Tại phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, nhiều ý kiến đại biểu đề nghị làm rõ mô hình của thị trường, cơ cấu vốn của Sở Giao dịch hàng hóa và Đối tác bù trừ trung tâm (CCP); phân định rõ ranh giới giữa luật này và các luật chuyên ngành...

Sáng ngày 15/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổ chức phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ CHO THỊ TRƯỜNG HÀNG HÓA PHÁI SINH

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 08 chương, 54 điều.

Dự thảo quy định các hoạt động về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh (bao gồm thị trường tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường phái sinh OTC), quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, quản lý nhà nước; không điều chỉnh các sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm thuộc lĩnh vực tài chính.

Dự thảo Luật tập trung vào tổ chức thị trường và hạ tầng cốt lõi, cho phép Sở giao dịch hàng hóa tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh trên cơ sở phân định rõ sản phẩm, tài khoản và quản trị rủi ro. Xác định Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là hai cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch.

Về thị trường OTC và liên thông qua biên giới, quy định giao dịch các hợp đồng phái sinh chưa chuẩn hóa theo phương thức thỏa thuận. Đồng thời quy định cơ chế, điều kiện liên thông giữa Sở giao dịch, Trung tâm thanh toán bù trừ trong nước với các đối tác nước ngoài.

Liên quan tới giao dịch của tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhà nước, luật hóa quy định cho phép tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cung ứng dịch vụ phái sinh giá hàng hóa.

Đặc biệt, cho phép doanh nghiệp nhà nước giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa rủi ro phát sinh trực tiếp từ sản xuất, kinh doanh; hiệu quả được đánh giá trên tổng thể công cụ phòng ngừa chứ không chỉ căn cứ riêng vào kết quả lãi, lỗ của giao dịch phái sinh.

Đồng thời, ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam (như cà phê, gạo, cao su...), niêm yết trên Sở giao dịch để từng bước hình thành giá tham chiếu nội địa.

Ngoài ra, dự thảo Luật đề cập tới tăng cường quản trị rủi ro và an toàn hệ thống. Theo đó thiết lập khung quản trị rủi ro toàn diện trước, trong và sau giao dịch; áp dụng cơ chế giám sát thời gian thực, cảnh báo sớm và các biện pháp can thiệp khẩn cấp...

PHÂN ĐỊNH RÕ TRÁCH NHIỆM QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

Đại biểu Trịnh Xuân An, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, cho biết đây là đạo luật rất khó, mới mẻ tại Việt Nam và cần thiết kế mô hình tổ chức thật rõ ràng ngay từ đầu, làm rõ thị trường hàng hóa phái sinh là thị trường hàng hóa thuần túy hay là một bộ phận của thị trường tài chính.

Đại biểu Phạm Ngọc Lâm, Ủy viên là đại biểu Quốc hộ hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cũng cho rằng dự thảo Luật không nên ghi chung chung là "giao cơ quan quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh" mà cần ghi rõ tên từng Bộ chịu trách nhiệm theo tinh thần linh hoạt, "rõ người, rõ việc".

Cụ thể, Bộ Công Thương quản lý về hạ tầng, vận hành thị trường và lưu thông hàng hóa; Bộ Tài chính quản lý dòng tiền, giám sát tài chính và bù trừ.

Liên quan tới các định chế vận hành thị trường, đại biểu Trịnh Xuân An đặt câu hỏi về mô hình và cơ cấu vốn của Sở Giao dịch hàng hóa và Đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Đại biểu đề nghị làm rõ lý do lựa chọn mô hình doanh nghiệp cổ phần có vốn góp nhà đầu tư nước ngoài (Việt Nam giữ cổ phần chi phối) thay vì doanh nghiệp 100% vốn nhà nước. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần quy định nguyên tắc loại trừ cổ đông: tránh trường hợp các cổ đông lớn tham gia nắm quyền chi phối tại Sở Giao dịch lại đồng thời sở hữu, chi phối luôn Trung tâm thanh toán bù trừ.

Nhìn nhận về quy định cho phép Sở Giao dịch tổ chức cả thị trường giao ngay tập trung, đại biểu cảnh báo khoảng trống pháp lý có thể bị lợi dụng để lách các quy định ký quỹ.

Để ngăn chặn nguy cơ này, đại biểu đề nghị bổ sung giao Chính phủ quy định chu kỳ thanh toán tối đa cho giao dịch giao ngay. Bắt buộc các giao dịch vượt mức phải được bảo đảm bằng chứng thư kho đối với hàng hóa thực tế đang lưu giữ, nếu không phải coi là hợp đồng phái sinh và bắt buộc bù trừ qua trung tâm...

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai nhấn mạnh cần tiếp tục rà soát tính tương thích của dự thảo với hệ thống pháp luật hiện hành (thương mại, đầu tư, chứng khoán, tổ chức tín dụng...) và điều ước quốc tế. Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền và chuyển đổi số.

Việc xây dựng luật phải bám sát 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua; tạo công cụ phòng ngừa rủi ro giá cho doanh nghiệp, gắn phái sinh với lưu thông hàng hóa thực tế và thiết lập cơ chế giám sát chống thao túng thị trường.

Về phạm vi điều chỉnh, phân định rõ ranh giới giữa luật này và các luật chuyên ngành. Làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành đối với các trường hợp giao thoa, tránh chồng chéo hoặc tạo khoảng trống pháp lý...