Chiến tranh ở Vùng Vịnh, cơ hội lớn cho Nga - Ấn Độ tăng cường hợp tác năng lượng

Iran đã phong tỏa eo Hormuz - tuyến đường lưu thông 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng được tiêu thụ trên toàn cầu - sau khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2. Ngày 13/4, Mỹ triển khai lực lượng hải quân phong tỏa các tàu ra - vào các cảng biển của Iran tại eo biển này.

Tình trạng gián đoạn giao thông ở eo biển Hormuz đặt ra thách thức lớn với các quốc gia ở châu Á, khu vực chủ yếu nhập khẩu dầu khí từ Trung Đông qua tuyến đường này. Với 85% dầu thô được tiêu thụ trong nước đến từ nguồn nhập khẩu và gần một nửa lượng dầu thô nhập khẩu đến từ Trung Đông, Ấn Độ đứng trước rủi ro đặc biệt lớn.

Đầu tháng 4 này, Phó thủ tướng thứ nhất của Nga Denis Manturov đã có chuyến thăm Ấn Độ, gặp gỡ Thủ tướng Narendra Modi và Bộ trưởng Bộ Ngoại giao S. Jaishankar. Tiếp đó, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov dự kiến sẽ thăm Ấn Độ vào tháng 5 tới để dự một hội nghị của nhóm BRICS.

Một tuyên bố của đại sứ quán Nga ở New Delhi cho biết trong các cuộc gặp của ông Manturov ở New Delhi, vấn đề hợp tác trong lĩnh vực dầu khí nhận được “sự quan tâm đặc biệt”. “Phó thủ tướng Denis Manturov khẳng định các công ty Nga có năng lượng để gia tăng đều đặn nguồn cung dầu thô và khí đốt hóa lỏng (LNG) cho thị trường Ấn Độ” - tuyên bố cho biết.

Ông Manturov cũng lưu ý rằng đến cuối năm 2025, Nga đã tăng 40% lượng cung cấp phân bón hóa học cho Ấn Độ và sẵn sàng tiếp tục đáp ứng nhu cầu sản phẩm này của quốc gia tỷ dân. Ngoài ra, một dự án chung giữa hai nước về sản xuất phân bón urea "đang được triển khai", ông cho biết thêm.

Tín hiệu Moscow sẵn sàng tăng cường cung cấp năng lượng cho Ấn Độ được đưa ra sau khi Mỹ - vào tháng trước - gia hạn 30 ngày cho New Delhi và các quốc gia khác mua dầu của Nga nhằm hạ nhiệt giá năng lượng đang tăng cao trên toàn cầu.

"Ngay khi nguồn cung năng lượng từ Trung Đông bị gián đoạn do chiến tranh Iran, điều tất yếu là... Ấn Độ phải quay lại với năng lượng Nga” - ông Sanjay Kumar Pandey, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Nga và Trung Á thuộc Đại học Jawaharlal Nehru, Ấn Độ nói với tờ báo Nikkei Asia.

“Bây giờ, Ấn Độ và Nga không chỉ thảo luận về cung ứng dầu thô và LNG, mà còn bàn về mở rộng quan hệ kinh tế, chẳng hạn trong lĩnh vực sản xuất phân urea” trong lúc nguồn cung phân bón từ Trung Đông cũng bị gián đoạn do xung đột - ông Pandey nói.

Cả hai nước hiện đang thanh toán "hầu hết các giao dịch" bằng cặp tiền tệ rupee-ruble, và việc sử dụng hai đồng tiền này "sẽ giúp ích rất nhiều vì thông qua đó, Nga ít nhất có thể tránh được một số biện pháp trừng phạt” - ông Pandey nói thêm. Ông cho rằng Nga có lẽ là bên hưởng lợi chính từ cuộc chiến Iran vì xung đột dẫn tới việc kim ngạch xuất khẩu năng lượng của nước này tăng thêm.

Ông Pandey cũng chỉ ra rằng trước đây, khi Ấn Độ giảm nhập khẩu dầu từ Moscow dưới áp lực của Mỹ, phía Nga đã có một số ý kiến không hài lòng và ngay cả Ấn Độ cũng cảm thấy ít nhiều lo ngại về việc mối quan hệ giữa hai nước có thể suy giảm. Tuy nhiên, ông Pandey nói Nga đã nhận thấy rằng quan hệ đối tác của họ với Ấn Độ là đa diện và hiểu được lợi ích của việc thúc đẩy các giao dịch rupee-ruble.

"Vì vậy… Nga vẫn sẵn sàng làm ăn với Ấn Độ”, ông nói.

Các nhà quan sát khác cũng cho rằng đây là "thời điểm tốt" để Ấn Độ và Nga định hình lại mối quan hệ năng lượng giữa hai nước.

“Tôi không nghĩ Tổng thống Donald Trump sẽ quá bận tâm với việc Ấn Độ mua dầu từ Nga vì ưu tiên của ông ấy hiện đang nằm ở những vấn đề khác, toàn bộ sự chú ý của ông ấy đang hướng vào Iran”, ông Harsh V. Pant - Phó chủ tịch của công ty nghiên cứu Observer Research Foundation - nói với Nikkei Asia.

“Mối quan hệ Ấn Độ - Nga] sẽ phát triển theo tình hình thị trường và theo mức độ thoải mái về kinh tế mà hai nước sẽ đạt được”, ông Pant nói, và nhận định thêm rằng Nga cũng đang tìm cách mở rộng thị trường xuất khẩu năng lượng vì không muốn tập trung vào chỉ một số ít thị trường, chẳng hạn như tập trung vào thị trường Trung Quốc.

“Cuộc chiến này một lần nữa cho thấy vai trò của Nga là nhà cung cấp thay thế về năng lượng cho phần lớn thế giới”, ông Pant nói.

Ông Rahul Wankhede, một nhà phân tích nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu và phân tích quốc phòng Manohar Parrikar, cho rằng từ góc độ lợi ích quốc gia, Ấn Độ sẽ ký hợp đồng trả trước với các nhà cung cấp dầu mỏ của Nga. “Như vậy, Ấn Độ sẽ có được nguồn cung ứng năng lượng mà họ cần ngay”, ông nói, đồng thời cho rằng lệnh tạm miễn trừng phạt của Mỹ đối với dầu Nga có thời hạn 1 tháng, nhưng vẫn có thể có những cách để “lách” và “đảm bảo nguồn cung trong ít nhất 6-7 tháng nữa”.

Khi được hỏi liệu Mỹ có tìm cách ngăn Ấn Độ mua dầu Nga trong tương lai, ông Wankhede nói: “Việc này rất khó đoán và tùy thuộc vào việc xung đột ở Trung Đông sẽ đi về đâu”. Ông cũng cho rằng Mỹ nhận thấy nếu dầu Nga không thể ra thị trường vào thời điểm này, giá dầu quốc tế sẽ tăng cao hơn nữa.

Ông Ajay Srivastava, nhà sáng lập Sáng kiến Nghiên cứu thương mại toàn cầu (GTRI), nhận định Ấn Độ nên xem việc Mỹ tạm miễn trừng phạt dầu Nga là một cơ hội để tích cực làm đầy dự trữ dầu thô, khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG). “Để giảm bớt rủi ro từ các cú sốc địa chính trị, Ấn Độ cần tăng cường quan hệ đối tác năng lượng dài hạn với những nhà cung cấp ổn định như Nga”, ông Srivastava nói.