Dự thảo Nghị định mới: Không can thiệp hành chính vào cung – cầu, giá vật liệu xây dựng

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng, thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo đó, Dự thảo gồm 4 chương, 21 điều và 1 phụ lục; kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định số 09/2021/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng, đồng thời sửa đổi, bổ sung, chuẩn hóa và hoàn thiện các quy định để phù hợp với Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và hệ thống pháp luật liên quan; khắc phục các tồn tại, hạn chế trong quá trình thi hành Nghị định số 09/2021/NĐ-CP; và đáp ứng yêu cầu phát triển vật liệu xây dựng theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ DỰ BÁO, CẢNH BÁO SỚM

Cụ thể, Dự thảo Nghị định làm rõ hơn phạm vi quản lý Nhà nước đối với vật liệu xây dựng và cấu kiện xây dựng sử dụng trong công trình xây dựng theo yêu cầu của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15; bảo đảm nguyên tắc không quy định trùng lặp, không chồng chéo với các pháp luật chuyên ngành về địa chất và khoáng sản, quy hoạch, đầu tư, đất đai, bảo vệ môi trường, thuế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Về chiến lược phát triển, dự thảo Nghị định kế thừa quy định về chiến lược phát triển vật liệu xây dựng; rà soát, hoàn thiện nội dung, hồ sơ, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt theo hướng rõ trách nhiệm chủ trì của Bộ Xây dựng và cơ chế phối hợp liên ngành. Bổ sung yêu cầu lồng ghép nội dung về bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đổi mới công nghệ, loại bỏ công nghệ lạc hậu; gắn với dự báo nhu cầu và thị trường trong nước, quốc tế.

So với Nghị định số 09/2021/NĐ-CP, Dự thảo chuẩn hóa nội dung, hồ sơ, trình tự lập và phê duyệt kế hoạch theo hướng gắn với nhu cầu đầu tư xây dựng, điều kiện nguồn cung tại địa phương và vùng, liên vùng; tăng cường yêu cầu dự báo nhu cầu, cân đối cung - cầu và phương án ứng phó thiếu hụt đối với vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp. Đồng thời, Dự thảo không thiết lập cơ chế “điều phối” cung - cầu theo nghĩa can thiệp hành chính vào thị trường mà tập trung vào việc dự báo, cảnh báo sớm, công khai thông tin và cơ chế phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan.

Ngoài ra, một nội dung quan trọng khác cũng được sửa đổi, bổ sung trong Dự thảo Nghị định là chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với nghiên cứu, đầu tư phát triển, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng mới, tái chế, xanh, nhẹ, thông minh, thân thiện môi trường, phù hợp vùng ven biển, hải đảo.

Dự thảo đã hệ thống hóa theo 3 nhóm chính sách (nghiên cứu - phát triển; đầu tư - sản xuất; sử dụng trong công trình). Mặt khác, cũng làm rõ các nhóm ưu đãi và cơ chế hỗ trợ theo các hệ thống pháp luật có liên quan (đầu tư; thuế; đất đai; tín dụng; bảo vệ môi trường; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; khoa học, công nghệ; chuyển giao công nghệ; công nghệ cao; đổi mới sáng tạo; mua sắm công, đấu thầu...).

ĐẨY MẠNH SỐ HÓA TRONG QUẢN LÝ VẬT LIỆU

Song song với đó, Dự thảo cũng bổ sung nội dung quy định nguyên tắc về xây dựng, quản lý, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu về vật liệu xây dựng và tích hợp vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng; quy định trách nhiệm cung cấp, cập nhật, tích hợp thông tin, dữ liệu của địa phương và doanh nghiệp phục vụ công tác quản lý Nhà nước và điều hành của Bộ Xây dựng. Thực tế, so với Nghị định số 09, Dự thảo đã chuyển mạnh từ quy định rời rạc sang tiếp cận dữ liệu dùng chung, liên thông, tránh trùng lặp và hỗ trợ theo dõi, dự báo thị trường.

Về trách nhiệm quản lý Nhà nước, Dự thảo rà soát, cập nhật, phân định rõ trách nhiệm của các Bộ, ngành và địa phương theo chức năng, nhiệm vụ; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; đề cao vai trò của địa phương trong tổ chức thực hiện quản lý, phát triển và sử dụng vật liệu xây dựng trên địa bàn. Đồng thời, không quy định các cơ chế quản lý có thể bị hiểu là can thiệp hành chính vào cung - cầu, giá vật liệu xây dựng; tập trung vào vai trò xây dựng chính sách, hướng dẫn, tiêu chuẩn hóa, công khai minh bạch và hệ thống thông tin, dữ liệu phục vụ quản lý Nhà nước.

Theo Bộ Xây dựng, dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng kế thừa, chuẩn hóa và số hóa quy trình báo cáo, cập nhật dữ liệu; hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới; ưu tiên kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung để tránh trùng lặp…

Xét trên về mặt kinh tế - xã hội, Nghị định góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường vật liệu xây dựng; tăng cường cung cấp, chia sẻ thông tin, dữ liệu; hỗ trợ theo dõi, dự báo và cảnh báo sớm tình hình cung ứng một số vật liệu xây dựng chủ yếu phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động đầu tư xây dựng; tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ môi trường và giảm phát thải, Nghị định tăng cường yêu cầu và khuyến khích đối với vật liệu xây dựng xanh, tái chế, tuần hoàn; thúc đẩy xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao; định hướng đo lường, báo cáo, thẩm tra phát thải và áp dụng công cụ kinh tế về carbon theo pháp luật hiện hành…