Giá nhựa toàn cầu đang đứng trước nguy cơ tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz để gây sức ép lên Mỹ...

Eo biển này là một trong những tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, và bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra những tác động sâu rộng đến thị trường năng lượng và các ngành công nghiệp phụ thuộc vào dầu mỏ, trong đó có ngành sản xuất nhựa.

Giá naphtha, một trong những nguyên liệu chính để sản xuất nhựa, đang trên đà leo thang. Khi giá dầu thô tăng, giá của các sản phẩm phái sinh từ dầu mỏ - hay còn gọi là sản phẩm hóa dầu - như naphtha cũng tăng theo.

Việc naphtha tăng giá không chỉ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất nhựa mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến tiêu dùng cuối cùng. Các sản phẩm nhựa hiện diện trong hầu hết các lĩnh vực của cuộc sống, từ bao bì thực phẩm, đồ gia dụng, đến các thiết bị y tế và công nghiệp. Do đó, sự gia tăng giá nhựa có thể dẫn đến lạm phát giá tiêu dùng, ảnh hưởng đến người tiêu dùng trên toàn cầu.

KHÔNG THỂ THAY THẾ NGUỒN CUNG NAPHTHA TỪ TRUNG ĐÔNG

Trao đổi với hãng tin CNBC, ông Stanislav Krykun - CEO của công ty bao bì DST-Pack tại Ba Lan - chia sẻ rằng các nhà cung cấp nhựa của công ty tại Trung Quốc đã tăng giá khoảng 15% trong thời gian gần đây. Nguyên nhân được cho là do chi phí nguyên liệu thô tăng và sự bất ổn chung của thị trường.

Nhà máy của ông Krykun sản xuất bao bì cho các công ty trên toàn thế giới. Bởi vậy, ông có thể đang chứng kiến điều mà người tiêu dùng ở khắp nơi sẽ cảm nhận được trong thời gian tới, và đó là giá cả tăng lên. Ông cho biết các đơn hàng cho mùa Giáng sinh năm 2026 đã bắt đầu tăng giá.

Tác tác động của việc giá naphtha tăng sẽ không diễn ra ngay lập tức. Các công ty đã xác nhận đơn hàng và chốt giá cho các lô hàng sắp tới vẫn có thể tiếp tục áp dụng mức giá cũ. Nhưng tất cả các đơn hàng mới trong vài tuần qua đều được báo giá ở mức cao hơn. Điều này có nghĩa là người tiêu dùng sẽ thấy sự thay đổi giá trên kệ hàng sau một khoảng thời gian trễ nhất định.

Giáo sư Tom Seng tại Viện Năng lượng Ralph Lowe của Đại học Texas Christian, nhấn mạnh: “Các sản phẩm hóa dầu có mặt trong hầu hết mọi thứ chúng ta sử dụng và tiêu thụ. Rất khó để tìm thấy một sản phẩm nào không có thành phần từ dầu mỏ hoặc khí tự nhiên, trừ phi được làm hoàn toàn từ gỗ. Lượng nhựa được sử dụng trong sản xuất ô tô và xe tải là rất lớn, và bất kỳ sự gián đoạn nào trong nguồn cung cấp naphtha đều có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng”.

Khu vực Trung Đông, đặc biệt là các nước như Saudi Arabia, Iran và Qatar, chiếm phần lớn sản lượng hóa dầu của thế giới. Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh sản xuất khoảng 12% lượng sản phẩm hóa dầu toàn cầu, tương đương 150 triệu tấn mỗi năm. Gần như toàn bộ lượng sản phẩm hóa dầu này được vận chuyển qua eo biển Hormuz để ra thị trường toàn cầu. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra tình trạng thiếu hụt và tăng giá các sản phẩm hóa dầu trên thế giới.

Ông Jeff Krimmel, người sáng lập công ty tư vấn năng lượng Krimmel Strategy Group, cho biết rằng tình trạng thiếu hụt sản phẩm hóa dầu và việc tăng giá các sản phẩm này sẽ ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp như dệt may, chất tẩy rửa, thực phẩm và đồ uống. Ông nhấn mạnh rằng rất nhiều sản phẩm trên thế giới được đóng gói và vận chuyển bằng các dạng bao bì nhựa khác nhau, và tất cả những loại nhựa này đều có nguồn gốc từ các nguyên liệu như naphtha, propylene, methanol, ammonia và styrene. Một số sản phẩm hóa dầu có nguồn cung sẵn có ở các nơi khác, song Trung Đông vẫn là nguồn cung cấp naphtha hàng đầu và không nguồn cung nào có thể thay thế.

Ngay cả sau khi xung đột chấm dứt ngay lập tức, việc bình thường hóa cung và cầu các mặt hàng hóa dầu sẽ cần thời gian. Càng kéo dài, các vấn đề sẽ càng tích tụ. Do đó, người tiêu dùng sẽ khó tránh khỏi việc phải mua hàng hóa với giá cao hơn trong thời gian tới - ông Krimmel nói.

SỰ ĐẢO CHIỀU CỦA CÚ SỐC

Bà Atsi Sheth, Giám đốc phụ trách bộ phận tín dụng tại công ty đánh giá tín nhiệm Moody’s Ratings, cho biết xung đột ở Vùng Vịnh là cú sốc mới nhất đối với ngành công nghiệp hóa dầu, ngành vốn đã trải qua nhiều cú sốc trong những năm gần đây, từ Covid-19 đến xung đột tại Ukraine và các vấn đề ở Biển Đỏ. Theo bà Seth, cú sốc lớn nhất của ngành này là việc Trung Quốc tăng sản lượng hóa dầu, và các công ty dầu mỏ toàn cầu - nhận thấy cơ hội tích hợp dọc - cũng đã bắt đầu sản xuất nhiều hơn.

“Moody’s vốn đã cảnh báo rằng có một cú sốc cung ứng - quá nhiều cung, không đủ cầu… Nhưng một khi các kho dự trữ hiện tại cạn kiệt, cú sốc sẽ nhanh chóng chuyển sang hướng ngược lại là thiếu cung”, bà nói.

Ông Peter Swartz, nhà đồng sáng lập công ty phân tích chuỗi cung ứng Altana, cho biết các doanh nghiệp hiện đang lên kế hoạch cho một tương lai bất định hơn và đầu tư vào việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, và việc đầu tư này làm tăng chi phí. Ông cho rằng có một hiệu ứng nhân lên theo sau một cú sốc trên thị trường hóa dầu như hiện nay, vì các sản phẩm hóa dầu có sự hiện diện trong hàng chục nghìn tỷ đô la hàng hóa, sau đó tiếp tục đi vào hàng chục nghìn tỷ hàng hóa khác - tất cả đều dựa vào các sản phẩm hóa dầu. “Không có sự thay thế dễ dàng nào cho những sản phẩm này”, ông nói.

Dữ liệu từ Altana cho thấy một lượng nguyên liệu thô bao gồm 733 tỷ USD các mặt hàng hóa dầu, gồm cả các phẩm trung gian và sản phẩm hoàn chỉnh - chiếm 22% tổng cung toàn cầu bao gồm ethylene, propylene, butadiene, benzene, toluene, xylenes, methanol, glycol, MTBE, epoxides, acetic acid, acrylic acid, PTA, acrylonitrile và melamine - được vận chuyển qua Vùng Vịnh. Lượng nguyên vật liệu thô này có tác động hạ nguồn đến 3,8 nghìn tỷ USD hàng hóa, từ kem đánh răng đến khăn tắm.