Điện ảnh Việt một chiến lược toàn diện

Tháng 9 vừa qua được coi là tháng "ngàn tỉ đồng" của phim điện ảnh Việt khi Mưa đỏ thu 713 tỉ đồng, Tử chiến trên không thu 214 tỉ đồng, và Làm giàu với ma 2 thu 101 tỉ đồng. Tổng cộng ba phim này đã đạt doanh thu 1.028 tỉ đồng.

Tuy nhiên, ngay sau đó, Cô dâu ma không tạo được sự chú ý với doanh thu chỉ đạt 11,5 tỉ đồng. Phim có trang phục và tạo hình diễn viên đẹp, nhưng bầu không khí và diễn xuất na ná các phim kinh dị Thái Lan cùng chủ đề.

Tiếp đó là phim kinh dị Khế ước bán dâu ra mắt ngày 12/9, lấy cảm hứng từ tiểu thuyết tâm linh của nhà văn Thục Linh. Mô típ không mới, những phương thức hù dọa khá cũ. Doanh thu Khế ước bán dâu đạt 17 tỉ đồng. Với mức đầu tư bối cảnh non nước ở Ninh Bình, trang phục cổ trang, nhiều khả năng phim thua lỗ.

Trong khi đó, phim Tiệm cầm đồ: Có chơi có chịu bị coi là một phim có chất lượng thảm họa, đạt doanh thu chỉ 153 triệu đồng. Cũng vậy, phim Đồi hành xác: Tà thuyết đen trở lại (đạo diễn Lương Đình Dũng), thông báo ngừng chiếu sau 9 ngày với doanh thu chỉ hơn 2 tỉ đồng...

Ra mắt trong tháng 10, theo Box Office Việt Nam, Chị Ngã Em Nâng và Tay Anh Giữ Một Vì Sao đều có doanh thu tuần đầu tiên không cao, lần lượt là 6,3 tỷ đồng và 5,3 tỷ đồng. Con số này kém 3 - 4 lần so với hạng 1 phòng vé hiện tại là Tử Chiến Trên Không, dù dự án đã ra rạp hơn 2 tuần. Trước đó, cả hai bộ phim Việt này đều rất được mong đợi bởi sở hữu dàn diễn viên quốc tế nổi tiếng.

Với Tay Anh Giữ Một Vì Sao, phim có "hoàng tử châu Á" Lee Kwang Soo đóng nam chính bên cạnh Hoàng Hà. Ngoài ra, phim còn có một số diễn viên Hàn đình đám khác tham gia, như Eum Moon Suk, Kang Ha Neul (vai cameo)... Tuy vậy, dàn sao xứ Kim chi vẫn chưa đủ để thu hút đông đảo người xem ra rạp, dù nội dung phim thực chất được đánh giá tốt, dễ xem. 

Còn với Chị Ngã Em Nâng, phim mời hẳn cặp đôi boylove Thái Lan MosBank tham gia. Hai khách mời cũng nhiệt tình sang Việt Nam để cùng dàn ekip quảng bá phim. Thế nhưng, sự xuất hiện vài phút trong phim của MosBank không đủ giúp Chị Ngã Em Nâng bùng nổ. Phim nhận nhiều ý kiến trái chiều dù sở hữu dàn diễn viên chất lượng gồm Lê Khánh, Quốc Trường...

Có thể thấy, từ "cơn sốt" được tạo ra bởi những dự án phim văn hóa - lịch sử Việt đầu tư "khủng", đã phản ánh sự chuyển dịch thị hiếu của khán giả hiện đại. Những bộ phim Việt với chất lượng "tàm tạm" ra rạp ở thời điểm này khó được đón nhận như trước. Đặc biệt, dòng phim kinh dị vốn được coi là dễ sản xuất và hòa vốn hơn các dòng phim khác, nay đang đứng trước nguy cơ thoái trào.

Trong quá khứ, rất nhiều phim Việt có yếu tố 18+ từng được PR rầm rộ theo hướng "qua vòng kiểm duyệt", "rùng rợn nhất" và ít nhiều tạo sự tò mò cho khán giả. Nhưng hiện tại, những yếu tố kinh dị được quảng bá rầm rộ hoàn toàn có thể trở thành điểm yếu trên màn ảnh rộng. Năm 2025, khán giả đã chứng minh rằng họ quan tâm tới phim như một trải nghiệm văn hóa, không phải như thứ kích thích thị giác. 

