Số liệu thống kê của cơ quan Bảo hiểm xã hội cho thấy hiện phần lớn người nghỉ hưu có mức hưởng dưới mức bình quân, phổ biến từ mức 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng mỗi tháng...

Lần gần nhất, Chính phủ thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng là ngày 1/7/2024 theo quy định tại Nghị định số 75/2024/NĐ-CP. Mức tăng thêm là 15%.

Theo Bộ Nội vụ, với việc thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng ở mức 15%, đã giúp nâng cao mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng, điều này đã góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người thụ hưởng.

Việc thực hiện điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 đã giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm 1995.

Tuy nhiên, tại báo cáo tổng kết thi hành pháp luật về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng, Bộ Nội vụ cho rằng, việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng theo Nghị định số 75/2024/NĐ-CP và các quy định về việc điều chỉnh lương hưu trước đây vẫn còn bộc lộ một số điểm bất cập, hạn chế.

Thứ nhất, không đảm bảo nguyên tắc “đóng - hưởng”. Do mức điều chỉnh lương hưu đang cao hơn đáng kể so với mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, vượt lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Tính trong giai đoạn 2016-2025, mức tăng lương hưu là 71,09%; mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng là 34,85%; lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội là 67,28%.

Điều này đã làm mức lương hưu của người nghỉ hưu được điều chỉnh tăng lên quá cao, không phù hợp với mức đóng và thời gian đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội trước đó.

Thứ hai, ảnh hưởng đến khả năng đảm bảo cân đối quỹ bảo hiểm xã hội trong dài hạn do việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng ở mức cao, kết hợp cùng với tác động của việc già hóa dân số (số người nghỉ hưu đang có xu hướng gia tăng hằng năm) đã làm cho tốc độ tăng số chi chế độ (quỹ hưu trí và tử tuất) vượt tốc độ tăng thu quỹ hưu trí và tử tuất.

Cụ thể, số chi chế độ hưu trí và tử tuất của năm 2024 đã gấp 2,63 lần số chi của năm 2016; số thu quỹ hưu trí và tử tuất năm 2024 đã gấp 2,19 lần số thu của năm 2016. Theo đó, tỷ lệ số chi quỹ trên số thu quỹ đã tăng từ 65,14% của năm 2016 lên 78,37% của năm 2024.

Thứ ba, việc điều chỉnh lương hưu tăng chung theo một tỷ lệ (%) với mức cao trong thời gian qua đã làm gia tăng khoảng cách về mức lương hưu giữa những người nghỉ hưu.

Người có mức lương hưu càng cao thì càng được hưởng lợi từ việc điều chỉnh lương hưu, mức lương hưu sau điều chỉnh được dùng làm căn cứ để thực hiện việc điều chỉnh của lần tiếp theo (tác động kép), mà không phải hoàn toàn do nguyên tắc “đóng - hưởng”.

Bộ Nội vụ cho rằng, điều này ngày càng làm gia tăng khoảng cách về lương hưu giữa những người nghỉ hưu có mức hưởng thấp, và người nghỉ hưu có mức hưởng cao. Trong khi đó, phần lớn người nghỉ hưu hiện nay thuộc nhóm có mức hưởng dưới mức hưởng bình quân.

Theo thống kê của cơ quan Bảo hiểm xã hội, hơn 1,3 triệu người có mức hưởng từ 3 triệu đồng/tháng trở lên đến dưới 10 triệu đồng; hơn 1 triệu người có mức hưởng từ 6 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng; số người có mức hưởng từ 10 triệu đồng trở lên đến dưới 20 triệu đồng trên 418.000 người. Trong khi đó, số người có mức hưởng từ 20 triệu đồng/tháng trở lên chỉ khoảng 11.500 người.

Theo Bộ Nội vụ, việc điều chỉnh lương hưu ở mức cao trong giai đoạn vừa qua, ngoài việc đảm bảo điều chỉnh lương hưu của người nghỉ hưu trước tác động của mức tăng chỉ số giá tiêu dùng, còn xuất phát từ nguyên nhân chính việc điều chỉnh lương hưu được gắn với việc điều chỉnh mức lương cơ sở.

Về nội dung này, Bộ Nội vụ (trước đây là Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội) đã nhiều lần báo cáo với các cấp có thẩm quyền. Theo đó, nguyên nhân xuất phát từ quy định về việc tính mức tiền lương bình quân, điều chỉnh tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội đối với người lao động thuộc chế độ tiền lương do Nhà nước quy định hiện nay.

Hiện, Bộ Nội vụ đang nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý đồng thời vấn đề này trong việc thực hiện chính sách tiền lương mới theo Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương, và Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Trong đó, có nghiên cứu đánh giá về việc sửa đổi các quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội có liên quan để khắc phục các hạn chế tồn tại, hạn chế, nguyên nhân nêu trên.

Trong năm 2026, phương án điều chỉnh lương hưu đã được Đảng ủy Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị. Cụ thể, từ ngày 1/7/2026, thực hiện điều chỉnh tăng 8% lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công và trợ cấp xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội.