Theo các dự báo kinh tế từ McKinsey, thương mại điện tử vận hành bởi AI có khả năng tạo ra doanh thu khổng lồ trên toàn cầu vào năm 2030. Đây không còn là câu chuyện về chatbot, mà là trọn vẹn quy trình mua sắm từ khâu tìm kiếm cho đến thanh toán cuối cùng…

Mới đây tại Singapore, các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công nghệ Nanyang đã phát triển một mô hình trí tuệ nhân tạo có khả năng dự đoán sự phát triển của vi khuẩn trong thực phẩm, từ đó hỗ trợ các siêu thị và nhà bán lẻ xác định chính xác hơn hạn sử dụng và điều kiện bảo quản. 

GS. William Chen, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, cho hay: "Dữ liệu do AI tạo ra cho thấy độ tương đồng rất cao với dữ liệu thực tế chúng tôi đo được. Điều này chứng minh mô hình có thể dùng tại các siêu thị". Theo nhóm nghiên cứu, công nghệ này không chỉ giúp giảm lãng phí thực phẩm mà còn có thể hỗ trợ tiết kiệm năng lượng trong bảo quản lạnh, thông qua việc tối ưu hóa nhiệt độ lưu trữ.

Cũng nhằm tối ưu hóa hoạt động của siêu thị bán lẻ, một ước tính của Hội đồng Cân đo Quốc gia Mỹ (NCWM) cho thấy một siêu thị trung bình có khoảng 30.000 sản phẩm khác nhau được bày bán. Nếu niêm yết giá bằng bìa giấy, một nhân viên chỉ có thể cập nhật khoảng 60 - 80 bảng giá mỗi giờ. Chưa kể, quy trình thủ công còn dễ xảy ra sai sót.

Báo cáo năm 2024 của NCWM cho thấy khoảng 1,7% bảng giá niêm yết tại các siêu thị là không chính xác, tương đương với trung bình 510 sản phẩm bị niêm yết giá sai. Trong khi đó, một nghiên cứu của công ty tư vấn quản trị toàn cầu McKinsey chỉ ra rằng các siêu thị có thể mất tới 2% doanh thu do lỗi niêm yết giá.

Việc tích hợp AI vào chiến lược niêm yết giá có thể mang lại cho các nhà bán lẻ một loạt lợi thế cạnh tranh. Trước hết, các công cụ AI giúp tự động hóa và tăng tốc độ phản ứng với thị trường. Chúng có thể liên tục theo dõi giá của hàng nghìn đối thủ cạnh tranh và tự động điều chỉnh giá để giúp nhà bán lẻ đảm bảo không bỏ lỡ cơ hội tăng doanh thu. Các "ông lớn" như Walmart và Amazon đã chứng minh: doanh số bán tăng từ 5 - 10% sau khi triển khai hệ thống niêm yết giá tích hợp AI.

Bên cạnh đó, AI mang đến trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa. Thay vì một mức giá chung cho tất cả mọi người, AI có thể phân tích lịch sử mua hàng của từng khách hàng để đưa ra các ưu đãi và giảm giá phù hợp. Một nghiên cứu của công ty tư vấn tài chính BCG cho thấy các chiến lược niêm yết giá cá nhân hóa có thể làm tăng lòng trung thành của khách hàng lên tới 15%. 

Về phía người tiêu dùng, “ông lớn” Amazon vừa giới thiệu trợ lý mua sắm mới ứng dụng trí tuệ nhân tạo mang tên Alexa for Shopping, đánh dấu bước tiến mới trong chiến lược mở rộng AI vào hệ sinh thái bán lẻ. Công cụ này được hỗ trợ bởi nền tảng Alexa+ và sẽ thay thế cho Rufus, chatbot mua sắm AI được Amazon ra mắt vào năm 2024.

Theo Amazon, Alexa for Shopping được phát triển với mục tiêu mang đến trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa và chủ động hơn cho người dùng trên điện thoại, trình duyệt web và các thiết bị thông minh Echo Show. Khác với Rufus vốn tập trung hỗ trợ tìm kiếm, khám phá và so sánh sản phẩm, trợ lý AI mới đóng vai trò như một người bạn đồng hành trong mua sắm trực tuyến.

