Áp lực về nhân công xây dựng đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức thi công, giảm lao động trực tiếp và nâng cao năng suất...

Phát biểu trong buổi giao lưu “Cà phê nhà thầu xây dựng” do Hiệp hội các Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) tổ chức, ông Nguyễn Cao Thắng, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng Xuân Mai, nhận định nhân lực đang là vấn đề  rất nóng. Nguồn nhân lực thực tế mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu lao động. Vì vậy, giải pháp bê tông đúc sẵn là một trong những hướng đi nhằm góp phần giải quyết áp lực về nhân lực của ngành.

GIA TĂNG MỨC ĐỘ TỰ ĐỘNG HÓA 

Ông Thắng cho biết đối với nhà cao tầng hiện có hai hệ kết cấu chính sử dụng lắp ghép. Thứ nhất là Hệ cột - dầm - sàn kết hợp lõi cứng. Với giải pháp này, lõi thang và vách cứng đổ tại chỗ; dầm dự ứng lực và tấm sàn được đúc sẵn; hoàn thiện bằng lớp bê tông đổ bù. Thứ hai là Hệ vách chịu lực kết hợp sàn nhịp lớn. Theo đó, tấm vách đúc sẵn cho mặt ngoài và cả tường chịu lực bên trong công trình. Tường đúc sẵn vừa chịu tải đứng vừa chịu tải ngang, kết hợp với sàn rỗng lõi vượt nhịp lớn, bỏ hệ dầm. Giải pháp này có mức độ tự động hóa cao, giảm thiểu sức lao động, tiết kiệm thời gian và hạn chế sai sót.

Đặc biệt, trong Hệ cột - dầm - sàn kết hợp lõi cứng, giải pháp Xuân Mai đang áp dụng cho các dự án chung cư và văn phòng cao tầng, cấu kiện gồm: lõi thang, vách cứng và cột đổ bê tông tại chỗ; dầm dự ứng lực đúc sẵn; tấm sàn bán tiền chế và lớp đổ bù; cầu thang bộ đúc sẵn; tường ngăn Acotec, tấm tường bê tông ngoài; buồng vệ sinh đúc sẵn, ban công – lô gia đúc sẵn.

Đáng chú ý, sản phẩm tấm tường Acotec là giải pháp thay cho tường gạch xây truyền thống. Khi thi công ngoài công trường, ưu điểm là tốc độ lắp dựng nhanh hơn, bề mặt phẳng mịn hơn, sơn trực tiếp, không cần nhân công trát và bả.

Ở hướng tiếp cận khác, ông Lê Thế Anh, Giám đốc điều hành Newtecons chia sẻ: Newtecons cũng như các công ty trong hệ sinh thái đã áp dụng robot vào một số công đoạn thi công, như: bả bột, sơn lót, sơn màu và sơn hoàn thiện. Sau thời gian thử nghiệm tại dự án, doanh nghiệp nhận thấy một robot có thể thay thế 5-6 công nhân.

Không chỉ sơn, đối với robot thực hiện ốp lát nền, các thiết bị đều được hỗ trợ bởi AI. Khi nhập dữ liệu, thông tin cần thiết đã thiết lập để máy thực hiện. “Chúng tôi cũng giới thiệu với đối tác loại sàn phẳng, siêu phẳng. Khi áp dụng robot lát nền trên mặt bằng này thì hầu như máy chỉ cần chạy, không phải thực hiện nhiều thao tác. Thực tế, khâu thiết lập ban đầu vẫn cần công nhân đi theo, nhưng thay vì đông người, hiện nay chỉ một người để điều chỉnh máy, đánh giá và kiểm tra lại”, ông Thế Anh chia sẻ.

Dù vậy, theo đại diện Newtecons, robot chưa thể thay thế hoàn toàn con người trong ngành xây dựng, bởi có những công việc phải thực hiện thủ công. Dự kiến, doanh nghiệp sẽ nghiên cứu áp dụng robot cả vào công đoạn mài tường, mài nền. Đặc biệt, với công trình nhà cao tầng trước đây do nhiều công nhân thực hiện việc mài, thì sắp tới chủ yếu do robot đảm nhiệm.

