Thu ngân sách từ thuế tính theo tỷ lệ trên tổng sản phẩm trong nước (GDP) có sự khác biệt đáng kể giữa các nền kinh tế...

Dựa trên dữ liệu mới nhất tính tới tháng 9/2026 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đồ họa thông tin dưới đây so sánh thu ngân sách từ thuế tính theo tỷ lệ trên GDP của các nền kinh tế trong năm 2024.

Ngay giữa các nền kinh tế phát triển, mức chênh lệch đã rất đáng kể. Nguồn thu thuế của Đan Mạch tương đương 45,3% GDP, trong khi tỷ lệ này tại Canada và Australia chỉ khoảng 29%, còn Mỹ là 19,5%.

Sự khác biệt này phần nào đến từ cách mỗi nước thiết kế hệ thống thuế và phân bổ nguồn lực cho dịch vụ công. Các nước Bắc Âu thường đánh thuế trên diện rộng để duy trì hệ thống phúc lợi và dịch vụ công quy mô lớn. Ngược lại, Mỹ dựa nhiều hơn vào khu vực tư nhân trong các lĩnh vực như y tế và hưu trí.

Ở cuối bảng xếp hạng, các nền kinh tế giàu dầu mỏ đứng cạnh một số nước nghèo nhất thế giới. Cả hai nhóm đều thu rất ít thuế, nhưng nguyên nhân hoàn toàn khác nhau.

Với các nền kinh tế sản xuất dầu lớn, nguồn thu từ tài nguyên thiên nhiên giúp chính phủ giảm phụ thuộc vào thuế. Chẳng hạn, nguồn thu thuế của Kuwait chỉ tương đương 1,4% GDP, còn Qatar, Bahrain và Oman đều có tỷ lệ dưới 5%.

Trong khi đó, ở các nước thu nhập thấp, tỷ lệ thu thuế thấp thường phản ánh khu vực kinh tế phi chính thức lớn và năng lực thu thuế còn hạn chế.

Nói cách khác, cùng một con số thấp, nhưng ở nước này là dấu hiệu của sự dư dả tài nguyên, còn ở nước khác lại là biểu hiện của khó khăn trong huy động nguồn thu.

Mỹ là một trường hợp đáng chú ý. Tỷ lệ thu thuế trên GDP thấp hơn nhiều nền kinh tế phát triển khác, trong khi ngân sách liên bang được dự báo tiếp tục chi nhiều hơn thu.

Năm 2026, chi tiêu của Chính phủ liên bang Mỹ được dự báo tương đương 23,3% GDP, trong khi tổng thu chỉ ở mức 17,5% GDP. Đến năm 2036, hai tỷ lệ này được dự báo lần lượt là 24,4% và 17,8%, cho thấy khoảng cách giữa thu và chi tiếp tục kéo dài.

Cùng giai đoạn, chi phí lãi vay ròng được dự báo tăng gấp hơn hai lần, lên 2,1 nghìn tỷ USD, gần bằng toàn bộ các khoản chi liên bang mà Quốc hội Mỹ phê duyệt hàng năm. Điều đó có nghĩa thâm hụt chi tiêu của Chính phủ Mỹ có thể sẽ còn kéo dài, khi phần ngân sách dùng để trả lãi cho các khoản vay cũ ngày càng phình to.