Từ nền tảng phục vụ đơn giản hóa thủ tục hành chính, định danh và xác thực điện tử đã trở thành "trụ cột" không thể thiếu trong hạ tầng số Việt Nam. Việc hoạch định xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử trên cơ sở thực tiễn từ Nghị định 69/2024/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ hoàn thiện thể chế, mở đường cho các giao dịch số an toàn, tin cậy và liên thông xuyên biên giới...

Định danh và xác thực điện tử đã trở thành thành tố cốt lõi trong hạ tầng số quốc gia, đóng vai trò nền tảng cho các giao dịch điện tử an toàn, tin cậy và liên thông xuyên biên giới.

Tại Việt Nam, sau giai đoạn khởi đầu đạt nhiều kết quả tích cực, việc ứng dụng công nghệ này đang tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ trong công tác cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo Bộ Công an, Nghị định số 69/2024/NĐ-CP là cơ sở thực tiễn then chốt để xây dựng dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử. Việc nâng cấp cơ sở pháp lý từ Nghị định lên Luật nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, đảm bảo tính ổn định, đồng bộ và hiệu lực lâu dài cho quá trình chuyển đổi số quốc gia.

TẠO KHUNG PHÁP LÝ ĐIỀU CHỈNH VẤN ĐỀ MỚI PHÁT SINH

Tính đến hết tháng 4 năm 2026, hệ thống định danh và xác thực điện tử ghi nhận tổng lượt xác thực eID đạt khoảng 235 triệu lượt. Có 3 tổ chức, ngân hàng đã đạt đủ điều kiện chờ đưa hệ thống vào vận hành chính thức dịch vụ; kết quả ghi nhận tổng lượt xác thực VNeID (bao gồm 05 loại dịch vụ) đạt hơn 58 triệu lượt. Cùng với đó, khoảng 92 triệu thuê bao đã được đồng bộ về cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư…

Tuy nhiên, theo Bộ Công an, hiện nay phạm vi đối tượng được định danh điện tử chủ yếu tập trung vào cá nhân, cơ quan, tổ chức nhằm phục vụ xây dựng công dân số, Chính phủ số.

Thực tiễn cho thấy, nhiều đối tượng như phương tiện giao thông, tàu thuyền, hàng hóa, chuỗi cung ứng, nguồn gốc hóa chất, địa điểm, hoạt động, cũng như các thực thể trong môi trường điện tử như địa chỉ IP, ứng dụng, nền tảng số, tài sản số... đang tham gia trực tiếp vào các giao dịch và quan hệ quản lý trên không gian số.

Do đó, cần thiết phải mở rộng theo hướng định danh thống nhất đối với các thực thể tồn tại trong cả môi trường vật lý và môi trường điện tử.  

Điểm cần lưu ý nữa là quá trình phát triển hạ tầng số quốc gia, triển khai các mô hình đô thị thông minh và mở rộng các nền tảng dịch vụ số trong nhiều lĩnh vực như giao thông, tài chính, y tế, giáo dục đang đặt ra yêu cầu phải hình thành khung pháp lý về định danh và xác thực điện tử thống nhất, tin cậy và có khả năng liên thông trên phạm vi toàn quốc…

Điển hình là mục tiêu giai đoạn 2029-2035 chuẩn hóa 100% dữ liệu loT (ứng dụng Internet vạn vật) giao thông, sẵn sàng kết nối, chia sẽ liên thông giữa Bộ Xây dựng, Bộ Công an và các địa phương. Tối thiểu 50% tuyến giao thông chính (cao tốc, vành đai) lắp đặt hạ tầng cảm biến IoT phục vụ công tác quản lý, giám sát, bảo trì hạ tầng đường bộ.

Bộ Công an đánh giá hiện các văn bản dưới luật mới chủ yếu giải quyết các vấn đề mang tính nền tảng trong giai đoạn đầu triển khai, chưa đủ phạm vi và thẩm quyền để điều chỉnh toàn diện các vấn đề phát sinh.

Ngoài ra, thực tiễn hội nhập kinh tế quốc tế đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải khẩn trương triển khai định danh và xác thực điện tử đối với hàng hóa, tài sản, nhất là tài sản số.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hệ thống định danh và xác thực điện tử đang được mở rộng vượt ra khỏi khuôn khổ nhận diện cá nhân thuần túy sang nhiều loại đối tượng và hoạt động.

