Phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số tạo đột phá tăng trưởng nhanh và bền vững

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, ngày 15/3, cử tri cả nước đã tích cực tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Theo kế hoạch dự kiến, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội Khóa XVI sẽ khai mạc ngày 6/4.

Trên cơ sở đó, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề nghị Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức hội nghị lấy ý kiến cử tri trí thức khoa học và công nghệ, góp ý cho những vấn đề lớn của đất nước, nhằm tổng hợp các kiến nghị, đề xuất gửi tới Quốc hội trước kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ mới.

Theo Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, đây là những nội dung ý nghĩa thiết thực, giúp các đại biểu Quốc hội khóa XVI, có thêm những ý kiến góp ý, thông tin để phục vụ quá trình đưa ra quyết định trong hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật trong thời gian tới.

ƯU TIÊN HOÀN THIỆN THỂ CHẾ CHO KHOA HỌC CÔNG NGHỆ, ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ

Góp ý tại hội thảo, TS. Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến – Điện tử Việt Nam cơ bản nhất trí với Đề cương tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân gửi đến kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Tuy nhiên, trong 7 lĩnh vực cụ thể của bản Đề cương báo cáo, đại biểu nhận thấy chưa đề cập tới lĩnh vực khoa học công nghệ.

Ông Lai cho rằng đây là một lĩnh vực quan trọng, đóng vai trò then chốt và là động lực trong các Chiến lược phát triển và được đề cập trong nhiều Nghị quyết của Trung ương trong thời gian gần đây.

Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược, là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và dữ liệu.

Theo ông Lai, trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh sang kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, cùng với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và các nguy cơ an ninh phi truyền thống gia tăng, lựa chọn phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi.

Nhấn mạnh vai trò quan trọng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với quá trình phát triển của đất nước trong giai đoạn tới, ông Lai cũng nêu những băn khoăn về khoảng cách giữa mục tiêu và thực thi về đầu tư cho khoa học, công nghệ, R&D còn rất lớn. Cùng với đó là khoảng cách số giữa các khu vực; vấn đề rủi ro mất an toàn, an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến, lộ lọt dữ liệu cá nhân…

Ngoài ra, nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực then chốt như AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng, bán dẫn, công nghệ sinh học vẫn thiếu trầm trọng; hệ sinh thái R&D chưa thật sự hình thành các trung tâm dẫn dắt đủ mạnh…

Từ thực tiễn đó, TS Lai kiến nghị Quốc hội khóa XVI và Chính phủ nhiệm kỳ 2026–2031 cần ưu tiên thể chế hóa mạnh mẽ hành lang pháp lý và các chiến lược cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Cùng với việc tiếp tục thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết 57-NQ/TW và các chủ trương của Đại hội XIV, ông Lai kiến nghị Quốc hội ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026 – 2031, coi đây là “xương sống” của mô hình phát triển mới.

Cần rà soát, sửa đổi đồng bộ các luật liên quan theo hướng giảm mạnh rào cản hành chính, tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cơ chế tài chính linh hoạt cho tổ chức khoa học công nghệ công lập, đồng thời tạo hành lang pháp lý minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Cử tri trí thức trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tin tưởng với quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc mạnh mẽ của Quốc hội khóa XVI, Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số sẽ thực sự trở thành động lực chính của mô hình tăng trưởng mới, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và bao trùm.

Chủ tịch Hội Vô tuyến- Điện tử Việt Nam kiến nghị Quốc hội và Chính phủ ưu tiên cao cho việc hoàn thiện thể chế, tăng đầu tư chiến lược cho R&D, phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ, bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, để khoa học, công nghệ và chuyển đổi số thực sự phục vụ người dân, doanh nghiệp và sự thịnh vượng lâu dài của quốc gia.

PHÁT TRIỂN KINH TẾ DỰA TRÊN CÁC NGUỒN LỰC THỂ CHẾ, KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ NGUỒN NHÂN LỰC

Tham gia góp ý kiến, TSKH. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, nguyên Phó Chủ tịch VUSTA, cho rằng trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI cần tập trung vào những nhiệm vụ chiến lược nhằm đặt nền móng cho cả nhiệm kỳ.

Theo ông Khải, trước hết Quốc hội cần xác định chương trình lập pháp chiến lược cho giai đoạn 2026–2031 thông qua chương trình xây dựng luật, pháp lệnh 5 năm với các ưu tiên lớn như hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Quốc hội cũng cần thảo luận và định hình các trụ cột phát triển dài hạn của đất nước trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; đồng thời nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, Quốc hội, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện thể chế hội nhập kinh tế quốc tế thế hệ mới, rà soát việc thực thi các hiệp định thương mại tự do quan trọng. Đồng thời cần xây dựng khung pháp lý phù hợp để bảo vệ doanh nghiệp Việt Nam trước các biện pháp phòng vệ thương mại, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài trong các lĩnh vực công nghệ cao và thúc đẩy sự tham gia sâu hơn của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

TSKH. Nghiêm Vũ Khải cũng đề xuất Quốc hội tăng cường giám sát tối cao đối với các chương trình chiến lược quốc gia như chuyển đổi số, cải cách bộ máy nhà nước, các dự án hạ tầng trọng điểm, quản lý tài nguyên, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu...

Quan tâm góp ý vấn đề phát triển kinh tế, PGS.TS Đặng Văn Thanh, Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam nhấn mạnh rằng muốn bứt phá, buộc phải sớm chuyển sang nền kinh tế dựa trên tri thức, sáng tạo và năng lực lãnh đạo quốc gia, mà ở đó con người chính là hạ tầng mềm của sự phát triển.

Theo ông Thanh, vấn đề đặt ra là phải triển khai và tổ chức thực hiện sao cho có hiệu quả các giải pháp để thực hiện được mục đích mà Đại hội Đảng XIV đã đề ra: Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bề vững đất nước. Xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính;…

Về mô hình phát triển kinh tế và những giải pháp có liên quan phát triển kinh tế - xã hội như vấn đề thể chế, về phát triển bền vững, vấn đề nguồn nhân lực, khoa học công nghệ rất cần được quan tâm. Ông Thanh cũng nhấn mạnh việc cần tiếp tục mô hình tăng trưởng kinh tế đã và đang được đổi mới.

Theo đại diện Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, nhiệm kỳ 2026-2031, Quốc hội Khóa XVI trong thời kỳ nền kinh tế Việt Nam đã và đang bước vào một giai đoạn mới, một thời kỳ mới, đòi hỏi vận hành nền kinh tế theo mô hình phát triển mới- mô hình phát triển và tăng trưởng kinh tế năng suất- chất lượng và hiệu quả. Việt Nam cần tận dụng triệt để những thành tựu của khoa học công nghệ, những lợi thế trong hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu, rộng và toàn diện. Ông Thanh nhấn mạnh việc cần phát triển kinh tế dựa trên các nguồn lực thể chế, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực.