Một doanh nghiệp có đơn hàng quốc tế nhưng thiếu vốn lưu động, không đủ nguồn lực nâng cấp nhà máy, khó phòng ngừa biến động tỷ giá hoặc không thể đáp ứng yêu cầu ESG sẽ khó trở thành nhà cung ứng dài hạn...

Chia sẻ tại Diễn đàn Xuất khẩu năm 2026 với chủ đề: “Kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế” nằm trong khuôn khổ của chuỗi sự kiện Triển lãm Kết nối Chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế (Viet Nam International Sourcing Expo - VIS 2026), ông Bạch Thành Long, Phó Tổng Giám đốc Vietcombank, cho hay ngân hàng này hiện nắm khoảng 20% doanh số thanh toán xuất nhập khẩu của cả nước và là đối tác tài chính của hơn 23.000 doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam.

Những con số trên cho thấy dòng vốn ngân hàng đang đứng rất gần các dòng thương mại và chuỗi sản xuất xuyên biên giới; câu hỏi quan trọng đặt ra là làm thế nào để chuyển lợi thế đó thành nguồn lực nâng cấp cho doanh nghiệp Việt.

KHÔNG ĐƠN THUẦN LÀ VỐN RẺ

Ông Long cho biết trong 7 tháng đầu năm 2026, dư nợ các lĩnh vực ưu tiên của Vietcombank đạt xấp xỉ 600.000 tỷ đồng, tăng khoảng 11% so với cuối năm 2025 và chiếm khoảng 34% tổng dư nợ, trong đó riêng tín dụng dành cho xuất khẩu tăng tới 38%. Từ tháng 8/2026, ngân hàng triển khai chương trình tín dụng 50.000 tỷ đồng kéo dài đến hết năm 2028, tập trung vào các động lực tăng trưởng như xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ, chế biến chế tạo, kinh tế số và doanh nghiệp vừa và nhỏ, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1% so với mặt bằng chung, đi kèm miễn, giảm phí dịch vụ

Quy mô vốn quan trọng, nhưng với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, vốn rẻ mới giải quyết được một phần vấn đề, bởi doanh nghiệp xuất khẩu đồng thời phải đối mặt với rủi ro thanh toán, tỷ giá, biến động điều kiện giao dịch và vòng quay tiền kéo dài. Để xử lý những rủi ro này, Vietcombank cho biết hệ sinh thái tài trợ thương mại hiện bao gồm Thư tín dụng (LC), nhờ thu, chiết khấu bộ chứng từ, tài trợ trước và sau xuất khẩu, bảo lãnh, bao thanh toán và quản lý dòng tiền, cùng các công cụ kỳ hạn, hoán đổi và giải pháp ngoại hối nhằm hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ biên lợi nhuận và ổn định dòng tiền.

Điều này phản ánh một thay đổi cần thiết trong cách nhìn về tài chính xuất khẩu: doanh nghiệp không chỉ cần tiền để sản xuất, mà cần một hệ thống tài chính đủ khả năng đi cùng toàn bộ vòng đời của đơn hàng. Khi chuỗi cung ứng trở nên phức tạp hơn, mô hình tín dụng truyền thống, dựa chủ yếu vào năng lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp cũng bộc lộ giới hạn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và các nhà cung cấp vệ tinh.

"Một doanh nghiệp nhỏ có thể sở hữu ít tài sản bảo đảm, nhưng lại là nhà cung cấp quan trọng cho một doanh nghiệp đầu chuỗi có uy tín và đơn hàng ổn định. Nếu chỉ đánh giá doanh nghiệp đó một cách biệt lập, khả năng tiếp cận vốn sẽ hạn chế; nhưng nếu đánh giá dựa trên dòng tiền và quan hệ thương mại của cả chuỗi, câu chuyện sẽ khác đi", ông Long phân tích.

TỪ TÀI TRỢ DOANH NGHIỆP SANG TÀI TRỢ CHUỖI

Nhằm tối ưu hóa hệ sinh thái tài chính, Vietcombank đang kết nối doanh nghiệp đầu chuỗi, nhà cung cấp, nhà phân phối và đối tác mua hàng trong và ngoài nước để thiết kế các giải pháp từ tài trợ đơn hàng, vốn lưu động đến khoản phải thu, khoản phải trả, chiết khấu chứng từ, thanh toán và quản lý dòng tiền. Điểm đáng chú ý là mô hình này có thể mở rộng khả năng tiếp cận tài chính của doanh nghiệp vừa và nhỏ dựa trên năng lực và uy tín của cả chuỗi, thay vì chỉ dựa vào bảng cân đối kế toán của riêng từng doanh nghiệp.

Việc khai thác dòng tiền và quan hệ thương mại trong toàn chuỗi không chỉ giúp doanh nghiệp xuất khẩu chủ động vốn và rút ngắn vòng quay tiền mặt, mà còn tạo điều kiện cho các nhà cung cấp vệ tinh tiếp cận nguồn tài chính thuận lợi hơn, một trong những mắt xích quan trọng để giải bài toán phát triển nhà cung ứng nội địa.

"Nếu doanh nghiệp đầu chuỗi mở rộng sản xuất nhưng doanh nghiệp cấp hai, cấp ba không có vốn để nâng công suất, mua thiết bị hoặc đáp ứng tiêu chuẩn, giá trị gia tăng cuối cùng vẫn khó lan tỏa sâu vào khu vực doanh nghiệp trong nước. Vì thế, tài chính chuỗi không chỉ là một sản phẩm ngân hàng, nếu được phát triển đủ sâu, có thể trở thành hạ tầng tài chính của công nghiệp hỗ trợ", ông Long nhấn mạnh.

