Du lịch mạo hiểm cần một tiêu chuẩn an toàn

Theo Hiệp hội Thương mại du lịch mạo hiểm (ATTA), du lịch mạo hiểm gồm các yếu tố như hoạt động thể chất, môi trường tự nhiên hoặc trải nghiệm văn hóa. Loại hình du lịch này có mức độ đa dạng từ dễ đến khó. Sau dịch Covid-19, du lịch mạo hiểm tại châu Á phục hồi mạnh, với tỉ lệ lấp đầy các tour du lịch mạo hiểm chiếm 62%, gần mức của toàn cầu là 65%.

Ngoài ra, ATTA còn ghi nhận 85% doanh nghiệp tour mạo hiểm đã có phương án đảm bảo an toàn và 68% đã đạt chứng nhận bền vững, cho thấy ngành đang chú trọng nâng cao tiêu chuẩn an toàn, bảo vệ môi trường. Đa số du khách hiện hướng đến khám phá trải nghiệm mới, nên ATTA dự đoán quy mô du lịch mạo hiểm toàn cầu tăng lên 740 tỉ USD vào năm 2028.

Tại Việt Nam, một khảo sát của Outbox Consulting (2024) cho thấy 62% du khách trẻ coi “trải nghiệm mới lạ” là động lực chính khi chọn điểm đến, cao hơn hẳn so với “giá rẻ” hay “dễ đi lại”. Đón xu hướng, tại nhiều địa phương như: Hà Giang, Bắc Kạn, Lào Cai, Lai Châu, Cao Bằng, Quảng Ninh… đã có chiến lược đẩy mạnh khai thác các tour du lịch mạo hiểm.

Điển hình là vùng Đông Bắc, Tây Bắc có rất nhiều sản phẩm được khai thác như: Chinh phục đỉnh Bạch Mộc Lương Tử (Lai Châu), đỉnh núi Tây Côn Lĩnh (Hà Giang), thác Bản Giốc (Cao Bằng), khám phá hang động ở Vườn quốc gia Ba Bể (Bắc Kạn)... Tuy nhiên, chính sự háo hức này lại khiến nhiều người bỏ qua yếu tố an toàn.

Tháng 9/2025, UBND xã Đồng Văn (Tuyên Quang) đã phải thông báo tạm dừng tham quan “mỏm đá tử thần” để cải tạo lắp lan can và xếp hàng rào đá vì lo ngại tai nạn có thể xảy ra. Theo thống kê từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Giang, riêng khu vực Đồng Văn thu hút khoảng 60.000 lượt khách/tháng mùa cao điểm, trong đó có đến 70% du khách đến để “sống ảo” tại các điểm mỏm đá, đèo Mã Pí Lèng và Séo Lủng.

Nhiều người leo lên mỏm đá chênh vênh cao hàng chục mét, đứng sát mép vực để có bức ảnh “ngoạn mục”, trong khi không có hệ thống lan can, bảo hộ hay kiểm soát an toàn. Các chuyên gia du lịch cảnh báo đây là khoảng trống quản lý khiến nhiều điểm đến tự phát tiềm ẩn rủi ro lớn cho du khách.

Theo ông Từ Quý Thành, Giám đốc Công ty du lịch Liên bang, tour du lịch mạo hiểm quan trọng nhất là vấn đề cứu nạn, cứu hộ nên chi phí để tập huấn, dò đường, chi phí đầu tư khảo sát hành trình tour rất lớn nên giá thành cao. Loại hình du lịch này cũng rất kén khách, bởi đòi hỏi du khách phải có sức khỏe, có kiến thức sinh tồn tốt.

Ông Thành cho biết, sự bùng nổi của loại hình này là do giới trẻ có xu hướng chọn những chuyến đi có trải nghiệm độc đáo. Thị trường nhộn nhịp, ngày càng có nhiều doanh nghiệp làm du lịch mạo hiểm chuyên nghiệp, bên cạnh nhiều công ty tự quảng bá tự phong.

Ông Nguyễn Châu Á, nhà sáng lập kiêm tổng giám đốc Oxalis Group, cũng đồng tình du lịch mạo hiểm tiềm ẩn rủi ro. "Vì thế, để tham gia loại hình du lịch này, du khách nên dành thời gian nghiên cứu, tìm hiểu đặc thù của từng bộ môn, các yêu cầu an toàn và những rủi ro có thể gặp phải để cân nhắc chọn chuyến đi phù hợp cho kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của bản thân", ông Á cho hay.

Anh Nguyễn Văn Toàn, hướng dẫn viên trekking tại Lào Cai, chia sẻ: “Chúng tôi nhiều lần gặp khách mang giày sneaker trơn, balo quá nặng, thậm chí chưa từng leo núi nhưng vẫn chọn tour có độ khó lớn. Nếu không có biện pháp kiểm soát từ đầu, nguy cơ tai nạn là rất lớn”. Thông tin này được anh Toàn cảnh báo sau khi dẫn các nhóm phượt trẻ đến cung đường ở Hoàng Liên Sơn (Lào Cai). Đây là nơi có địa hình dốc, nhiều đoạn cheo leo và hay bị sương mù.

Theo đánh giá công tác quản lý hoạt động du lịch mạo hiểm của Cục Du lịch Quốc gia, một trong những vấn đề lớn là các điểm check-in tự phát, quản lý chưa đồng bộ, hướng dẫn viên và đội ngũ đi kèm đôi khi chưa có đầy đủ kỹ năng cứu hộ hoặc thiết bị định vị.

Các chuyên gia thống nhất rằng muốn du lịch trải nghiệm phát triển lâu dài, cần dựa trên ba trụ cột: 1/An toàn (giảm thiểu tai nạn, chuẩn hóa hạ tầng, tăng cường đội cứu hộ); 2/Giáo dục (trang bị kỹ năng sinh tồn, ý thức bảo vệ môi trường cho du khách) và 3/Bảo tồn (kiểm soát sức chứa, tránh khai thác quá mức, lồng ghép bảo vệ thiên nhiên).

Vừa qua, Tiêu chuẩn quốc gia về Du lịch mạo hiểm - Hoạt động đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm - Yêu cầu và khuyến nghị đã được công bố. Tiêu chuẩn ra đời do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 này quy định các yêu cầu đối với hoạt động du lịch mạo hiểm có liên quan đến đi bộ đường dài (hiking) và đi bộ đường dài mạo hiểm (trekking), liên quan đến an toàn của người tham gia, trưởng nhóm và trợ lý.

Tiêu chuẩn quy định các tiêu chí về đặc điểm và mức độ khó để phân loại lộ trình đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm; áp dụng cho các hoạt động đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm và được cung cấp như một sản phẩm du lịch. Tiêu chuẩn không bao gồm việc thiết kế sản phẩm du lịch liên quan đến giai đoạn lập kế hoạch, phát triển sản phẩm và không áp dụng với các dịch vụ du lịch bổ trợ khác (ví dụ: đưa đón, ăn uống, lưu trú).

Về yêu cầu dịch vụ, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 yêu cầu sản phẩm du lịch đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm phải được thiết kế và cung cấp theo cách đảm bảo an toàn cho người tham gia, trưởng nhóm và nhân sự liên quan, đồng thời thông báo rõ ràng các rủi ro nội tại cho tất cả các bên liên quan hoặc bên quan tâm.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 còn đưa ra các yêu cầu liên quan về khả năng lãnh đạo; người tham gia; trang thiết bị; công tác chuẩn bị cho người tham gia. Cũng như các yêu cầu về an toàn và bảo hiểm; quản lý rủi ro; hoàn thành dịch vụ; kiểm soát dịch vụ; giảm thiểu tác động đến môi trường, xã hội và khu bảo tồn; phân loại lộ trình…