IMF hạ dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu, cảnh báo kịch bản bất lợi đang diễn ra

Đây là dự báo được IMF đưa ra trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới mới nhất công bố ngày 14/4 tại sự kiện thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) đang diễn ra ở Washington.

IMF cho biết trong “kịch bản bất lợi” mà tổ chức này đưa ra - tức giá dầu giao ngay duy trì quanh mặt bằng hiện nay - tăng trưởng tổng sản phảm trong nước (GDP) toàn cầu năm nay có thể chỉ đạt 2,5%, thấp nhất kể từ năm 2020, trong khi lạm phát tăng lên 5,4%.

Trong phiên thứ Hai, giá dầu Brent có lúc vượt mốc 100 USD/thùng sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc, dẫn tới việc Washington phong tỏa eo biển Hormuz. Phiên ngày thứ Ba, giá dầu hạ nhiệt về mức 94,79 USD sau tin tức khả quan về việc đàm phán Mỹ - Iran có thể sớm được nối lại.

Trước khi Mỹ và Israel không kích Iran, giá dầu chỉ quanh mức 70 USD/thùng. Cuộc xung đột đã gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch với thị trường năng lượng toàn cầu.

“Các diễn biến cuối tuần qua đã đẩy giá dầu tăng theo hướng đưa chúng ta tiến gần hơn tới kịch bản bất lợi. Đàm phán giữa Iran và Mỹ thất bại, cùng với việc Mỹ phong tỏa Hormuz có thể khiến tình hình xấu đi do làm gia tăng lượng dầu bị mắc kẹt bên trong eo biển Hormuz thay vì được đưa ra thị trường”, ông Pierre-Olivier Gourinchas, nhà kinh tế trưởng của IMF, nhận xét với tờ báo Financial Times.

Dù báo cáo được IMF công bố ngày 14/4, kịch bản cơ sở trong báo cáo được xây dựng dựa trên các giả định trước khi đàm phán giữa Mỹ và Iran diễn ra vào cuối tuần qua. Theo kịch bản này, IMF dự báo kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3,1% trong năm nay và lạm phát ở mức 4,4%.

Kịch bản này giả định xung đột sẽ sớm kết thúc và giá dầu quay về gần mức trước khủng hoảng. Trong năm 2025, kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3,5%, còn lạm phát ở mức 4,1%. Vì vậy, sau khi báo cáo phát hành, IMF cho biết thực tế có thể đang dịch chuyển gần hơn tới kịch bản bất lợi.

IMF cũng cho biết nếu không có chiến sự Iran, tổ chức này lẽ ra đã nâng dự báo tăng trưởng so với báo cáo triển vọng kinh tế thế giới công bố hồi tháng 1.

Một số quốc gia kém phát triển nhất thế giới hiện đối mặt nguy cơ phải tìm đến các gói cứu trợ của IMF và có thể sẽ đề nghị tổ chức này hỗ trợ để ứng phó với khủng hoảng giá năng lượng và phân bón do chiến sự Iran.

“Theo ước tính của chúng tôi, khoảng một nửa mức tăng của giá phân bón sẽ chuyển thành mức tăng của giá thực phẩm trong vòng 12 tháng”, ông Gourinchas phát biểu.

Ngay cả trong kịch bản cơ sở của IMF - tức kịch bản mà nhìn chung các nền kinh tế phát triển chỉ chịu tác động hạn chế từ chiến sự Iran - tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển năm 2026 vẫn bị hạ 0,3 điểm phần trăm so với dự báo công bố hồi tháng 1, xuống còn 3,9%. Riêng tại Trung Đông và Trung Á, IMF hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 xuống còn 1,9%, thấp hơn 2 điểm phần trăm so với dự báo trước đó.

Trong kịch bản bất lợi, IMF cho rằng kỳ vọng lạm phát ngắn hạn sẽ tăng lên và điều kiện tài chính toàn cầu sẽ thắt chặt hơn. Dù vậy, giá dầu trong kịch bản này được dự báo sẽ giảm trở lại còn 75 USD/thùng vào năm 2027.

Trong kịch bản nghiêm trọng hơn, IMF dự báo giá dầu giao ngay bình quân tăng lên 110 USD/thùng trong năm 2026 và tiếp tục lên 125 USD/thùng vào năm sau. Khi đó, lạm phát sẽ tăng mạnh hơn, buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất. Theo kịch bản này, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay sẽ giảm xuống còn 2%, trong khi lạm phát tăng lên 5,8%.

“Mức tăng trưởng 2% là điều chúng ta mới chỉ chứng kiến 4 lần kể từ năm 1980, trong đó có 2 lần gắn với những cuộc khủng hoảng lớn là khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch Covid”, ông Gourinchas nhận xét, đồng thời nhấn mạnh đây là mức tăng trưởng cực kỳ thấp đối với kinh tế thế giới.

Theo ông Gourinchas, với mức tăng trưởng này, nhiều mục tiêu quan trọng sẽ khó đạt được. Từ số người sống trong nghèo đói, mức độ bất ổn kinh tế vĩ mô cho tới tình trạng mất an ninh lương thực, các chỉ số đều có nguy cơ xấu đi.

Trong Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu cũng công bố ngày 14/4, IMF cảnh báo các nhà đầu tư có thể đang quá kỳ vọng vào kết cục tích cực của xung đột Trung Đông mà đánh giá thấp những điểm dễ tổn thương của hệ thống tài chính. Nếu cú sốc kéo dài, các rủi ro này có thể bộc lộ rõ hơn.

Theo IMF, đến nay thị trường được đánh giá là hấp thụ cú sốc ban đầu từ chiến sự một cách khá “trật tự”. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo rủi ro hiện nghiêng nhiều về chiều hướng xấu hơn chiều hướng tích cực, đồng nghĩa xung đột liên quan tới Iran vẫn có thể gây ra một cú sốc đủ lớn và đẩy hệ thống tài chính vào khủng hoảng.

“Nhịp điều chỉnh hiện nay chủ yếu cho thấy các nhà đầu tư đang giảm bớt vị thế đặt cược vào đà tăng của thị trường, chứ chưa chuyển hẳn sang đặt cược thị trường sẽ giảm mạnh. Điều này cho thấy giới đầu tư có thể vẫn tin rằng xung đột sẽ không kéo dài quá lâu”, báo cáo của IMF chỉ ra.

Tuy nhiên, IMF cảnh báo rủi ro hiện vẫn nghiêng nhiều hơn về chiều hướng xấu nếu cú sốc kéo dài, đặc biệt trong trường hợp giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

Một phần lớn lo ngại của IMF xuất phát từ việc mức nợ trong hệ thống tài chính đã tăng lên, đặc biệt là nợ của các chính phủ, bên cạnh mức sử dụng đòn bẩy cao tại các quỹ đầu cơ và quỹ hoán đổi danh mục (ETF).

Theo IMF, nếu thị trường trái phiếu biến động mạnh hơn, việc huy động vốn có thể trở nên khó khăn hơn. Đây cũng là điểm từng gây ra nhiều đợt bất ổn tài chính trong quá khứ.

“Việc các chính phủ đẩy mạnh phát hành trái phiếu ngắn hạn đang khiến thị trường trái phiếu chính phủ lớn dễ bị tổn thương hơn khi đến kỳ hạn trả nợ, nhất là trong bối cảnh lạm phát tăng”, IMF chỉ ra.