Giải pháp giúp người dân vượt qua áp lực giá nhà leo thang

Thời gian qua, trong bối cảnh khả năng tiếp cận nhà ở của người dân ngày càng hạn chế, giá nhà lại liên tục leo thang đã trở thành chủ đề nóng trên cả nghị trường lẫn các diễn đàn xã hội.

TIỀN TIẾT KIỆM ĐUỔI KHÔNG KỊP GIÁ NHÀ

Dữ liệu nghiên cứu của Viện nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho thấy tính đến cuối quý 3/2025, chỉ số giá căn hộ chung cư tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh tăng lần lượt 96,2%; 72,6% và 56,9% so với năm 2019. Giá bán trung bình các dự án trong tập mẫu tại 3 thành phố này đã lên tới 78,9 triệu đồng/m2 ở Hà Nội; 67,4 triệu đồng/m2 ở Đà Nẵng; và 81,6 triệu đồng/m2 ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Đến thời điểm hiện tại, giá căn hộ tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh (cũ) đang tiến tới mức giá cao hơn sau thời gian dài tích lũy. Còn giá căn hộ tại Đà Nẵng và Hà Nội bắt đầu có xu hướng đi ngang trên mặt bằng giá cao, khi nhà đầu tư vẫn chưa chịu nhiều áp lực tài chính và kỳ vọng tăng giá được duy trì.

Trong khi đó, thu nhập bình quân người lao động chỉ khoảng 15 triệu đồng/tháng, khiến tỷ lệ giá nhà/thu nhập vượt xa khả năng chi trả. Một cặp vợ chồng trẻ phải mất đến 10 năm tích lũy mới đủ một phần vốn mua nhà, nhưng trong thời gian đó, giá nhà tăng nhanh hơn tiết kiệm, dẫn đến tình trạng “tiền tiết kiệm luôn đuổi không kịp giá nhà”. Thực tế này khiến việc lựa chọn thuê nhà trong dài hạn trở thành xu hướng ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, giữa bối cảnh thị trường cho thuê nhà ở tại Việt Nam còn thiếu tính chuyên nghiệp và ổn định, việc thuê nhà chỉ có thể giúp giảm áp lực tài chính trong ngắn hạn, mà chưa thể đáp ứng nhu cầu an cư bền vững của người dân.

Theo VARS IRE, mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, giúp tốc độ triển khai Đề án nhà ở xã hội được cải thiện nhưng kết quả chưa đạt kỳ vọng, và ngay cả khi đề án đạt được mục tiêu, thì nguồn cung nhà ở xã hội vẫn không thể đáp ứng đủ nhu cầu.

Tính đến quý 3/2025, cả nước mới có 692 dự án được triển khai với quy mô 633.000 căn. Trong đó, số căn hoàn thành thực tế cũng chỉ đạt hơn ¼ mục tiêu giai đoạn 1. Bởi việc phát triển nhà ở xã hội hiện nay chủ yếu dựa vào các chính sách khuyến khích doanh nghiệp, song biên lợi nhuận thấp, thủ tục phức tạp, thiếu quỹ đất sạch và cơ chế ưu đãi thiếu ổn định nên doanh nghiệp thiếu động lực tham gia.

Trước thực trạng này, VARS IRE cùng nhiều chuyên gia đã kiến nghị cần thay đổi mô hình phát triển nhà ở xã hội theo hướng Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, từ hoạch định chủ trương, bố trí quỹ đất, nguồn vốn đến tổ chức triển khai.

Để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 302/2025, thành lập Quỹ Nhà ở quốc gia, hoạt động theo hai cấp: Quỹ trung ương được thành lập và quản lý bởi Bộ Xây dựng, trong khi Quỹ địa phương do UBND cấp tỉnh lập và quản lý.