Những thất bại nối tiếp này cũng cho thấy khoảng cách lớn giữa kỳ vọng sáng tạo và thị hiếu đại chúng. Khi khán giả ngày càng khắt khe, chỉ ý tưởng lạ hay công nghệ hiện đại là chưa đủ, điều họ cần vẫn là câu chuyện tốt, cảm xúc thật và chất lượng nghề nghiệp.

Điển hình, Mưa Đỏ (13+) hay Tử Chiến Trên Không (16+) không chỉ doanh thu cao, mà còn được giới phê bình đánh giá tích cực nhờ sự cân bằng giữa kịch bản, kỹ thuật và cảm xúc. Thành công của chúng chứng minh một điều rõ ràng: khán giả Việt sẵn sàng ủng hộ phim nội địa, miễn là phim hay.

Theo đánh giá của Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), mỗi năm Việt Nam có khoảng 35 - 40 phim ra rạp, nhưng thị phần trong nước chỉ đạt khoảng 25%. Điều đó phản ánh một thực tế, khán giả vẫn chưa hoàn toàn được chinh phục bởi phim Việt.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở kịch bản. Nhiều phim điện ảnh Việt bị phê bình rập khuôn, dễ đoán, thiếu sự sáng tạo. Các nhà nghiên cứu điện ảnh cho rằng, khâu biên kịch vốn là “xương sống” của một bộ phim chưa được đầu tư đúng mức.

Mặt khác, nghề biên kịch ít được coi trọng, hiếm nơi đào tạo bài bản, thù lao thấp khiến nhân lực giỏi không gắn bó lâu dài. Không ít nhà sản xuất vì thế buộc phải mua kịch bản nước ngoài hoặc làm lại từ format phim ngoại. Đây là giải pháp ngắn hạn để đảm bảo doanh thu, nhưng làm mất đi bản sắc và sự sáng tạo của điện ảnh Việt.

Bên cạnh kịch bản, chất lượng sản xuất cũng là một điểm yếu rõ rệt. Ngôn ngữ điện ảnh chưa được sử dụng nhuần nhuyễn; ánh sáng, kỹ xảo, dựng phim nhiều khi còn sơ sài; diễn xuất chưa đạt độ tự nhiên, thuyết phục. Chính vì vậy, khi đặt cạnh các phim Hàn Quốc, Nhật Bản hay Hollywood - vốn được sản xuất trong quy trình công nghiệp chặt chẽ, phim điện ảnh Việt thường bị so sánh bất lợi.

Từ đó, tạo thành một vòng luẩn quẩn. Khi biên kịch yếu, nhà sản xuất không có nền tảng để đầu tư, đạo diễn bị giới hạn sáng tạo, còn diễn viên thiếu vai diễn đủ chiều sâu để phát huy khả năng... Trên thực tế, nhiều cuộc thi phim ngắn trong nước đã phát hiện ra các gương mặt trẻ đầy tiềm năng. Song, để biến một ý tưởng thành phim hoàn chỉnh, nhà làm phim cần được đào tạo bài bản, tiếp cận hệ thống kiến thức và kỹ năng sản xuất chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh đó, những khóa đào tạo ngắn hạn có sự tham gia của chuyên gia quốc tế trở thành cơ hội quan trọng. Mới đây, Dự án phim ngắn CJ 2025 do CJ Cultural Foundation và CJ CGV Việt Nam phối hợp cùng Học viện Điện ảnh Hàn Quốc (KAFA) đã tổ chức khóa huấn luyện chuyên sâu cho 5 đạo diễn trẻ xuất sắc. Chương trình có sự cố vấn của các tên tuổi như đạo diễn Phan Đăng Di, Phạm Ngọc Lân, Shin Ah Ga, nhà sản xuất Kim Jee Yeon và đạo diễn hình ảnh Choi Ju Young.

Tuy nhiên, ngay cả những dự án này cũng mới chỉ là bước khởi đầu. Các nhà chuyên môn cho rằng, điện ảnh Việt vẫn cần nhiều hơn những chương trình dài hạn, cơ chế hỗ trợ cho biên kịch, chính sách khuyến khích sản xuất và phát hành chuyên nghiệp, cùng một hệ sinh thái điện ảnh bài bản.