Không chạy theo công nghệ rẻ, lạc hậu, phải quyết tâm tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu

Cùng dự buổi lễ có nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ ngành, địa phương, khách quốc tế.

Phát biểu tại buổi lễ, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định Lễ kỷ niệm 80 năm Ngành Bưu chính – Viễn thông, 66 năm Ngành Khoa học và Công nghệ, đồng thời dự Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ I của Bộ Khoa học và Công nghệ, là dịp để ôn lại truyền thống vẻ vang, khẳng định những thành tựu to lớn, tri ân công lao của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ, nhà khoa học, doanh nhân, người lao động; đồng thời xác định rõ tầm nhìn, nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới của ngành Khoa học Công nghệ.

Tổng Bí thư nhấn mạnh ngay từ khi chưa giành được chính quyền, Đảng ta đã đặc biệt coi trọng công tác giao thông liên lạc và khoa học – công nghệ. Ngày 15/8/1945 tại Tân Trào, Hội nghị Toàn quốc của Đảng Cộng sản Đông Dương quyết định thành lập Ban Giao thông chuyên môn – sự kiện đặt nền móng đầu tiên cho Ngành Bưu điện Việt Nam.

Chỉ hơn một năm sau, ngày 19/12/1946, tại Bưu điện Bờ Hồ (Hà Nội), một tín hiệu điện báo phát đi mệnh lệnh toàn quốc kháng chiến, truyền đi sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc đứng lên chống thực dân xâm lược. Hàng vạn cán bộ giao bưu, chiến sĩ thông tin đã không tiếc máu xương để giữ cho “mạch máu thông tin” luôn thông suốt, góp phần quyết định thắng lợi của cách mạng.

Trong kháng chiến chống Mỹ, đường dây thông tin, hệ thống giao bưu đã băng rừng, vượt núi, vượt bom đạn để đảm bảo chỉ huy thông suốt từ Trung ương đến chiến trường. Cùng với đó, các nhà khoa học, kỹ sư Việt Nam đã ngày đêm nghiên cứu, chế tạo từ vũ khí, thuốc men đến các công cụ sản xuất, góp phần trực tiếp vào chiến thắng nơi tiền tuyến.

Bác Hồ đã căn dặn: “Việc liên lạc là một việc quan trọng bậc nhất trong công tác cách mệnh”; và “Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng”. Những lời dạy ấy đã soi đường, hun đúc nên truyền thống bản lĩnh trong chiến tranh, trí tuệ trong nghiên cứu, sáng tạo trong lao động, ý chí tự lực, tự cường – tài sản vô giá của các thế hệ.

Sau gần 40 năm đổi mới, đất nước ta đã có bước phát triển vượt bậc, từ quốc gia nghèo nàn, bị bao vây cấm vận trở thành nền kinh tế có quy mô lớn thứ 4 Đông Nam Á, thứ 32 thế giới, hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong thành tựu chung đó, Ngành Bưu chính – Viễn thông và Khoa học – Công nghệ có đóng góp rất quan trọng.

Ngành Bưu chính – Viễn thông đã đi đầu trong số hóa mạng lưới, đưa Internet vào Việt Nam từ năm 1997, mở ra không gian mới cho học tập, sản xuất, kinh doanh, giải trí, hội nhập. Đến nay, mạng lưới phủ sóng rộng khắp, 4G đạt gần 100% dân số, 5G đang được triển khai, và Việt Nam nằm trong số ít quốc gia tự thiết kế, chế tạo thành công thiết bị 5G. Bưu chính ngày càng hiện đại, ứng dụng công nghệ số để trở thành hạ tầng cho thương mại điện tử, logistics.

Ngành Khoa học – Công nghệ đã đạt nhiều thành tựu nổi bật: nghiên cứu giống lúa năng suất cao, góp phần đưa Việt Nam thành một trong những trụ cột an ninh lương thực toàn cầu; làm chủ công nghệ sản xuất vắc-xin đạt chuẩn quốc tế; thực hiện thành công nhiều ca ghép tạng phức tạp… Việt Nam cũng nhiều năm liền nằm trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình có tốc độ cải thiện thứ hạng nhanh nhất theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII).

Những thành tựu đó minh chứng rằng: khi đất nước có đường lối đúng, khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, khi trí tuệ Việt Nam được khơi dậy, chúng ta có thể làm nên những điều tưởng chừng không thể.

Ngày 1/3/2025, hai ngành Bưu chính – Viễn thông và Khoa học – Công nghệ chính thức hợp nhất, hình thành Bộ Khoa học và Công nghệ. Đây là quyết sách chiến lược, thể hiện tầm nhìn của Đảng, Nhà nước: thống nhất đầu mối, cộng hưởng nguồn lực, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý, để khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của phát triển.