Nguồn hình thành Quỹ đa dạng, bao gồm ngân sách Nhà nước, giá trị quỹ đất dành cho hạ tầng nhà ở xã hội, tiền bán nhà thuộc tài sản công, tiền đấu giá quyền sử dụng đất, cùng các nguồn đóng góp tự nguyện trong và ngoài nước cũng như các nguồn hợp pháp khác.

Đáng chú ý, mục tiêu trọng tâm của Quỹ là tạo lập và phát triển nhà ở xã hội để cho thuê, đồng thời được phép mua nhà thương mại để cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thuê.

PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG NHÀ CHO THUÊ LÀ CẦN THIẾT

Chia sẻ tại một tọa đàm gần đây, Tiến sỹ Võ Trí Thành, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ quốc gia, đánh giá nếu được thiết kế và vận hành minh bạch, Quỹ Nhà ở quốc gia có thể trở thành một công cụ chính sách quan trọng, giúp hàng triệu người dân có cơ hội an cư.

Tuy nhiên, ông Đinh Minh Tuấn, Batdongsan.com.vn, lưu ý để Quỹ phát huy hiệu quả, cần cơ chế huy động vốn đa dạng, nhưng nên quy định tỷ lệ đóng góp từ các kênh: Nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp, người dân và tổ chức quốc tế. Khi đó, Quỹ mới có sức sống dài hạn và tránh phụ thuộc.

Cũng đưa ra góc nhìn, VARS IRE cho rằng việc Nhà nước trực tiếp tham gia tạo lập nhà ở xã hội, nhất là nhà ở xã hội để cho thuê, là giải pháp an cư chiến lược, phù hợp với xu hướng quốc tế. Nhiều quốc gia đã triển khai thành công mô hình này, như ở Singapore, hơn 80% dân số sống trong nhà do HDB phát triển; Hàn Quốc hình thành các doanh nghiệp nhà nước chuyên phát triển nhà ở xã hội; còn Đức có chính sách hỗ trợ lâu dài cho nhà ở giá rẻ với cam kết cho thuê thấp hơn thị trường trong 15-25 năm.

Tại Việt Nam, phát triển thị trường nhà ở cho thuê là bước đi cần thiết. Trong bối cảnh giá nhà ở xã hội cũng tăng cao, vượt khả năng tài chính của nhiều nhóm đối tượng có thu nhập trung bình và nhiều vấn đề phát sinh khi thực thi chính sách, việc tập trung vào mô hình chỉ cho thuê, không bán sẽ giúp đảm bảo nguồn cung ổn định, hạn chế đầu cơ và duy trì chi phí thuê ở mức hợp lý, bền vững. Nhờ đó, người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp và trung bình sẽ có cơ hội thực sự được an cư, đồng thời giảm dần áp lực về việc sở hữu nhà.

Song, để thuê nhà thực sự trở thành một giải pháp bền vững, VARS IRE cho rằng cần thúc đẩy hợp tác công – tư (PPP). Trong đó, doanh nghiệp tham gia xây dựng dự án, Nhà nước mua lại quyền sở hữu hoặc thuê lại để vận hành.

Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu, ban hành quy định về tiêu chuẩn nhà ở cho thuê, bao gồm giới hạn mức tăng giá hàng năm, áp dụng hợp đồng thuê dài hạn và minh bạch hóa điều kiện điều chỉnh và đề xuất các cơ chế, chính sách ưu đãi khuyến khích sự tham gia của xã hội trong việc đẩy mạnh xây dựng nhà ở cho thuê.

Về dài hạn, khi nguồn cung nhà ở, đặc biệt là nhà ở giá phù hợp và nhà ở cho thuê được cải thiện, cán cân cung - cầu trên thị trường sẽ dần ổn định. Một phần nhu cầu sở hữu được thay thế bằng nhu cầu thuê có thể giúp giảm sức ép tăng giá và tạo điều kiện cho thị trường bất động sản vận hành minh bạch, bền vững hơn, đồng thời, mở ra cơ hội an cư thực sự cho đông đảo người dân