Sự bất định gia tăng về thương mại đang làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ nần và áp lực suy giảm tăng trưởng tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển...

Tuy nhiên, việc các nền kinh tế này cắt giảm thuế quan có thể giúp mang lại một cú huých lớn - nhà kinh tế trưởng Indermit Gill của Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định.

Ông Gill nói rằng giới kinh tế học trên toàn cầu đang giảm mạnh dự báo tăng trưởng đối với các nền kinh tế phát triển, nhưng giảm ít hơn đối với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển - chí ít là ở thời điểm hiện tại - sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra một loạt kế hoạch áp thuế quan lên hàng hóa nhập khẩu.

Tại chuỗi sự kiện mùa xuân thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và WB diễn ra ở Washington, Mỹ trong tuần vừa rồi, tâm trạng chung là lo ngại về tác động kinh tế của việc Mỹ dâng hàng rào thuế quan cao nhất trong khoảng 1 thế kỷ trở lại đây, cũng như các biện pháp trả đũa mà Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và Canada đã công bố đối với hàng hóa Mỹ.

Hôm thứ Ba tuần trước, IMF đã cắt giảm dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới, trong đó dự báo về kinh tế Mỹ, Trung Quốc và hầu hết các nền kinh tế khác đều bị cắt giảm. Báo cáo cập nhật của IMF cảnh báo rằng căng thẳng thương mại càng gia tăng, triển vọng tăng trưởng kinh tế sẽ càng thụt lùi. Định chế này dự báo nền kinh tế toàn cầu chỉ tăng 2,8% trong năm nay, thấp hơn 0,5 điểm phần trăm so với dự báo đưa ra hồi tháng 1.

Phải đến tháng 6 WB mới công bố dự báo kinh tế thế giới cập nhật mỗi năm 2 lần. Tuy nhiên, ông Gill nói rằng sự đồng thuận của giới kinh tế học toàn cầu ở thời điểm hiện tại là giảm mạnh các dự báo về tăng trưởng kinh tế và thương mại. Ngược lại, các chỉ số về sự bất định tăng vọt kể từ sau khi ông Trump công bố kế hoạch thuế quan đối ứng vào hôm 2/4.

Khác với các cú sốc mà kinh tế toàn cầu từng trải qua trong những năm gần đây, gồm cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009 và đại dịch Covid-19, cú sốc hiện nay là kết quả của chính sách mà một chính phủ đưa ra, đồng nghĩa cú sốc có thể được đảo ngược - ông Gill nói trong một cuộc trả lời phỏng vấn hãng tin Reuters.

Ông nói cuộc khủng hoảng hiện nay có thể khiến tốc độ tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi suy giảm hơn nữa, sau khi đã giảm từ mức khoảng 6% cách đây 2 thập kỷ, vì thương mại toàn cầu hiện được dự báo chỉ tăng khoảng 1,5% trong năm nay, thấp hơn nhiều so với mưc tăng 8% ghi nhận vào thập niên 2000.

“Đó là một sự giảm tốc đột ngột trên một bức nền vốn dĩ đã không được tốt”, ông nói, nhấn mạnh rằng dòng vốn đầu tư danh mục và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các nền kinh tế mới nổi cũng đang trong xu hướng giảm, tương tự như trong các cuộc khủng hoảng trước. “Vào những thời điểm thuận lợi, vốn FDI chiếm khoảng 5% GDP của các thị trường mới nổi. Mức đóng góp hiện tại chỉ là 1%, và cả dòng vốn danh mục và vốn FDI vào các thị trường này đều đang giảm”.

Trong bối cảnh như vậy, mức nợ cao đồng nghĩa rằng khoảng một nửa trong số 150 nền kinh tế mới nổi và đang phát triển của thế giới đã rơi vào hoặc có thể sẽ rơi vào tình trạng mất khả năng trả nợ. Đây là tỷ lệ cao gấp đôi so với thời điểm năm 2024, và có thể tăng cao hơn nữa nều kinh tế toàn cầu tiếp tục giảm tốc - ông Gill cảnh báo.

“Nếu tăng trưởng toàn cầu chậm lại, thương mại chậm lại, mà lãi suất còn cao, nhiều quốc gia sẽ rơi vào tình trạng căng thẳng nợ, trong đó có những nước phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu hàng hóa cơ bản”, nhà kinh tế trưởng của WB nói.

Tỷ lệ tiền trả lãi nợ công so với GDP - một thước đo quan trọng về gánh nặng nợ nần của một quốc gia - hiện đang ở mức 12% đối với các thị trường mới nổi, tăng mạnh so với mức 7% vào năm 2014 và bằng mức của những năm 1990. Tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở nhóm nước nghèo, với tiền trả lãi nợ công hiện tương đương 20% GDP, so với tỷ lệ 10% cách đây 1 thập kỷ.

Phải chi nhiều tiền để trả lãi hơn đồng nghĩa các quốc gia sẽ có ít ngân sách hơn cho giáo dục, y tế và các chương trình khác có thể thúc đẩy sự phát triển - ông Gill nhấn mạnh.

Lãi suất được dự báo sẽ giữ ở mức cao ở nhiều nền kinh tế, xét tới dự báo cho rằng lạm phát sẽ tăng vì thuế quan. Như vậy, tình trạng nợ nần của các quốc gia này có thể trầm trọng thêm nếu họ phải đi vay nợ mới để trả các khoản nợ cũ.

Lời khuyên mà ông Gill đưa ra cho các quốc gia đang phát triển là nhanh chóng và tích cực đàm phán thỏa thuận thương mại với Mỹ, để hạ thuế quan của chính mình xuống và tránh mức thuế quan cao của Mỹ, đồng thời hạ thuế quan cho cả các quốc gia khác. Ông nói rằng mô hình của WB cho thấy việc giảm thuế quan như vậy sẽ kích thích mạnh mẽ tăng trưởng kinh tế.