Khơi thông dòng vốn dài hạn, mở đường cho tăng trưởng giai đoạn mới

Chiều 20/5, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp đã tổ chức Diễn đàn tài chính 2026 với chủ đề: “Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh”, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang bước vào giai đoạn bứt tốc 2026 - 2030 với nhu cầu vốn khổng lồ để chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tránh “bẫy thu nhập trung bình”. Việc đa dạng hóa đa kênh, khơi thông thị trường vốn, phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế và thúc đẩy kinh tế tư nhân được xem là những yêu cầu cấp thiết.

NHU CẦU HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC DÀI HẠN CHO NỀN KINH TẾ

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho thấy, nhu cầu vốn đầu tư cho hạ tầng bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu lên tới 15 - 17 tỷ USD mỗi năm, nhưng ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được khoảng 30 - 35%.

Đồng thời, khoảng thiếu hụt tín dụng hàng năm cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng lên tới hàng tỷ USD. Bên cạnh nhu cầu vốn cho hạ tầng, các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam vẫn đối mặt với khoảng trống tín dụng lớn, với nhu cầu tài chính chưa được đáp ứng lên tới hàng tỷ USD mỗi năm.

Đồng quan điểm, PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, cho rằng mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số đến năm 2045 đặt ra yêu cầu rất lớn về nguồn vốn trong dài hạn, trong khi hệ thống ngân hàng hiện vẫn đang đảm nhiệm phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Theo ông Huân, thực trạng phụ thuộc cao vào tín dụng ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó, việc đa dạng hóa kênh dẫn vốn là yêu cầu cấp thiết, trong đó có thể thấy hai trụ cột chính hiện nay là phát triển thị trường vốn và xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC).

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân cho biết VIFC được kỳ vọng trở thành cửa ngõ thu hút dòng vốn quốc tế, hình thành hệ sinh thái tài chính đa tầng, đồng thời góp phần nâng cao năng lực huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế. Trong đó, hạ tầng công nghệ là yếu tố then chốt, với định hướng xây dựng nền tảng trên Blockchain và trí tuệ nhân tạo (AI), thay vì phụ thuộc vào hệ thống cũ như các trung tâm tài chính truyền thống.

Một trong những trọng tâm của VIFC là phát triển Trung tâm tài chính hàng hải quốc tế, trong bối cảnh phần lớn giao dịch tài chính của các cụm cảng lớn tại Việt Nam hiện vẫn thực hiện ở Singapore và Hồng Kông, với quy mô ước tính hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm.

Theo ông Huân, VIFC sẽ hướng tới việc thu hút khoảng 30% lượng giao dịch này về Việt Nam, tương đương 300 tỷ USD mỗi năm, thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý riêng, thiết lập cơ chế trọng tài quốc tế và phát triển các dịch vụ như bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm và thanh toán xuyên biên giới.

TRÁI PHIẾU, TÀI CHÍNH XANH ĐỊNH HƯỚNG DÒNG VỐN 

Mặt khác, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Saigon Ratings, cho rằng nền kinh tế hiện dựa trên ba kênh dẫn vốn chủ đạo gồm tín dụng ngân hàng, thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu. Trong đó, trái phiếu được chia thành ba phân khúc chính với đặc thù riêng.

Thứ nhất là trái phiếu doanh nghiệp phục vụ sản xuất kinh doanh, trong đó “niềm tin” giữa nhà đầu tư và tổ chức phát hành được xem là yếu tố then chốt. Khi niềm tin được củng cố, dòng vốn sẽ chảy vào khu vực sản xuất, tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Thứ hai là trái phiếu hạ tầng giao thông và năng lượng, được coi là “mạch máu của nền kinh tế”. Theo ông Phùng Xuân Minh, để đạt tăng trưởng hai con số, hạ tầng và năng lượng cần đi trước một bước, qua đó tạo nền tảng cho các ngành khác phát triển. Việc huy động vốn qua trái phiếu cũng góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước. 

Thứ ba là tài chính xanh - xu hướng đang nổi lên trong thị trường vốn.  “Cam kết chuyển đổi xanh của Việt Nam đang thu hút sự quan tâm lớn từ các định chế tài chính quốc tế, mở ra cơ hội kết nối dòng vốn cho các dự án năng lượng tái tạo và môi trường. Việc kết hợp giữa xếp hạng tín nhiệm và tiêu chí tài chính xanh được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận tốt hơn nguồn vốn quốc tế”, ông Minh nhận định.

Ở góc độ điều hành chính sách, ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định Tiền tệ Tài chính (Ngân hàng Nhà nước), cho rằng việc khơi thông dòng vốn cần được thực hiện đồng bộ, hài hòa giữa hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo ông Lân, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch thông tin, cơ cấu dòng tiền và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài; sử dụng vốn tín dụng đúng mục đích, tập trung cho sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng, nâng cao năng suất.

Đồng thời, đa dạng hóa nguồn vốn qua thị trường chứng khoán, trái phiếu, quỹ đầu tư và hợp tác công - tư, qua đó giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và tăng tính bền vững tài chính. Bên cạnh đó, cần thận trọng với các hoạt động đầu cơ rủi ro cao, tránh sử dụng vốn sai mục đích gây gia tăng nợ xấu và rủi ro hệ thống.

“Doanh nghiệp không nên phản ứng nóng vội trước biến động ngắn hạn của kinh tế thế giới, trong bối cảnh Việt Nam vẫn có nhiều nền tảng ổn định như chính trị - xã hội, độ mở thương mại và khả năng thu hút FDI”, ông Lân đưa ra lưu ý.

Bên cạnh đó, ông Lân cho biết Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường và hỗ trợ tăng trưởng.