Mối liên hệ này càng rõ khi yêu cầu xanh hóa gia tăng. Một nhà cung ứng muốn chuyển đổi sang máy móc tiết kiệm năng lượng, cải thiện xử lý chất thải hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường sẽ cần nguồn vốn trung và dài hạn, trong khi hiệu quả của những khoản đầu tư này không phải lúc nào cũng thể hiện ngay trong doanh thu ngắn hạn.

"Nếu tín dụng xanh chỉ được nhìn như một khoản vay thông thường, nhiều doanh nghiệp nhỏ sẽ khó thực hiện chuyển đổi", ông Long nhận định; đồng thời cho biết Vietcombank đang xanh hóa danh mục tín dụng, ưu tiên vốn cho năng lượng tái tạo, hạ tầng chiến lược, giao thông bền vững, xử lý chất thải, nông nghiệp xanh và công nghệ sản xuất tuần hoàn, đồng thời xây dựng các khung tài chính xanh theo chuẩn quốc tế.

Đáng chú ý, Vietcombank định hướng không chỉ cung cấp vốn mà còn tham gia tư vấn doanh nghiệp xây dựng lộ trình ESG, lựa chọn dự án ưu tiên, xác định nhu cầu vốn, tìm nguồn tài trợ xanh và cấu trúc phương án tài chính. Điều này cho thấy, vai trò của ngân hàng trong chuỗi cung ứng tương lai có thể vượt ra ngoài chức năng tín dụng thuần túy.

DỮ LIỆU PHẢI KẾT NỐI CÙNG DÒNG TIỀN

Tuy nhiên, ông Long cũng chỉ ra, tài chính chuỗi cung ứng chỉ vận hành hiệu quả khi ngân hàng nhìn thấy được dòng hàng, dòng tiền và quan hệ giữa các doanh nghiệp, nên số hóa trở thành một phần không thể tách rời của mô hình này. 

“Vietcombank đang triển khai các giải pháp kết nối host-to-host và API  giữa hệ thống ERP của doanh nghiệp với ngân hàng nhằm tự động hóa quản lý tài chính, chuyển tiền, công nợ và chứng từ, đồng thời cung cấp nền tảng quản lý dòng tiền đa tệ, đa kênh cho doanh nghiệp xuất khẩu”, ông Long chia sẻ.

Từ phía chính quyền, yêu cầu kết nối dữ liệu cũng được đặt ra tương tự. Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp cung ứng theo ngành hàng, kết nối trực tiếp với các tập đoàn mua hàng và hệ thống phân phối quốc tế. Nếu hai hướng này được phát triển đồng thời, một hệ sinh thái mới có thể hình thành: nhà mua hàng nhìn thấy năng lực nhà cung cấp, ngân hàng nhìn thấy dòng đơn hàng và quan hệ thương mại, doanh nghiệp nhìn thấy nhu cầu thị trường, còn cơ quan xúc tiến nhìn thấy khoảng trống giữa năng lực trong nước với yêu cầu quốc tế. Khi dữ liệu được kết nối theo cách đó, chi phí tìm kiếm đối tác và đánh giá rủi ro có thể giảm xuống, đây chính là logic kinh tế của một hệ sinh thái chuỗi cung ứng.

Có thể thấy, các tiêu chuẩn mới đang tạo áp lực đầu tư ngày càng lớn với doanh nghiệp: nhà mua hàng yêu cầu sản xuất xanh hơn thì doanh nghiệp phải đầu tư; thị trường yêu cầu truy xuất thì doanh nghiệp phải số hóa; muốn tăng tỷ lệ nội địa hóa thì phải phát triển nhà cung cấp; muốn giảm thời gian giao hàng thì phải đầu tư logistics và quản trị; muốn giảm rủi ro tỷ giá thì cần công cụ tài chính. Không một doanh nghiệp vừa và nhỏ nào có thể tự xây dựng tất cả những năng lực này trong thời gian ngắn, đó là lý do việc xây dựng lực lượng doanh nghiệp đủ sức tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu thực chất là bài toán xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ xung quanh doanh nghiệp.

Chính vì lẽ đó, TP. Hồ Chí Minh đã xác định hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển xuất khẩu là động lực tăng trưởng, đồng thời đặt yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng số, các khu công nghiệp, khu chế xuất, công nghệ cao và khu thương mại tự do. Nếu hạ tầng vật chất là “mạch máu” của chuỗi cung ứng thì tài chính chính là dòng vốn nuôi dưỡng chuỗi đó.

Do vậy, bước chuyển cần thiết không chỉ là tăng tín dụng xuất khẩu, mà quan trọng hơn là chuyển từ tài trợ giao dịch sang tài trợ năng lực cung ứng; từ đánh giá từng doanh nghiệp biệt lập sang nhìn nhận dòng tiền và quan hệ thương mại của cả hệ sinh thái; từ cho vay ngắn hạn sang hỗ trợ cả quá trình đầu tư công nghệ, xanh hóa và nâng cấp sản xuất.

Hướng tới mục tiêu là đối tác tài chính toàn diện của hệ sinh thái chuỗi, Vietcombank kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực đồng bộ cho doanh nghiệp. Một hệ sinh thái tài chính vững chắc sẽ là nền tảng giúp các nhà cung cấp Việt nâng cao năng lực và sức chống chịu, từ đó tự tin tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.