Tại Hàn Quốc, pháp luật yêu cầu định danh không chỉ với chủ thể tham gia mà còn bắt buộc đối với dòng tài sản trong giao dịch, đặc biệt là tiền điện tử và tài sản số, nhằm bảo đảm truy vết nguồn gốc và kiểm soát rủi ro tài chính.

Tại Liên minh Châu Âu, bên cạnh “Hộ chiếu sản phâm kỹ thuật số” còn bổ sung các dịch vụ tin cậy mới (Sổ cái điện tử, Chứng thực thuộc tính điện tử) và triển khai mô hình Ví định danh số (EUDI Wallet) cho phép xác thực đa mục đích…

MỖI ĐỐI TƯỢNG CÓ MỘT DANH TÍNH ĐIỆN TỬ DUY NHẤT

Tại dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử mới nhất do Bộ Tư pháp đăng tải ngày 20/8, cơ quan chủ trì soạn thảo – Bộ Công an đề xuất dự thảo luật gồm 8 chương, 47 điều nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý chung cho hoạt động định danh, xác thực điện tử. Đồng thời bảo đảm chủ quyền quốc gia, chủ quyền công nghệ, chủ quyền dữ liệu; bảo vệ dữ liệu cá nhân; phòng, chống giả mạo, gian lận danh tính.

Theo dự thảo, Bộ Công an là đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước về định danh và xác thực điện tử. Nguyên tắc đặt ra là mỗi đối tượng có một danh tính điện tử duy nhất, chính xác, đầy đủ, được cập nhật kịp thời; không thu thập lại dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Dự thảo cũng quy định các hành vi bị nghiêm cấm như giả mạo, chiếm đoạt, mua bán, cho thuê, cho mượn danh tính điện tử; thu thập, sử dụng, chia sẻ trái phép dữ liệu định danh điện tử; can thiệp, phá hoại Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia; sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ đê giả mạo danh tính.

Theo đó, đối tượng định danh điện tử được mở rộng gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, tài sản; dữ liệu, tài nguyên số, tên miền, ứng dụng, phần mềm, dịch vụ số, quyền tài sản, tài sản số; hoạt động, sự kiện, giao dịch, hành vi, tương tác; địa điểm và không gian.

NGHIÊN CỨU VIỆC MỞ RỘNG ĐỐI TƯỢNG ĐỊNH DANH

Góp ý dự thảo luật, Bộ Tư pháp cho rằng dự thảo xác định nhiều đối tượng định danh có phạm vi rộng, trong khi dự thảo chưa làm rõ tiêu chí xác định đối tượng cần thực hiện định danh điện tử, cũng như chưa phân định trường hợp bắt buộc và trường hợp thực hiện theo nhu cầu. Đề nghị cân nhắc nghiên cứu thêm về việc quy định nội dung này.

Tiếp thu ý kiến trên, cơ quan soạn thảo đã rà soát, nghiên cứu, quy định đối tượng bắt buộc và tự nguyện.

Theo đó, dự thảo đã phân định rõ phạm vi đối tượng bắt buộc thực hiện định danh (phục vụ quản lý nhà nước, quốc phòng, an ninh, truy xuất nguồn gốc, phòng ngừa gian lận) và đối tượng khuyến khích, tự nguyện.

Như vậy, trừ trường hợp pháp luật yêu cầu bắt buộc, việc định danh các đối tượng như sự kiện, giao dịch hành vi, một số nhóm vật chất có rủi ro thấp và phi vật chất được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện.

Còn Bộ Tài chính cho rằng dự thảo luật quy định áp dụng với tổ chức, cá nhân nước ngoài cư trú, hoạt động tại Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài có liên quan đến định danh/xác thực điện tử tại Việt Nam.

Tuy nhiên, trong thủ tục đầu tư, nhiều nhà đầu tư nước ngoài không cư trú tại Việt Nam, chưa có tài khoản định danh trong nước, chỉ có hộ chiếu, giấy đăng ký kinh doanh, giấy ủy quyền, giấy tờ hợp pháp hóa lãnh sự hoặc tài khoản do hệ thống đầu tư cấp.

Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế định danh tạm thời hoặc mã định danh đầu tư cho nhà đầu tư nước ngoài. Chấp nhận danh tính điện tử, chữ ký điện tử, chứng thư điện từ nước ngoài đã được công nhận. Cho phép xác thực qua cơ quan đại diện, tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy hoặc cơ chế đối chiếu giấy tờ điện tử. Không bắt buộc nhà đầu tư nước ngoài phải có tài khoản định danh quốc gia như công dân Việt Nam khi thực hiện thủ tục đầu tư.