TP. Hồ Chí Minh đang thay đổi cách tiếp cận thu hút FDI vào các khu công nghiệp, khu chế xuất theo hướng: chuyển từ tiếp nhận bị động sang chủ động tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, xúc tiến theo chuỗi giá trị và tập trung vào chất lượng công nghệ cao...

Theo báo cáo của Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA), trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư trong và ngoài nước vào các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đạt hơn 5,57 tỷ USD, bằng 131,15% chỉ tiêu kế hoạch năm 2026 (4,25 tỷ USD) và tăng 29,13% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, vốn FDI đạt trên 4,27 tỷ USD, tăng 62,22% so với cùng kỳ.

HEPZA đã cấp mới 100 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 3,144 tỷ USD; đồng thời có 120 dự án điều chỉnh tăng vốn với tổng vốn tăng thêm trên 1,126 tỷ USD.

FDI TĂNG MẠNH, NHƯNG BÀI TOÁN LỚN HƠN NẰM Ở CHẤT LƯỢNG NGUỒN VỐN

Đáng chú ý, khu vực TP. Hồ Chí Minh đóng góp phần tăng trưởng rất lớn vào kết quả FDI nói trên, khi thu hút tới hơn 2,464 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026, tăng rất mạnh so với mức 85,1 triệu USD cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, vốn FDI tại Bình Dương giảm 2,91% và Bà Rịa - Vũng Tàu giảm sâu tới 55,28%.

Khu vực đầu tư trong nước cũng đạt 33.875,51 tỷ đồng (tương đương 1.302,9 triệu USD). Trong đó, 84 dự án cấp mới có tổng vốn 14.732,78 tỷ đồng và 51 dự án điều chỉnh tăng vốn với tổng vốn tăng thêm 19.142,73 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy sức hấp dẫn của hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp vẫn được duy trì, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của FDI trong việc bổ sung nguồn lực, mở rộng năng lực sản xuất và khai thác hiệu quả hạ tầng công nghiệp.

Tuy nhiên,  kết quả tăng trưởng mạnh về quy mô vốn cũng đặt ra một yêu cầu mới đối với chính sách thu hút đầu tư của TP. Hồ Chí Minh: không chỉ thu hút được bao nhiêu vốn, mà quan trọng hơn là dòng vốn đó tạo ra giá trị gì cho nền kinh tế thành phố.

Báo cáo của HEPZA chỉ ra rằng cơ cấu dòng vốn giữa đầu tư mới và mở rộng đầu tư chưa thực sự đồng đều. Trong khi vốn FDI và vốn điều chỉnh tăng của các doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả tích cực, thì khả năng thu hút các dự án mới, nhất là dự án quy mô lớn, công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước vẫn còn khó khăn.

LỢI THẾ TRUYỀN THỐNG KHÔNG CÒN LÀ YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các quốc gia và địa phương ngày càng gay gắt, những lợi thế truyền thống như quỹ đất, chi phí lao động và ưu đãi thuế không còn mang tính quyết định.

Báo cáo của HEPZA chỉ ra, cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu cũng làm giảm hiệu quả của công cụ ưu đãi thuế truyền thống đối với một số tập đoàn đa quốc gia thuộc đối tượng áp dụng. Điều này đặt ra yêu cầu phải cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, dịch vụ hỗ trợ và hệ sinh thái công nghiệp. Trong khi đó, quỹ đất và hạ tầng tại một số khu chế xuất, khu công nghiệp chưa được khai thác hiệu quả; vẫn còn dự án chậm triển khai, chậm đưa đất vào sử dụng. Một số khu công nghiệp còn vướng mắc về pháp lý, bồi thường, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng.

Môi trường pháp lý và quá trình thực hiện thủ tục đầu tư cũng còn những điểm cần tiếp tục hoàn thiện. Chất lượng chuẩn bị hồ sơ của một số nhà đầu tư và đơn vị tư vấn chưa đồng đều, dẫn tới phải bổ sung, chỉnh sửa nhiều lần.

Ở chiều khách quan, chi phí năng lượng, logistics gia tăng, những thay đổi trong chính sách thương mại và xu hướng cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các quốc gia, địa phương cũng tác động tới quyết định đầu tư. Đặc biệt, thuế tối thiểu toàn cầu đang buộc các địa phương phải nâng cao chất lượng môi trường đầu tư thay vì dựa chủ yếu vào ưu đãi thuế.

Ngay trong hoạt động xúc tiến đầu tư, HEPZA cũng nhìn nhận còn dư địa đổi mới. Tuy nhiên, việc tiếp cận, lựa chọn và theo dõi nhóm nhà đầu tư chiến lược chưa được thực hiện đồng bộ; phương thức xúc tiến cần chuyển sang chuyên sâu theo ngành, theo chuỗi giá trị và gắn với nhu cầu cụ thể của từng khu chế xuất, khu công nghiệp. Thông tin về quỹ đất, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, ngành nghề định hướng thu hút và các điều kiện đầu tư cũng cần được cập nhật thường xuyên hơn.

