Đổi mới, nâng cao hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân

Trình bày Báo cáo tóm tắt giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Dương Thanh Bình, cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật để thống nhất với quy định mới của Hiến pháp và các luật về tổ chức, bộ máy nhà nước được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9. 

Theo đó, dự thảo gồm 5 chương, 45 điều, giảm 46 điều so với Luật Giám sát hiện hành (trong đó, đã bỏ 55 điều, kế thừa và sửa đổi 36 điều, bổ sung mới 09 điều).

Căn cứ các nội dung của dự án luật và số lượng điều luật được lược bỏ, sửa đổi, bổ sung mới, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã điều chỉnh phạm vi sửa đổi để sửa đổi toàn diện Luật Giám sát hiện hành và đổi tên là Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (sửa đổi).

CẦN COI ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ LÀ NHIỆM VỤ THEN CHỐT

Đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội cho rằng cần coi việc ứng dụng công nghệ số (điều 43 dự thảo) là nhiệm vụ then chốt và có lộ trình rõ ràng. Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia trong hoạt động giám sát, kết nối liên thông từ trung ương và địa phương là rất cần thiết. Cơ sở dữ liệu này tích hợp được thông tin từ các báo cáo, kết luận giám sát, chất vấn, kiến nghị cử tri, kết quả thanh tra và kiểm toán.

Mặt khác, cần có quy định cụ thể hơn về số hóa toàn bộ quy trình giám sát từ khâu lập kế hoạch, thu thập thông tin, khảo sát, làm việc với các cơ quan hữu quan đến khâu lấy ý kiến các chuyên gia, tổng hợp báo cáo và công khai kết quả. Từ đó, việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp hoạt động giám sát minh bạch, nhanh chóng, giảm thiểu chi phí.

Về điều 41 dự thảo về nguồn lực tài chính để bảo đảm hoạt động giám sát, đại biểu đề nghị cần làm rõ cơ chế phân bổ ngân sách, cụ thể linh hoạt trong các hoạt động giám sát, giám sát đột xuất, giám sát chuyên đề… đặc biệt ở các Hội đồng nhân dân cơ sở - nơi trực tiếp với cử tri nhưng có nguồn lực hạn chế.

Về nguồn nhân lực (Điều 42 dự thảo), bên cạnh việc bồi dưỡng, đào tạo kỹ năng cho cán bộ, đại biểu tham mưu, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị cần có cơ chế huy động chính thống và hiệu quả từ đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học độc lập tham gia vào các đoàn giám sát. Từ tri thức và cách nhìn khách quan từ bên ngoài sẽ góp phần nâng cao chất lượng báo cáo, kết luận giám sát.

Bên cạnh đó, cần chú trọng, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin đầy đủ kịp thời cho các chủ thể giám sát.

“Bằng việc củng cố một cơ chế phối hợp hiệu quả, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết, chúng ta sẽ từng bước hiện thức hóa mục tiêu giám sát toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm”, đại biểu Tạ Đình Thi nhấn mạnh.  

Đồng tình với quan điểm tăng cường chuyển đổi số, đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai cũng nhấn mạnh cần có cơ sở dữ liệu chung trong hoạt động giám sát, cần thiết thì nâng cấp điều 43 thành một mục “chuyển đổi số trong hoạt động giám sát”.

CẦN XEM XÉT KỸ QUY ĐỊNH VỀ THẨM QUYỀN GIÁM SÁT

Đề cập đến thẩm quyền giám sát, đại biểu Mai Văn Hải – Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa đề nghị cần xem xét lại quy định về thẩm quyền giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.

Vấn đề này nên giao thẩm quyền, trách nhiệm cho Thường trực Hội đồng nhân dân, các ban của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân ở địa phương. Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ nên thực hiện việc giúp Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao và giám sát việc tuân theo Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Điểm c, khoản 1, Điều 23 quy định hoạt động giám sát của đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, trong đó có giám sát việc giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền của các cơ quan Trung ương theo sự phân công của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đại biểu cho rằng nếu thực hiện theo quy định này sẽ rất tốt cho việc giải quyết kiến nghị của cử tri, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan Trung ương. Tuy nhiên, để thực hiện được là vấn đề rất khó.

Vì vậy, Đại biểu đề nghị nội dung này nên được thống nhất và nên giao cho Ủy ban Dân nguyện của Quốc hội thực hiện việc giám sát giải quyết kiến nghị của cử tri đối với các cơ quan ở Trung ương. Còn đoàn đại biểu Quốc hội ở địa phương thì nên quy định giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri đối với các cơ quan có thẩm quyền ở địa phương.

Đại biểu cho rằng qua thực tiễn trong hoạt động giám sát độc lập của đại biểu Quốc hội, hình thức chất vấn là hoạt động hiệu quả nhất. Các nội dung khác trong hoạt động giám sát độc lập còn rất hạn chế, thậm chí khó tổ chức thực hiện như giám sát văn bản quy phạm pháp luật, giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương hay giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của công dân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nên rà soát, quy định lại thẩm quyền và hoạt động giám sát của đại biểu Quốc hội tập trung vào chất vấn và giám sát thông qua hoạt động của đoàn đại biểu Quốc hội.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế hậu kiểm soát sau giám sát, quy định trách nhiệm của người đứng đầu trong việc thực hiện kết quả giám sát…