Cùng với việc ứng dụng robot, ông Trần Minh Thắng, Tổng giám đốc Leafseal tiếp tục giới thiệu về Leafseal BC025 – giải pháp vữa cán nền trộn sẵn, tự san phẳng. Sản phẩm có độ chảy cao và độ ổn định tốt. Sau 24h có thể đi lại nhẹ, làm nền mỏng tới 1,5cm, bơm không gây phân tầng, tách lớp... Qua nghiên cứu, sản phẩm đồng thời giải quyết 3 áp lực: giảm bớt nhân công; kiểm soát chất lượng tốt hơn tại công trường; rút ngắn thời gian thi công so với vữa truyền thống.

ĐÀO TẠO GẮN VỚI NHU CẦU DOANH NGHIỆP 

Liên quan đến vấn đề lao động ngành xây dựng, ông Đào Việt Hà, Phó Hiệu trưởng Trường cao đẳng Xây dựng Công trình đô thị, đánh giá số lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật, thậm chí nhóm có trình độ chuyên môn cao ở Việt Nam vẫn có khuynh hướng khá hiểu biết về lý thuyết, nhưng lại yếu về năng lực thực hành và khả năng thích nghi trong môi trường cạnh tranh công nghiệp. Khả năng làm việc nhóm, tính chuyên nghiệp và năng lực sử dụng ngoại ngữ như một công cụ giao tiếp, làm việc của nguồn nhân lực còn hạn chế.

Song song với hạn chế về kỹ năng, năng suất lao động của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với khu vực. Năm 2025, năng suất lao động của toàn nền kinh tế ước đạt 245 triệu đồng/lao động, trong đó lĩnh vực xây dựng hạ tầng đạt 500-600 triệu đồng.

Ông Hà đánh giá nguyên nhân chủ yếu của thực trạng nhân lực yếu, cung không đáp ứng đủ cầu là sức hút của ngành nghề đối với thế hệ trẻ giảm mạnh do môi trường làm việc thiếu hấp dẫn, cùng nghịch lý về biên độ đơn giá nhân công chênh lệch quá lớn giữa quy định và thị trường. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo chậm cập nhật công nghệ mới, nặng về lý thuyết, thiếu trang thiết bị thực hành hiện đại và thực tiễn công trường. Điều này dẫn đến kỹ sư, kỹ thuật viên thiếu kỹ năng thực tế, trong khi năng lực tiếp cận các tiêu chuẩn hiện đại chưa đồng đều.

Từ thực tế trên, Phó Hiệu trưởng Trường cao đẳng Xây dựng Công trình đô thị đề xuất triển khai mô hình “cùng tuyển sinh - cùng đào tạo”. Theo đó, có thể tổ chức đào tạo chính quy trên cơ sở nhà trường tuyển sinh hoặc doanh nghiệp “đặt hàng”; đồng thời triển khai các chương trình bồi dưỡng ngắn hạn từ 5 ngày đến dưới 3 tháng theo nhu cầu của doanh nghiệp, nhằm nâng cao kỹ năng nghề cho đội ngũ nhân viên hiện có. Doanh nghiệp cử “người dạy nghề” cùng tham gia đào tạo, sắp xếp vị trí thực tập cho sinh viên và hỗ trợ một phần chi phí tuyển sinh.

Mặt khác, chương trình và phương thức đào tạo cần đa dạng hóa. Bên cạnh khung chương trình và chuẩn đầu ra dài hạn của hệ chính quy, nhà trường chủ trì thiết kế “menu” các module kỹ năng chuyên nghề, đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng ngắn hạn. Doanh nghiệp phối hợp “đặt đề bài”, tham gia góp ý và thẩm định nội dung đào tạo.

Hai bên cũng cần sẵn sàng “mở cửa” cho nhau để sử dụng hiệu quả nguồn lực thuộc thế mạnh của mỗi bên, với quan điểm “nhà trường cũng là doanh nghiệp - doanh nghiệp cũng là nhà trường”. Nhà trường bố trí nhân lực theo kế hoạch đến doanh nghiệp; cử nhà giáo đến “vừa làm nhiệm vụ, vừa học tập nâng cao trình độ về công nghệ và thực tiễn” tại doanh nghiệp; bố trí kế hoạch cho sinh viên đến thực tập, cung cấp chương trình, tiêu chuẩn... Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp hỗ trợ hoặc tài trợ về công nghệ, thiết bị, kinh phí, địa điểm đào tạo thực hành, thực tập và tiếp nhận sinh viên.