CHUYỂN ĐỔI TƯ DUY HÀNH ĐỘNG TRONG BỐI CẢNH MỚI

Tại hội nghị chuyên đề “Nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư, phát triển kinh tế tư nhân trong các khu công nghiệp gắn với việc thực hiện Chương trình hành động số 20 của Đảng ủy Ban Quản lý về thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về kinh tế tư nhân” do HEPZA tổ chức mới đây, ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban Ban quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP (Hepza) cho biết với định hướng đặt công tác thu hút và phát triển đầu tư trong tổng thể mục tiêu xây dựng TP. Hồ Chí Minh trở thành đô thị tầm quốc tế, thành phố toàn cầu; đồng thời cụ thể hóa định hướng phát triển khu vực FDI thế hệ mới và phát triển kinh tế tư nhân, một trong những hướng đi được HEPZA xác định là chủ động tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, thay vì chỉ tiếp nhận các đề xuất đầu tư.

Với hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp, trọng tâm là tái cấu trúc không gian phát triển đô thị - công nghiệp theo hướng công nghệ cao, sinh thái, thông minh và chuyên ngành; nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hạ tầng, hình thành các cụm liên kết ngành và hệ sinh thái sản xuất có khả năng kết nối với logistics, đổi mới sáng tạo và dịch vụ của thành phố.

Theo đó, tới đây cần xây dựng danh mục nhà đầu tư chiến lược theo từng nhóm ngành, ưu tiên doanh nghiệp có năng lực về công nghệ, tài chính, quản trị và khả năng hình thành hệ sinh thái sản xuất, cung ứng tại thành phố.

Song song đó là xây dựng danh mục dự án và quỹ đất sẵn sàng. Từng khu cần được rà soát về quỹ đất, hạ tầng, ngành nghề và khả năng tiếp nhận đầu tư; danh mục dự án kêu gọi đầu tư phải gắn với từng quỹ đất cụ thể. Đồng thời, cần đẩy nhanh xử lý các dự án chậm triển khai để tạo thêm quỹ đất có khả năng tiếp nhận dự án mới.

"Thay vì coi FDI và doanh nghiệp trong nước là hai khu vực tương đối tách biệt, định hướng mới là thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI thông qua công nghiệp hỗ trợ, cung ứng nguyên vật liệu, linh kiện, dịch vụ và đổi mới công nghệ", ông Trí nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp FDI đang hoạt động cần được hỗ trợ mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây cũng là nguồn dự án quan trọng trong chiến lược thu hút đầu tư dài hạn.

Cùng với định hướng thu hút dòng vốn chất lượng, lãnh đạo HEPZA nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm của bộ máy trong hỗ trợ doanh nghiệp; đồng thời yêu cầu các phòng ban của HEPZA phải thực hiện đúng tinh thần “đồng hành - phục vụ - tháo gỡ” cho doanh nghiệp.

Về thu hút đầu tư, ông Trí yêu cầu ưu tiên các doanh nghiệp tư nhân lớn có công nghệ nguồn, công nghệ cao, sản xuất sạch, giảm phát thải và sẵn sàng chuyển giao công nghệ. Cùng với đó, cần đẩy mạnh các chương trình kết nối cung - cầu giữa doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp FDI.

Ở khâu thực thi, HEPZA cũng đặt trọng tâm vào cải cách hành chính, chuyển đổi số và tháo gỡ điểm nghẽn. Theo chỉ đạo của lãnh đạo HEPZA, các đơn vị cần đơn giản hóa quy trình, tăng cường dịch vụ công trực tuyến, đồng thời tập trung giải quyết dứt điểm các vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai, quy hoạch, môi trường, tín dụng và lao động. Việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận quỹ đất sạch và hạ tầng sinh thái cũng được đặt ra như một nhiệm vụ quan trọng.

Đối với khu vực tư nhân trong các khu chế xuất, khu công nghiệp, HEPZA định hướng xây dựng các chương trình kết nối cung - cầu, hỗ trợ tiếp cận hạ tầng, mặt bằng sản xuất, tín dụng và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Song song với hỗ trợ doanh nghiệp, yêu cầu về hiệu lực quản lý nhà nước cũng được đặt cao hơn. HEPZA sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi công vụ; phát huy vai trò của các tổ chức Đảng, đoàn thể trong doanh nghiệp tư nhân, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong định hướng của HEPZA là chuyển từ xúc tiến đầu tư theo địa bàn sang xúc tiến theo chuỗi giá trị và hệ sinh thái ngành.

Theo đó, thành phố cần xác định những chuỗi giá trị có khả năng tham gia và nâng cấp, sau đó lựa chọn doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ để xúc tiến đồng bộ.

Cùng với đó, HEPZA định hướng thúc đẩy chuyển đổi các khu chế xuất, khu công nghiệp theo hướng công nghệ cao, sinh thái, thông minh và chuyên ngành; gắn thu hút đầu tư với sử dụng hiệu quả đất đai, giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn và hình thành các cụm công nghiệp có tính liên kết cao.

Cải thiện môi trường đầu tư vẫn là điều kiện nền tảng. HEPZA đề xuất tăng cường hướng dẫn nhà đầu tư ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, nâng cao chất lượng hồ sơ, đẩy mạnh số hóa dữ liệu và quy trình đầu tư.

Đối với các dự án quy mô lớn, dự án trọng điểm và nhà đầu tư chiến lược, cần có cơ chế phân công theo dõi, hỗ trợ xuyên suốt để kịp thời phối hợp tháo gỡ vướng mắc.

Đặc biệt, công tác hỗ trợ không nên kết thúc khi dự án được cấp phép. Lãnh đạo HEPZA cho biết sẽ thường xuyên rà soát tiến độ từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến sau đầu tư; chủ động nắm bắt nhu cầu mở rộng nhà xưởng, tăng vốn, đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh và phát triển chuỗi cung ứng.