Tổng thống Trump để ngỏ khả năng Chính phủ Mỹ nắm cổ phần tại các công ty AI hàng đầu thế giới

“Đã xuất hiện một số ý tưởng về việc trao cổ phần cho công chúng Mỹ để họ trở thành đối tác của những công ty này. Đây là ý tưởng thú vị, khi thiết lập quan hệ đối tác giữa các công ty AI với công chúng Mỹ. Chúng tôi sẽ xem xét vấn đề này”, Tổng thống Trump phát biểu với báo chí khi được hỏi về vấn đề này ngày thứ Sáu (5/6) trên chuyên cơ Không lực Một.

Tổng thống Trump cho biết ông đã trao đổi với một số công ty về ý tưởng đó, nhưng không nêu chi tiết. Nhắc lại một số thông tin trên truyền thông, Tổng thống Mỹ để ngỏ khả năng đưa số cổ phần tại các công ty AI vào một quỹ đầu tư quốc gia do chính phủ quản lý. Quỹ này sau đó sẽ dùng một phần lợi ích tài chính thu được từ cổ phần đó để phân phối lại cho người dân Mỹ.

“Chúng tôi đang thảo luận về việc người dân Mỹ có thể hưởng lợi từ thành công của AI. Điều đó thật tuyệt vời. Điều đó sẽ giúp họ giàu có hơn”, Tổng thống Trump phát biểu.

Phát biểu của Tổng thống Trump cho thấy cuộc tranh luận về việc phân chia lợi ích từ làn sóng AI đang ngày càng nóng lên, không chỉ tại Washington mà còn ở nhiều quốc gia khác. Vấn đề này trở nên cấp bách hơn khi nhiều công ty AI được kỳ vọng sẽ tiến hành các thương vụ IPO trị giá nghìn tỷ USD, qua đó tạo ra một thế hệ tỷ phú công nghệ mới.

Trong những tháng gần đây, ngày càng nhiều người kêu gọi chia sẻ lợi nhuận từ AI trong bối cảnh lo ngại gia tăng về việc công nghệ này có thể thay thế lao động và làm mất việc làm trong nhiều ngành nghề.

Theo một nguồn tin thân cận của hãng tin Bloomberg, ông Sam Altman, CEO OpenAI, từng đề cập với chính quyền ông Trump ý tưởng để Chính phủ Mỹ nắm cổ phần tại các công ty AI lớn vào đầu năm 2025. Đề xuất này có nhiều điểm tương đồng với các khuyến nghị sau đó của OpenAI, trong đó có phương án doanh nghiệp AI cùng đóng góp cổ phần để tạo nguồn vốn ban đầu cho một quỹ đầu tư.

Hiện chưa rõ Chính phủ Mỹ sẽ sở hữu cổ phần tại các công ty AI theo hình thức nào, cũng như tỷ lệ cổ phần có thể được chuyển giao là bao nhiêu. Tuy nhiên, kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng với nhiệm kỳ thứ hai, Chính phủ Mỹ đã đầu tư vào gần một chục công ty, trong đó có một số doanh nghiệp thuộc ngành khoáng sản chiến lược. Chính quyền của ông cũng cam kết nắm cổ phần lên tới 10% tại hãng chip Intel Corp.

Sức ép đối với các nghị sĩ và quan chức chính quyền Mỹ đang gia tăng, khi AI được cho là có thể khiến hàng triệu người Mỹ bị bỏ lại phía sau. Công nghệ AI do các công ty như Anthropic PBC và OpenAI tiên phong phát triển đang ngày càng tinh vi, làm thay đổi hoạt động của doanh nghiệp trên toàn nền kinh tế và tái định hình thị trường lao động.

Cuộc thảo luận về vấn đề này nóng lên trong tuần này sau khi Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, chính trị gia độc lập của bang Vermont có lập trường gần với Đảng Dân chủ, đề xuất yêu cầu các công ty AI hàng đầu chuyển giao 50% cổ phần cho chính phủ. Theo đề xuất của ông Sanders, số cổ phần này sẽ được đưa vào một quỹ đầu tư quốc gia, qua đó phân phối lại lợi ích kinh tế từ AI cho công chúng.

“Vì AI được xây dựng trên tri thức chung của nhân loại, của cải mà công nghệ này tạo ra phải mang lại lợi ích cho nhân loại”, ông Sanders viết trong một bài bình luận trên tờ báo New York Times để giới thiệu dự luật có tên Đạo luật Quỹ Đầu tư Quốc gia AI Mỹ. Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải sự hoài nghi từ các nghị sĩ Đảng Cộng hòa và được dự báo sẽ đối mặt nhiều trở ngại để được thông qua tại Quốc hội.

