Cú sốc dầu mỏ gây áp lực đặc biệt tới cuộc sống của thế hệ Gen Z

Đối với những người muốn mua một căn nhà đầu tiên, thị trường trong nhiều năm qua luôn ở trong trạng thái khó khăn, gần như “đóng băng” do giá cao, lãi suất vay thế chấp đắt đỏ và nguồn cung hạn chế. Thị trường lao động cũng rơi vào tình trạng “Đại đóng băng” (Great Freeze): người thất nghiệp khó tìm việc, trong khi những người đã có việc lại gặp trở ngại trong việc cải thiện thu nhập.

Tuy vậy, vẫn có một điểm sáng đáng chú ý đối với thế hệ Gen Z và Millennials trong thời gian gần đây: mức chi tiêu ngày càng lớn của họ vào nền kinh tế.

Dữ liệu mới từ Bank of America cho thấy, trong nửa cuối năm 2025, tốc độ tăng chi tiêu của Gen Z và Millennials đã lần đầu tiên vượt qua các thế hệ lớn tuổi hơn như Baby Boomers sau nhiều năm. Nguyên nhân được đánh giá là khá tích cực: giá thuê nhà đang hạ nhiệt trong khi thu nhập lại có xu hướng tăng lên.

Đây là một tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, tin không mấy lạc quan là xung đột với Iran có thể chấm dứt giai đoạn phục hồi kinh tế còn non trẻ này.

Giống như nhiều kịch bản tiêu cực khác liên quan đến chiến sự, điểm nóng nằm ở nguy cơ gián đoạn thị trường dầu mỏ. Trong trường hợp này, áp lực thể hiện rõ qua giá xăng bán lẻ tăng vọt thời gian gần đây. Logic rất rõ ràng: khi giá năng lượng tăng vọt, người tiêu dùng sẽ cắt giảm chi tiêu không thiết yếu trước tiên – từ việc hạn chế du lịch, ăn uống bên ngoài đến giảm mua sắm – trong khi vẫn duy trì các khoản chi bắt buộc như y tế và nhà ở.

Nói cách khác, cú sốc dầu mỏ sẽ tác động mạnh đến nền kinh tế dịch vụ phục vụ tầng lớp lao động trước khi lan tới các lĩnh vực ít nhạy cảm hơn. Diễn biến này đặc biệt gây áp lực lên Gen Z. Thế hệ này cũng là nhóm có tỷ trọng chi tiêu cho xăng dầu cao nhất so với tổng chi tiêu không thiết yếu trong tất cả các thế hệ.

Trong khi đó, nhiều người trẻ lại làm việc trong các ngành giải trí và dịch vụ lưu trú – những lĩnh vực được ngân hàng Goldman Sachs dự báo sẽ chịu cắt giảm mạnh nhất. Điều này tạo ra một vòng xoáy bất lợi: chi phí xăng tăng cao trong khi thu nhập từ công việc lại có nguy cơ giảm do cắt giảm giờ làm.

Theo Bank of America, Gen Z là nhóm dễ bị tổn thương nhất bởi giá xăng dầu tăng cao do tình hình chiến sự. Đây cũng là thế hệ duy nhất chưa ghi nhận tỷ trọng chi tiêu cho xăng dầu trong tổng tiêu dùng giảm so với giai đoạn trước đại dịch. Trong khi đó, Millennials chỉ ghi nhận mức giảm nhẹ hơn so với Gen X và Baby Boomers.

Bank of America cho biết Gen Z đang ở trong giai đoạn mới gia nhập thị trường lao động và phải di chuyển thường xuyên, trong khi thu nhập vẫn còn tương đối thấp. Thế hệ Millennials dù có thu nhập cao hơn, nhưng lại phải gánh vác chi phí gia đình và nhu cầu di chuyển lớn hơn.

Ở góc nhìn tổng thể, xung đột với Iran đang đe dọa làm gián đoạn làn sóng phục hồi chi tiêu của các thế hệ trẻ. Một biến số quan trọng khác là thị trường lao động, hiện được Bank of America mô tả đang ở trạng thái ổn định nhưng “ít tuyển dụng, ít sa thải” (low-hire, low-fire).

Tổ chức này cũng đang theo dõi sát những tác động kéo dài của chiến sự đối với các lĩnh vực như bán lẻ và dịch vụ giải trí – những ngành sử dụng nhiều lao động trẻ. Các lĩnh vực này đã chịu ảnh hưởng tiêu cực trên thị trường chứng khoán, và nếu tình trạng này vẫn tiếp tục kéo dài, áp lực lên khả năng chi tiêu vốn đã mong manh của Gen Z và Millennials sẽ càng gia tăng.

Trong bối cảnh đó, triển vọng chi tiêu của thế hệ trẻ đang đứng trước một ngã rẽ nhạy cảm. Những tín hiệu phục hồi gần đây – từ thu nhập cải thiện đến áp lực chi phí nhà ở hạ nhiệt – từng mang lại kỳ vọng về một chu kỳ tiêu dùng mới do Gen Z và Millennials dẫn dắt. Tuy nhiên, khi các cú sốc bên ngoài như biến động năng lượng và bất ổn địa chính trị gia tăng, hy vọng này trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Theo báo cáo mới nhất của Santander Bank, 81% người thuộc Gen Z tham gia khảo sát cho biết tiết kiệm là ưu tiên hàng đầu. Giữa áp lực giá cả, người trẻ ngày nay không còn quá mặn mà với kiểu tiêu dùng phô trương chỉ để chạy theo cảm giác “bắt trend”.

Tuy nhiên, tiết kiệm theo cách của Gen Z không đồng nghĩa với thắt lưng buộc bụng cực đoan hay cắt bỏ mọi niềm vui cá nhân. Báo cáo của Công ty kiểm toán PwC nhận định Gen Z ưu tiên tiết kiệm nhưng không cắt giảm chi tiêu trên diện rộng. Thay vào đó, họ phân bổ lại việc tiêu dùng, có thể cắt giảm bớt khoản chi hàng ngày để đủ tiền cho thú vui ý nghĩa.

Tựu chung, diễn biến của thị trường lao động và giá năng lượng trong thời gian tới sẽ đóng vai trò quyết định: liệu đà phục hồi còn non trẻ này có thể tiếp tục được củng cố, hay sẽ sớm bị chững lại trước những áp lực mới.