Khủng hoảng năng lượng, nhiều quốc gia Đông Nam Á có thể bị hạ xếp hạng tín nhiệm

Dù giúp hạn chế bất ổn xã hội trước đà tăng mạnh của giá xăng dầu, những biện pháp này cũng có thể khiến đồng nội tệ mất giá, lạm phát tăng cao và áp lực nợ công lớn hơn.

Hầu hết các nước Đông Nam Á phụ thuộc vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông, nên đà tăng giá nhiên liệu sau khi xung đột Iran nổ ra đã nhanh chóng gây sức ép lên giá nhiên liệu tại khu vực này. Tác động càng rõ hơn trong bối cảnh hạ tầng giao thông công cộng trong khu vực còn hạn chế.

Để giảm áp lực xã hội, nhiều chính phủ trong khu vực đã tăng cường hỗ trợ cho người dân và doanh nghiệp vận tải. Chính phủ Philippines trợ cấp 5.000 peso, tương đương 83 USD, cho tài xế taxi và xe chở khách jeepney. Indonesia cũng trợ cấp để duy trì giá xăng ở mức 10.000 rupiah, tương đương 0,59 USD/lít.

Tuy nhiên, các biện pháp hỗ trợ này cũng gây áp lực lớn lên ngân sách nhà nước. Tại Thái Lan, chi phí trợ giá dầu diesel tăng mạnh đã đẩy mức thâm hụt của quỹ bình ổn giá dầu lên 42 tỷ baht, tương đương 1,29 tỷ USD, vào cuối tháng 3. Quỹ này đang tính tới phương án vay thêm tối đa 20 tỷ baht để bù đắp thiếu hụt, nhưng việc này có thể khiến nợ công tăng thêm. Hiện tỷ lệ nợ công trên GDP của Thái Lan vào khoảng 66%, tiến sát ngưỡng trần 70%.

Tại Indonesia, tháng trước, Bộ trưởng Điều phối các vấn đề kinh tế Airlangga Hartarto cho biết nếu giá dầu tăng lên 97 USD/thùng, thâm hụt ngân sách của nước này có thể lên tới 3,5% GDP, vượt ngưỡng trần 3%. Trước đó, Chính phủ Indonesia dự báo mức thâm hụt năm nay ở 2,7% GDP. Trong khi đó, giá dầu hiện đã tăng lên quanh ngưỡng 110 USD/thùng.

Chính quyền của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto đang triển khai hàng loạt chương trình chi tiêu quy mô lớn, trong đó có kế hoạch cung cấp bữa ăn miễn phí tại trường học cho 80 triệu học sinh. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng kỷ luật tài khóa của Indonesia có thể bị nới lỏng. Trong bối cảnh đó, hãng xếp hạng tín nhiệm Moody's Ratings và Fitch Ratings đã lần lượt hạ triển vọng tín nhiệm của Indonesia từ "ổn định" xuống "tiêu cực" vào tháng 2 và đầu tháng 3.

Theo các nhà phân tích, nếu chi ngân sách tiếp tục tăng mạnh vì trợ giá nhiên liệu, nguy cơ Indonesia bị hạ bậc xếp hạng tín nhiệm có thể lớn hơn. Chính phủ nước này đã bắt đầu xem xét giảm chi ngân sách hơn 100 nghìn tỷ rupiah, trong đó có phương án giảm chương trình bữa ăn học đường xuống còn 5 ngày mỗi tuần, nhằm hạn chế thâm hụt ngân sách gia tăng.

Một mối lo khác tại Đông Nam Á là áp lực mất giá của các đồng tiền trong khu vực, khi nhà đầu tư lo ngại chi tiêu công gia tăng sẽ làm suy yếu tình hình tài khóa. Ngày 31/3, đồng peso Philippines chốt phiên ở mức 60,748 peso đổi 1 USD, đánh dấu phiên thứ ba liên tiếp giao dịch ở mức thấp kỷ lục

Đồng rupiah của Indonesia hiện giao dịch quanh ngưỡng 17.000 rupiah đổi 1 USD, sát mức đáy lịch sử. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Indonesia kỳ hạn 10 năm đã tăng lên khoảng 6,9% vào giữa tháng 3 - mức cao nhất kể từ tháng 4/2025.

Đây là những diễn biến đáng lo ngại với Đông Nam Á, nơi nhiều nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu lương thực và các mặt hàng thiết yếu. Khi đồng nội tệ mất giá, chi phí nhập khẩu tăng lên, từ đó đẩy giá cả trong nước leo thang. Nói cách khác, các biện pháp trợ giá nhiên liệu nhằm xoa dịu sức ép xã hội trong ngắn hạn có thể lại làm lạm phát thêm dai dẳng về sau.

Theo các nhà phân tích, ký ức về cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 luôn là bài học cảnh báo đối với khu vực này. Khi đó, sự sụp đổ của đồng baht Thái Lan đã châm ngòi cho làn sóng biến động tài chính lan rộng khắp Đông Nam Á.

“Kể từ sau cuộc khủng hoảng đó, các quốc gia trong khu vực đã củng cố nền tảng tài khóa và tăng dự trữ ngoại hối, nhờ đó cải thiện khả năng chống chịu trước biến động. Tuy nhiên, nguy cơ suy yếu tài khóa trong ngắn hạn vẫn chưa hiện hữu”, ông Harue Shimato, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Toàn cầu của tập đoàn Mitsui & Co., nhận xét với tờ báo Nikkei Asia.