Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 6/8, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng...

Thừa uỷ quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết sau khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15, quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã xuất hiện nhiều yếu tố mới liên quan đến điều kiện địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải và phương án kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia, cảng biển và logistics, đòi hỏi phải điều chỉnh chủ trương đầu tư để nâng cao hiệu quả dự án.

Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung khoảng 8,4 km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm và điều chỉnh vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm. Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, phương án này phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội và quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia đã được điều chỉnh, đồng thời tăng cường kết nối giữa đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội, tạo điều kiện phát triển khu vực ga Gia Lâm theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Chính phủ cũng đề xuất điều chỉnh tên gọi đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp với phương án tổ chức khai thác; bổ sung hai tuyến nhánh kết nối với mạng lưới đường sắt hiện hữu và điều chỉnh phương án đầu tư đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ đầu tư phân kỳ đường đơn sang đầu tư hoàn chỉnh đường đôi.

Theo tư lệnh ngành xây dựng, kết quả cập nhật dự báo nhu cầu vận tải cho thấy nếu tiếp tục đầu tư đường đơn thì đến năm 2038 đã phải chuẩn bị nâng cấp và đến năm 2045 phải hoàn thành đầu tư đường đôi. Vì vậy, đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu được đánh giá sẽ bảo đảm hiệu quả khai thác lâu dài và tránh đầu tư nhiều lần.

Đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển, Chính phủ đề xuất sử dụng đầu máy diesel thay cho sức kéo điện nhằm tận dụng hệ thống đầu máy hiện có, đồng thời dự kiến chuyển sang sử dụng đầu máy năng lượng sạch sau năm 2045.

Thẩm tra Tờ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất việc Chính phủ trình Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư vì phù hợp với quy định của Luật Đầu tư công và Nghị quyết số 187/2025/QH15.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm thống nhất giữa các tài liệu, đồng thời cập nhật đầy đủ phương án kỹ thuật, công nghệ, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, nhu cầu sử dụng đất và các điều kiện tổ chức thực hiện nhằm hạn chế tối đa việc tiếp tục điều chỉnh trong quá trình triển khai.

Đối với phương án đầu tư hoàn chỉnh đường đôi, cơ quan thẩm tra lưu ý việc đầu tư ngay trong giai đoạn 2026-2030 sẽ làm tăng đáng kể tổng mức đầu tư và nhu cầu bố trí vốn đầu tư công, trong khi cùng thời điểm còn nhiều dự án quan trọng quốc gia khác cần nguồn lực. Vì vậy, Chính phủ cần tiếp tục đánh giá tác động đến khả năng cân đối vốn đầu tư công trước khi Quốc hội quyết định.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị hoàn thiện lộ trình chuyển đổi sang đầu máy sử dụng năng lượng sạch đối với các tuyến nhánh, bảo đảm phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050; đồng thời rà soát cơ sở xác định tổng mức đầu tư trên cơ sở đối chiếu với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ xây dựng kế hoạch huy động và bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, quản lý chặt chẽ vốn vay nước ngoài, bảo đảm an toàn nợ công; đồng thời làm rõ phương án xử lý phần diện tích đã giải phóng mặt bằng theo hướng tuyến cũ nhưng không còn sử dụng sau điều chỉnh nhằm tránh thất thoát, lãng phí.

Về tiến độ thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát tiến độ tổng thể của dự án, xác định rõ các mốc triển khai từng dự án thành phần, tăng cường điều phối giữa các bộ, ngành và địa phương để bảo đảm tiến độ; đồng thời hoàn thiện dự báo nhu cầu vận tải, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính và khả năng thu hồi vốn sau khi điều chỉnh chủ trương đầu tư.