Bộ Công Thương đề xuất luật hóa chế định "nhà đầu tư chiến lược" cùng cơ chế đối ứng nhằm phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp trong nước. Cơ chế đối ứng sẽ biến mỗi dự án chiến lược thành một “gói” gồm: vốn đầu tư, trung tâm R&D, chương trình phát triển nhà cung ứng, đào tạo nhân lực, quyền kiểm soát dữ liệu...

Ngày 25/9/2026, Bộ Tư pháp đăng tải hồ sơ dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm (lần 2) để thẩm định. Tại dự thảo này, Bộ Công Thương đã làm rõ các đề xuất phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp trong nước, nổi bật là việc xác lập chế định “nhà đầu tư chiến lược”.

ÁP DỤNG CƠ CHẾ ĐỐI ỨNG CHO “NHÀ ĐẦU TƯ CHIẾN LƯỢC”

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam thu hút FDI lớn về số lượng nhưng hiệu ứng lan tỏa công nghệ và liên kết với doanh nghiệp trong nước rất thấp. Tính đến hết năm 2025, cả nước có 45.416 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký khoảng 529,6 tỷ USD, trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 61,5% (325,8 tỷ USD).

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) nêu rõ, doanh nghiệp FDI tại Việt Nam chỉ mua khoảng 53% đầu vào từ trong nước - thấp hơn các quốc gia so sánh; chỉ 18% doanh nghiệp Việt Nam có liên kết chuỗi giá trị toàn cầu (2023), giảm mạnh so với mức 35% năm 2009. Đồng thời, công cụ ưu đãi truyền thống (ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp) đã suy giảm hiệu lực do thuế tối thiểu toàn cầu.

Ngoài ra, Nhà nước đang nắm trong tay các “nguồn lực chiến lược” có giá trị đặc biệt lớn nhưng chưa có cơ chế “trao đổi” minh bạch để đổi lấy năng lực công nghiệp. Đặc biệt, thủ tục đầu tư còn dài, làm giảm sức cạnh tranh trong thu hút các dự án lớn có tính thời điểm.

Do đó, Bộ Công Thương đề xuất luật hóa chế định “nhà đầu tư chiến lược” với cơ chế “nguồn lực chiến lược đổi năng lực công nghiệp” cùng hệ thống giám sát.

Theo đó, Nhà nước có cơ chế giao, phân bổ hoặc cho phép khai thác, sử dụng nguồn lực chiến lược và các ưu đãi, hỗ trợ khác quy định tại luật này cho nhà đầu tư chiến lược để thực hiện dự án đầu tư.

Nhà đầu tư chiến lược phải đáp ứng các điều kiện về năng lực tài chính, công nghệ, có kế hoạch đối ứng, phát triển chuỗi cung ứng, nhân sự chủ chốt người Việt Nam và doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp khởi nguồn).

Nhà đầu tư chiến lược được hưởng các ưu đãi, hỗ trợ đầu tư như xem xét nới giới hạn tỷ lệ vốn góp đối với nhà đầu tư nước ngoài, trừ lĩnh vực ảnh hưởng quốc phòng, an ninh hoặc điều ước quốc tế có quy định khác. Ngoài ra, được hưởng mức ưu đãi cao nhất về thuế, tiền thuê đất, mặt nước theo cơ chế ưu đãi đầu tư đặc biệt…

Dự thảo cũng quy định cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược với thủ tục rút gọn – không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư với một số loại dự án…

Bộ Công Thương đánh giá, cơ chế đối ứng biến mỗi dự án chiến lược thành một “gói” gồm: vốn đầu tư, trung tâm R&D, chương trình phát triển nhà cung ứng, đào tạo nhân lực, quyền kiểm soát dữ liệu.

Doanh nghiệp Việt Nam sẽ là bên hưởng lợi trực tiếp lớn nhất của các hoạt động đối ứng như được nhận chuyển giao dữ liệu kỹ thuật, bí quyết công nghệ; được tham gia chuỗi cung ứng của dự án chiến lược với vị thế được Nhà nước “bảo trợ” bằng chính cam kết của nhà đầu tư; được hưởng chương trình phát triển nhà cung ứng bài bản.

ĐẢM BẢO ĐẦY ĐỦ YÊU CẦU QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH

Góp ý dự thảo luật, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng tại Điều 18, cơ chế không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và dùng văn bản chấp thuận nhà đầu tư thay thế chưa thể hiện yêu cầu thẩm định/cho ý kiến về công nghệ.

“Đây là điểm rủi ro vì nhiều dự án chiến lược có quy mô lớn, công nghệ phức tạp hoặc liên quan môi trường, năng lượng và dữ liệu”, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh; đồng thời đề nghị nghiên cứu bổ sung điều khoản thể hiện: “Việc không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo Điều này không miễn trừ nghĩa vụ thẩm định hoặc có ý kiến về công nghệ, đăng ký/cấp phép chuyển giao công nghệ; đánh giá tác động môi trường; thẩm định quốc phòng, an ninh, dữ liệu, an toàn, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các thủ tục chuyên ngành khác. Các nội dung thẩm định được thực hiện song song, tích hợp vào quy trình chấp thuận nhà đầu tư chiến lược.”

Bộ Công Thương cho biết tiếp thu nguyên tắc giữ đầy đủ yêu cầu quản lý chuyên ngành. Theo đó, Điều 18 nhằm hợp nhất một số bước quyết định đầu tư đối với nhà đầu tư chiến lược để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, không nhằm bỏ qua đánh giá công nghệ và các yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng.