Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump mạnh tay áp thuế quan trong nhiệm kỳ cầm quyền thứ hai của ông, các nhà xuất khẩu Trung Quốc đã nỗ lực đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng để giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, cuộc chiến tại Iran đã làm gián đoạn các tuyến đường vận chuyển quan trọng, gây ra cú sốc năng lượng lịch sử và đe dọa nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa Trung Quốc.
Trong bối cảnh cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang diễn ra ở Bắc Kinh, các nhà xuất khẩu Trung Quốc dường như ít lo ngại về thuế quan hơn mà tập trung nhiều hơn vào tình hình căng thẳng tại Trung Đông.
Theo bà Wang Dan, Giám đốc phụ trách vấn đề Trung Quốc tại công ty tư vấn rủi ro địa chính trị Eurasia Group, nhiều nhà xuất khẩu Trung Quốc đã không còn nhắc đến thuế quan khi được hỏi về kỳ vọng của họ đối với cuộc gặp thượng đỉnh Trung - Mỹ. Thay vào đó, họ lo lắng về thời gian kéo dài của cuộc chiến Iran, vì điều này ảnh hưởng trực tiếp đến các đơn hàng từ thị trường nước ngoài.
Trong chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Trump, Bắc Kinh và Washington có khả năng sẽ tái khẳng định mong muốn chung trong việc mở lại eo biển Hormuz và khôi phục ổn định trong khu vực. Tuy nhiên, các cuộc đối đầu trên biển và tình trạng đàm phán gián đoạn có thể sẽ kéo dài - theo bà Yue Su, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại công ty nghiên cứu kinh tế Economist Intelligence Unit (EIU).
Sự gián đoạn chuỗi cung ứng do chiến tranh Iran gây ra đang gây ra nhiều rủi ro hơn đối với doanh nghiệp Trung Quốc so với các biện pháp thuế quan thất thường mà họ đã phải đối mặt trong phần lớn thời gian của năm qua.
Một ví dụ điển hình là ông Bryan Zheng, người sáng lập và CEO của công ty sản xuất mũ bảo hiểm xe đạp Livall Tech có trụ sở tại Thâm Quyến. Trao đổi với hãng tin CNBC, ông Zheng cho biết ông đã buộc phải dựa vào phương thức vận chuyển bằng đường hàng không đắt đỏ để gửi sản phẩm sang châu Âu sau khi các chuyến hàng qua eo biển Hormuz bị chậm trễ kéo dài đến khoảng 50 ngày, trong khi bình thường chỉ mất từ 30 - 40 ngày.
Tình trạng tắc nghẽn cảng trên khắp châu Á cũng đã đẩy giá cước vận tải lên cao. Các cảng như Thượng Hải và Ninh Ba đang trải qua tình trạng ùn tắc nghiêm trọng, với tình trạng thiếu lao động và hạn chế về năng lực làm chậm quá trình di chuyển container trên các tuyến thương mại Á-Âu và Địa Trung Hải.
Doanh nghiệp của ông Zheng không được sử dụng phương án vận tải đường sắt, một lựa chọn nhanh hơn và rẻ hơn, vì sản phẩm mũ bảo hiểm thông minh của ông bị phân loại là hàng hóa nhạy cảm lưỡng dụng, mà dọc theo tuyến đường vận chuyển có những khu vực đang diễn ra xung đột.
Một thỏa thuận hòa bình mở lại eo biển sẽ là "một lợi ích lớn cho tất cả mọi người” - ông Zheng nói. Ông cho rằng, các biện pháp thuế quan có thể được quản lý bằng cách chuyển chi phí về phía người tiêu dùng.
Giá nguyên liệu thô tăng mạnh cũng đã bắt đầu lan rộng khắp các ngành công nghiệp. Một chỉ số đo lường chi phí đầu vào về nguyên liệu thô, nhiên liệu và điện ở Trung Quốc đã tăng 3,5% trong tháng 4 so với một năm trước đó, so với mức 0,8% trong tháng 3 sau một thời kỳ suy giảm kéo dài nhiều năm.
"Các công ty lo lắng hơn nhiều về cuộc chiến này vì nó đang làm rối tung mọi thứ - tất cả các chuỗi cung ứng, nguyên liệu thô, dẫn xuất dầu và phân bón từ Trung Đông. Đây là một vấn đề toàn cầu, lớn hơn nhiều so với thuế quan”, ông Cameron Johnson, đối tác cấp cao tại công ty tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải, cho biết.
Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung năm ngoái, với các mức thuế quan có lúc tăng lên ba chữ số, đã buộc các nhà xuất khẩu phải xem xét lại chuỗi cung ứng, thúc đẩy nhiều nhà xuất khẩu mở rộng sản xuất và xuất khẩu sang Đông Nam Á, Trung Đông và các khu vực khác. Thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai nước trong năm 2025 đã không làm thay đổi sự dịch chuyển đó.
Năm ngoái, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 20%, nhưng tăng mạnh ở các nơi khác - tăng 25,8% đối với xuất khẩu sang châu Phi, 13,4% sang Đông Nam Á, 8,4% sang Liên minh châu Âu (EU) và 7,4% sang Mỹ Latinh - theo nhà cung cấp dữ liệu Wind Information.
Xuất khẩu của Trung Quốc sang 5 quốc gia vùng Vịnh, bao gồm Iran, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Qatar và Kuwait, đã tăng 9% trong năm ngoái lên 144,9 tỷ USD, gần gấp đôi so với mức năm 2019.
Đối với các nhà xuất khẩu đã giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ và đã chuyển chi phí thuế quan cao hơn về phía người tiêu dùng, kỳ vọng trước cuộc gặp thượng đỉnh về một thỏa thuận giảm thuế quan là không lớn.
"Bất kể mức thuế cuối cùng là bao nhiêu, nhiều công ty đã tích hợp các giải pháp để thích ứng với một bối cảnh thương mại biến động hơn”, bà Su nói. Tuy nhiên, cuộc gặp này sẽ là cơ hội để Bắc Kinh đạt được cam kết từ phía Washington về các mức thuế quan thấp hơn bằng cách đưa ra các nhượng bộ, chẳng hạn như tăng cường mua hàng hóa Mỹ - bà nói thêm.
Một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đã thách thức quyền hạn của Tổng thống Trump trong việc áp đặt thuế quan đã dẫn tới việc chính quyền của ông viện dẫn quyền lực theo Mục 301, bao gồm nội dung về các hành vi thương mại không công bằng, để áp thuế quan thay thế. Do đó, các nhà xuất khẩu Trung Quốc dường như không còn trông chờ vào một cơ hội để trở lại thời kỳ trước khi có thuế quan.
"Tôi không thấy các nhà xuất khẩu xây dựng nhà máy mới hoặc tăng mạnh năng lực tập trung vào thị trường Mỹ dựa trên một hy vọng nào đó về giảm thuế quan. Chúng tôi đã học được cách không phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Bây giờ chúng tôi cho rằng sự cọ xát là điều bình thường”, ông Ash Monga - người sáng lập và CEO của công ty dịch vụ tìm nguồn cung ứng IMEX tại Quảng Đông - phát biểu.
