe tự hành. Tất cả đều hướng tới ba mục tiêu: tăng hiệu suất, giảm phát thải và nâng cao trải nghiệm khách hàng."

Nhấn mạnh vai trò của AI, tự động hóa giúp nâng cao hiệu quả và giảm phát thải trong hoạt động cảng biển, TS. Chuck Feng Ming Tsai, Chủ tịch Yang Ming Marine Transport Corporation, cho biết Yang Ming hiện đang triển khai AI, IoT và vệ tinh để theo dõi tàu theo thời gian thực, mô phỏng vận hành bằng digital twins và mở rộng IoT Smart Containers. Điều này cho phép giám sát hàng hóa, bảo mật dữ liệu và tối ưu hành trình vận chuyển.

“Với các cổng xếp chồng container 4- 5 tầng, việc sử dụng AI giúp xác định trọng lượng và vị trí phù hợp, giảm rủi ro và tăng hiệu quả tiếp nhận hàng hóa," ông chia sẻ. "Đồng thời, các giải pháp tối ưu tổng thể cũng giúp cải thiện tốc độ xử lý container, hỗ trợ tài xế thao tác nhanh hơn, giảm thời gian chờ và dấu chân vận hành."

TIÊU CHUẨN HOÁ DỮ LIỆU NÂNG CAO HIỆU QUẢ VÀ BỀN VỮNG

Không chỉ nhấn mạnh vai trò của AI, TS. Chuck Feng Ming Tsai còn khẳng định chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi bắt đầu từ chuẩn hóa dữ liệu. “Không có dữ liệu chuẩn, sẽ không có chuyển đổi số thực chất", ông nói.

Theo ông Tsai, mô hình “chuỗi cung ứng tinh gọn – chi phí thấp” đang dần được thay thế bởi “chuỗi cung ứng linh hoạt – đa điểm”. Sự chuyển dịch từ “Made in China” sang “Made in Asia” không chỉ là dịch chuyển sản xuất mà là thay đổi tư duy - từ tối ưu chi phí sang tối ưu khả năng chống chịu. Theo đó, các dữ liệu thời gian thực giúp dự đoán thời điểm cập cảng chính xác, giảm nhiên liệu tiêu thụ và phát thải.

Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn nằm ở hạ tầng dữ liệu và nhân lực, đặc biệt là chi phí đầu tư ban đầu và chuẩn hóa giữa các quốc gia.

Trong khi đó, Dnata đang triển khai hệ thống dữ liệu tích hợp toàn cầu, gắn cảm biến ở mọi điểm tiếp xúc để thu thập dữ liệu thời gian thực và xây dựng giao thức trao đổi minh bạch giữa các bên trong chuỗi. Doanh nghiệp cũng đầu tư đội ngũ kỹ sư dữ liệu và kiến trúc sư hệ thống để biến dữ liệu thành năng lực dự đoán và ra quyết định.

Ông Guillaume Crozier, Giám đốc Hàng hóa của Dnata, cho rằng vấn đề đang nổi lên của ngành logistics là khoảng cách thế hệ - những người giàu kinh nghiệm nhưng chưa quen công nghệ, và thế hệ trẻ giỏi kỹ thuật nhưng thiếu nền tảng thực tế. "Chúng ta phải kết nối hai thế giới này," ông chia sẻ. "Tương lai của logistics không nằm ở việc sở hữu công nghệ tiên tiến nhất mà ở khả năng kết nối – giữa dữ liệu và con người, giữa đổi mới và thực tiễn vận hành."

Coi dữ liệu chính là “nhiên liệu” của chuỗi cung ứng hiện đại, ông Nerijus Poskus, Phó Chủ tịch của Flexport nhấn mạnh rằng “Chuỗi cung ứng toàn cầu đóng vai trò vô cùng quan trọng, và không thể vận hành thiếu ổn định. Giải pháp duy nhất để khắc phục tình trạng này là sở hữu dữ liệu đúng, chính xác và kịp thời.”

Flexport phát triển nền tảng dữ liệu xuyên suốt từ nhà sản xuất, cảng biển đến hải quan, giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn, giảm sai sót, chi phí và phát thải.

Trong năm qua, công ty đã ra mắt hơn 20 sản phẩm AI, bao gồm nền tảng AI Platform Intelligence và Insights Builder – cho phép người dùng truy vấn, tạo báo cáo tự động, so sánh chi phí giữa các phương thức vận tải và dự báo thời gian giao hàng.

“Ở Mỹ, mỗi năm có khoảng 6 tỷ USD tiền hoàn thuế xuất nhập khẩu chưa được yêu cầu vì thiếu dữ liệu," ông Poskus chia sẻ. "Dữ liệu không chỉ là công cụ quản lý mà còn mở ra lợi ích tài chính cụ thể cho doanh nghiệp".

Khép lại phiên thảo luận, ông Glenn Palanacki, Phó Chủ tịch Chiến lược Sản phẩm của Descartes, nhấn mạnh công nghệ chỉ bền vững khi khả thi về kinh tế. Mỗi sáng kiến từ AI, IoT đến nền tảng dữ liệu đều phải mang lại giá trị lâu dài cho cả doanh nghiệp và hành tinh.