Nhập khẩu dầu thô của Nhật Bản giảm một nửa do chiến tranh Vùng Vịnh

Dựa trên số liệu xuất nhập khẩu dầu bằng tàu chở dầu từ công ty dữ liệu vận tải biển Kpler, Nikkei Asia ước tính rằng nhập khẩu dầu thô của Nhật Bản trong thời gian từ tháng 3 đến hết tháng 5 vừa qua đã giảm 47% so với cùng kỳ năm ngoái.

Do giao thông ở eo biển Hormuz sụt giảm xuống mức thấp, dòng chảy dầu thô từ Trung Đông ra thị trường toàn cầu được Nikkei ước tính giảm 48% trong thời gian từ tháng 3 đến hết tháng 5. Xuất khẩu dầu thô toàn cầu được cho là đã giảm 10% trong cùng khoảng thời gian.

Trong số các quốc gia Vùng Vịnh, xuất khẩu dầu của Saudi Arabia được dự báo giảm 29% trong khoảng thời gian nói trên, xuất khẩu dầu của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) được dự báo giảm 33%, và xuất khẩu dầu của Kuwait và Iran được dự báo đều giảm hơn 90%.

Iran - quốc gia đã giành quyền kiểm soát không chính thức đối với eo biển Hormuz kể từ khi chiến tranh bắt đầu - có lượng xuất khẩu dầu trong tháng 3-4 gần như đi ngang so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lượng xuất khẩu dầu của nước này trong tháng 5 có thể đã giảm 87% so Mỹ phong tỏa các hải cảng của Iran.

Saudi Arabia đang xuất khẩu dầu thô qua Biển Đỏ như một tuyến đường thay thế để tránh eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tổng công suất xuất khẩu dầu của nước này đã giảm so với thời kỳ trước chiến tranh.

Tuyến đường biển từ Biển Đỏ đến châu Á đi qua eo biển Bab el-Mandeb ngoài khơi Yemen. Sự hiện diện của lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen đe dọa làm gián đoạn giao thông trên tuyến đường thủy này.

Sự sụt giảm nhập khẩu dầu mỏ diễn ra đặc biệt mạnh ở Nhật Bản. Trong giai đoạn tháng 3-5/2025, Nhật Bản là nước nhập khẩu dầu thô lớn thứ 7 trên thế giới. Trong giai đoạn tháng 3-5/2026, Nhật Bản ghi nhận mức giảm khối lượng nhập khẩu dầu lớn thứ tư trong số tất cả các quốc gia được Nikkei Asia phân tích, đồng thời là mức giảm mạnh nhất trong số 10 nước nhập khẩu dầu hàng đầu thế giới.

Nhật Bản đang tìm cách bù đắp sự gián đoạn dầu Trung Đông bằng dầu thô của Mỹ. Vào tháng 2 năm nay, trước khi chiến sự nổ ra, Saudi Arabia và UAE chiếm khoảng 90% lượng dầu thô nhập khẩu của Nhật Bản, nhưng con số đó đã giảm xuống còn 60% vào tháng 5. Trong khi đó, dầu thô của Mỹ chiếm hơn 20% lượng nhập khẩu dầu mỏ của Nhật Bản trong tháng 5, tăng từ 2% trong tháng 2.

Sự sụt giảm mạnh trong nhập khẩu dầu thô của Nhật Bản cho thấy sự phụ thuộc lớn của nước này vào nguồn cung dầu từ Trung Đông. Tokyo bắt đầu xả dầu từ kho dự trữ chiến lược vào cuối tháng 3 và vẫn hiện tại vẫn duy trì được lượng dự trữ đủ để đáp ứng hơn 200 ngày tiêu thụ trong nước.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu tự do hàng hải ở eo biển Hormuz có được khôi phục hoàn toàn hay không, và nếu có thì bao giờ. Nhiều người cho rằng căng thẳng ở Trung Đông sẽ âm ỉ, khiến việc Nhật Bản mở rộng nguồn cung ứng dầu là điều cần thiết.

Trung Quốc, nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, đã mua 30% lượng dầu thô xuất khẩu của Trung Đông trong năm ngoái. Tuy nhiên, ước tính của Nikkei Asia cho thấy nhập khẩu thô của Trung Quốc trong giai đoạn tháng 3-5/2026 đã giảm 18% so với cùng kỳ năm ngoái.

Ấn Độ, nước nhập khẩu dầu lớn thứ hai thế giới trong năm 2025, có mức giảm nhập khẩu dầu 3% trong giai đoạn tháng 3-5/2026 và đang đẩy mạnh việc nhập khẩu dầu từ Nga và Venezuela.

Châu Âu dường như đang đảm bảo được nguồn cung dầu thô hiệu quả hơn so với các nước châu Á. Khu vực này có nguồn cung ứng dầu đa dạng hơn, bao gồm dầu từ Biển Bắc, Mỹ, Bắc Phi và Biển Caspi. Hy Lạp đã tăng nhập khẩu dầu ở mức 34% trong giai đoạn tháng 3-5 năm nay. Anh tăng nhập khẩu dầu 9% trong cùng kỳ, và Tây Ban Nha tăng 7%.

Phân tích của Nikkei Asia cũng tính toán tác động từ sự gián đoạn nguồn cung naphtha từ Vùng Vịnh. Lượng xuất khẩu toàn cầu của nguyên liệu hóa dầu quan trọng này đã giảm 23% trong giai đoạn tháng 3-5/2026 so với cùng kỳ năm ngoái. Xuất khẩu naptha từ UAE, nhà sản xuất mặt hàng này lớn nhất Trung Đông, giảm 87%, trong khi xuất khẩu từ Saudi Arabia giảm 27%.

Nhật Bản, nước nhập khẩu naphtha lớn thứ hai thế giới, ghi nhận mức sụt giảm mạnh nhất trong số 5 nước nhập khẩu hàng đầu mặt hàng này, với mức giảm là 58%. Ngày 30/4, Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi cho biết nước này dự kiến sẽ đảm bảo được nguồn cung naphtha cho đến cuối năm và những năm tiếp theo. Bà tin rằng Tokyo có thể đảm bảo đủ nguồn cung từ Mỹ và các nước khác để bù đắp sự thiếu hụt naphtha từ Trung Đông.

Hàn Quốc, nước nhập khẩu naphtha lớn nhất thế giới, đã chứng kiến sự sụt giảm 44% về lượng nhập khẩu hóa chất này. Trung Quốc, nước nhập khẩu lớn thứ 3, ghi nhận mức giảm 41%, trong khi Singapore, nước nhập khẩu naphtha lớn thứ tư, ghi nhận mức giảm 30% - theo phân tích của Nikkei Asia.

Đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), Nhật Bản nhập khẩu tương đối ít nhiên liệu này từ Trung Đông. Sự sụt giảm nhập khẩu LNG của Nhật Bản là 11%, mức giảm nhỏ hơn so với dầu thô và naphtha.

Australia là nhà cung cấp LNG lớn nhất của Nhật Bản năm ngoái, chiếm 40% lượng nhập khẩu LNG của nước này, trong khi Qatar chỉ cung cấp 5% LNG nhập khẩu của Nhật.

Qatar từng cung cấp 20% lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu toàn cầu, nhưng kim ngạch xuất khẩu LNG của nước này đã giảm mạnh 94%. Một trong những cơ sở sản xuất lớn nhất của Qatar đã bị tấn công vào cuối tháng 3, dẫn đến mất 17% công suất. Một quan chức cấp cao của Qatar cho biết sẽ mất từ 3-5 năm để phục hồi sau thiệt hại này.