Một nhiệm vụ bao trùm, xuyên suốt là Bộ Khoa học và Công nghệ phải đi đầu trong việc tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị - với đầy đủ các định hướng, nhiệm vụ trọng tâm đã có trong Nghị quyết. Vấn đề quan trọng hiện nay là tập trung hành động quyết liệt, cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, hiệu quả, tạo chuyển biến rõ rệt trong thực tiễn, lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Để làm được điều đó, trong rất nhiều nhiệm vụ của Nghị quyết 57, Tổng Bí thư nhấn mạnh ba trụ cột then chốt mà Bộ và ngành Khoa học và Công nghệ cần tập trung trong thời gian tới:

Thứ nhất, là về thể chế đột phá và môi trường thuận lợi.

Với chức năng tham mưu, kiến tạo, Bộ phải chủ động đề xuất, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách để khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số. Thể chế không chỉ để quản lý, mà còn để khơi thông nguồn lực, biến tiềm năng thành hiện thực, biến trí tuệ Việt Nam thành sản phẩm, công nghệ, giá trị gia tăng. Cần nhanh chóng ban hành các chính sách vượt trội, có cơ chế thử nghiệm đối với công nghệ mới; đồng thời mạnh dạn trao quyền, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Thứ hai, là về công nghệ lõi, hạ tầng số và ngành mũi nhọn.

Với chức năng quản lý nhà nước, Bộ phải định hướng và dẫn dắt phát triển những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn có ý nghĩa chiến lược như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ phát triển xanh, bền vững… Đồng thời, tập trung xây dựng hạ tầng số quốc gia hiện đại, đồng bộ, an toàn, coi đó là hệ thần kinh trung ương của quản trị quốc gia và phát triển kinh tế số, xã hội số. Trong lựa chọn công nghệ, không chạy theo giải pháp rẻ, lạc hậu mà phải quyết tâm đi tắt, đón đầu, tiếp cận công nghệ tiên tiến, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ ba, là về nguồn lực, nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Với chức năng kết nối, điều phối, Bộ phải thúc đẩy huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho khoa học – công nghệ; tăng mạnh tỷ trọng chi ngân sách và khuyến khích doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm cùng tham gia. Đầu tư cho khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được coi là chiến lược lâu dài, chấp nhận độ trễ và rủi ro, nhưng phải kiên định theo đuổi vì đó là đầu tư cho tương lai. Đồng thời, phải có cơ chế đặc biệt để thu hút, trọng dụng nhân tài trong và ngoài nước; khuyến khích startup sáng tạo, gắn đào tạo đại học, sau đại học với nhu cầu thực tiễn. Doanh nghiệp cần thực sự trở thành trung tâm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, là chủ thể giải quyết những “đề bài lớn” của đất nước; viện – trường là nền tảng, trí thức và nhân tài là động lực.

Lịch sử 80 năm ngành Bưu chính – Viễn thông, 66 năm ngành Khoa học – Công nghệ, là lịch sử của truyền thống anh hùng, sáng tạo, cống hiến, hy sinh. Tinh thần ấy hôm nay cần được khơi dậy mạnh mẽ trong phong trào thi đua yêu nước, để mỗi người, mỗi tổ chức đều nỗ lực vì mục tiêu chung: một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

Phong trào thi đua phải cụ thể, thiết thực, gắn với kết quả, tránh hình thức. Mỗi năm, mỗi đơn vị cần đăng ký, thực hiện ít nhất một sáng kiến, một công trình đổi mới sáng tạo có tác động trực tiếp tới phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống nhân dân. Mỗi cơ quan, mỗi nhà khoa học, mỗi doanh nghiệp hãy thi đua có sáng kiến, công trình, sản phẩm cụ thể, thiết thực. Đó là cách tốt nhất để biến phong trào thi đua yêu nước thành hiện thực cuộc sống sống động.

Đất nước ta đang đứng trước vận hội lịch sử. Khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn, mà là con đường sống còn để phát triển nhanh và bền vững. Đây là chìa khóa vàng để hiện thực hóa khát vọng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng vào năm 2045.

Đảng, Nhà nước và Nhân dân đặt niềm tin lớn lao vào các đồng chí. Với truyền thống vẻ vang, tinh thần đoàn kết, sáng tạo, tôi tin tưởng ngành Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục tiên phong, xứng đáng là động lực trung tâm của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đưa Việt Nam vững bước đi lên.

Nhân sự kiện trong đại của Ngành, Tổng Bí thư đã đặc biệt gửi tới Bộ Khoa học và Công nghệ 10 chữ. 

“Tự chủ - Trí tuệ - Công nghệ - Đột phá - Hội nhập”