Kế hoạch của ông Sanders có nhiều điểm tương đồng với các đề xuất trước đó của OpenAI và Anthropic về việc lập một quỹ đầu tư quốc gia do chính phủ quản lý. Mục tiêu của quỹ là bảo đảm lợi ích tài chính do AI tạo ra được phân phối công bằng hơn cho xã hội.

Hôm thứ Tư (3/6), ông Sanders đã gặp ông Altman tại Tòa nhà Quốc hội Mỹ. Tại cuộc gặp này, hai bên thảo luận về việc giám sát AI, cũng như vai trò ngày càng lớn của dòng tiền từ ngành công nghệ trong chính trường Mỹ trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ năm nay.

Trong chuyến công tác tới Washington, ông Altman cũng gặp các nghị sĩ của cả hai đảng, trong đó có Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson của Đảng Cộng hòa, cùng một số quan chức Nhà Trắng. Theo đại diện OpenAI, ông Altman tới Washington để thúc đẩy tầm nhìn về hợp tác công - tư trong lĩnh vực AI, nhưng không nói rõ liệu các cuộc thảo luận có bao gồm đề xuất lập quỹ vì lợi ích công chúng hay không.

Trong một bài đăng trên blog hồi tháng 4, OpenAI khuyến nghị thành lập một “Quỹ Tài sản công” để người dân trực tiếp chia sẻ lợi ích từ tăng trưởng do AI mang lại. Công ty này cũng kêu gọi các nhà hoạch định chính sách phối hợp với ngành công nghệ để xây dựng kế hoạch góp vốn ban đầu cho quỹ. Nguồn vốn này sau đó có thể được sử dụng cho các khoản đầu tư dài hạn khác.

Tuy nhiên, một số đồng minh của Tổng thống Trump, trong đó có ông David Sacks, cựu quan chức phụ trách AI của Nhà Trắng, cảnh báo về rủi ro khi Chính phủ Mỹ nắm quyền sở hữu tại các công ty đang phát triển công nghệ tiên tiến.

“Quốc hữu hóa AI sẽ đẩy nhanh xu hướng chính phủ can dự ngày càng sâu vào khu vực doanh nghiệp - điều vốn đã bắt đầu diễn ra. Mỹ sẽ không thể chiến thắng trong cuộc đua AI nếu đánh bại Trung Quốc nhưng lại để chính nước Mỹ hình thành một hệ thống kiểm soát xã hội kiểu Trung Quốc”, ông Sacks viết trên mạng xã hội X.

Theo ông Sacks, đây là rủi ro khi chính phủ can dự ngày càng sâu vào quá trình phát triển AI, đồng thời trực tiếp nắm quyền sở hữu và kiểm soát công nghệ này.

Những hệ lụy từ làn sóng AI đang làm gia tăng lo ngại của cử tri Mỹ về nền kinh tế trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ vào tháng 11 tới. Việc các công ty AI hàng đầu ồ ạt xây dựng trung tâm dữ liệu trên khắp nước Mỹ đã góp phần đẩy giá điện sinh hoạt tăng, trong khi việc ứng dụng rộng rãi AI cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất việc làm trong nhiều lĩnh vực, bao gồm tài chính và công nghệ.

Mối lo ngại rằng lợi ích từ AI không được phân bổ công bằng cũng đang lan rộng trên toàn cầu. Gần đây, ông Bill Winters, CEO ngân hàng Standard Chartered, cho biết ngân hàng này có kế hoạch dùng AI để thay thế một phần nhân sự mà ông gọi là “nguồn nhân lực giá trị thấp”.

Tại Hàn Quốc, hai nhà sản xuất chip nhớ Samsung Electronics và SK Hynix chứng kiến vốn hóa thị trường tăng mạnh vượt mốc 1 nghìn tỷ USD. Trong bối cảnh đó, ông Kim Yong-beom, Chánh Văn phòng chính sách của Tổng thống Hàn Quốc, cũng đề xuất dùng nguồn thu thuế từ tăng trưởng AI để tài trợ cho chương trình mà ông gọi là “cổ tức công dân”.

“Một cơ hội lịch sử hiếm có đang mở ra cho Hàn Quốc. Đó là cơ hội để Hàn Quốc không chỉ trở thành quốc gia cung cấp hạ tầng AI, mà còn là nước đầu tiên dùng phần lợi nhuận vượt trội của kỷ nguyên AI để phục vụ đời sống người dân”, ông Kim viết trên mạng xã hội Facebook.