Công cụ này có thể trả lời câu hỏi, gợi ý sản phẩm, theo dõi biến động giá, xây dựng hướng dẫn mua sắm và tự động hóa quá trình đặt hàng theo thói quen tiêu dùng của người dùng. Amazon cho biết, Alexa for Shopping được huấn luyện dựa trên lịch sử mua hàng, sở thích và hành vi sử dụng của khách hàng để đưa ra các đề xuất ngày càng chính xác hơn theo thời gian.

Amazon cũng giới thiệu dịch vụ mới mang tên Buy for Me (Mua hộ tôi), cho phép trợ lý AI thay mặt người dùng mua hàng không chỉ trên Amazon mà còn tại các cửa hàng trực tuyến khác. Theo tờ Thời báo kinh tế Seoul, sự thay đổi này đang đánh dấu sự xuất hiện của một mô hình thương mại điện tử mới được gọi là "Agentic Commerce" - thương mại điện tử dựa trên tác nhân AI.

Xu hướng này đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của giới công nghệ và tài chính toàn cầu. Tập đoàn thanh toán Visa nhận định năm 2025 có thể là giai đoạn cuối cùng mà phần lớn người tiêu dùng vẫn tự thực hiện toàn bộ quá trình mua sắm và thanh toán. Theo dự báo của doanh nghiệp này, mua sắm dựa trên AI sẽ trở thành xu hướng chủ đạo ngay trong mùa mua sắm cuối năm 2026.

Các số liệu thị trường cũng cho thấy tốc độ phát triển rất nhanh của lĩnh vực này. Công ty nghiên cứu Juniper Research dự báo quy mô thương mại điện tử dựa trên tác nhân AI sẽ tăng từ khoảng 8 tỉ USD hiện nay lên 3.500 tỉ USD vào năm 2031. Mức tăng trưởng hơn 430 lần trong vòng 6 năm phản ánh kỳ vọng rất lớn của giới đầu tư đối với mô hình kinh doanh mới.

Tuy nhiên, sự phát triển của tác nhân AI cũng kéo theo nhiều lo ngại. Người mua rất khó biết liệu sản phẩm được AI đề xuất có thực sự là lựa chọn tối ưu hay là sản phẩm của doanh nghiệp đã chi nhiều tiền hơn cho quảng cáo hoặc ưu tiên hiển thị.

Ngoài ra, việc AI tiếp cận lượng lớn dữ liệu cá nhân, từ lịch sử tiêu dùng đến thông tin tài chính và thói quen sinh hoạt, cũng đặt ra thách thức lớn về bảo mật và quyền riêng tư. Nếu không có cơ chế giám sát minh bạch, thị trường có thể ngày càng tập trung vào một số ít nền tảng công nghệ lớn, trong khi các doanh nghiệp nhỏ mất dần cơ hội tiếp cận khách hàng.

Tại Việt Nam, nghiên cứu Consumer 360 mới nhất của Visa cho thấy người tiêu dùng ngày càng cởi mở hơn với các trải nghiệm mua sắm có sự hỗ trợ của AI. Nghiên cứu được thực hiện trên 16.250 người tiêu dùng trong độ tuổi 18 - 65 tại 17 thị trường, cho thấy khoảng một nửa người tiêu dùng tại châu Á - Thái Bình Dương sẵn sàng để AI tham gia vào quá trình mua sắm trực tuyến của mình.

Trong đó Việt Nam là một trong những thị trường có mức độ đón nhận cao nhất, đạt 57% so với mức trung bình 50% của toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, song song với sự hào hứng đó, mối lo ngại về nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân, độ chính xác của thông tin cũng như rủi ro phát sinh các giao dịch ngoài ý muốn vẫn là thách thức lớn. Điều này cho thấy nhu cầu ngày càng lớn về tính minh bạch khi AI đang trở thành một phần trong hành vi mua sắm hàng ngày.