Lý do AI chưa thay thế nhiều việc làm ở Trung Quốc

Tập đoàn công nghệ Oracle của Mỹ vừa trở thành gã khổng lồ công nghệ mới nhất công bố kế hoạch sa thải nhân sự quy mô lớn. Diễn biến này một lần nữa làm dấy lên lo ngại về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với việc làm trong ngành công nghệ Mỹ.

Tuy nhiên, tại Trung Quốc, ảnh hưởng này hiện có phần hạn chế hơn. Theo các nhà phân tích, một trong những nguyên nhân chính nằm ở sự khác biệt về hệ thống quản lý. Không giống Mỹ, Bắc Kinh đặt ra mục tiêu việc làm ở cấp quốc gia, với tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị quanh mức 5,5%.

“Bên cạnh định hướng từ nhà nước, chi phí lao động thấp hơn tại Trung Quốc cũng khiến các doanh nghiệp trong nước chưa phải cắt giảm nhân sự mạnh như các công ty cùng ngành ở Mỹ”, ông Alex Lu, nhà sáng lập công ty tư vấn LSY Consulting, nhận xét với hãng tin CNBC.

Theo dữ liệu do nền tảng tuyển dụng trực tuyến Zhilian công bố tháng trước, mức lương bình quân hàng tháng của một kỹ sư về thuật toán - nhóm nhân sự đang được săn đón tại Trung Quốc - là 20.035 nhân dân tệ, tương đương khoảng 2.900 USD.

Đây được xem là mức lương khởi điểm khá hấp dẫn tại Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu quy đổi theo USD, mức thu nhập trên chỉ vào khoảng 35.000 USD mỗi năm - thấp hơn gần 10 lần so với mức lương tại Thung lũng Silicon, dù thuế và chi phí sinh hoạt ở Mỹ cao hơn nhiều so với Trung Quốc.

Theo quản lý nhân sự tại một công ty khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon, người từng làm việc tại Baidu và TikTok - hai nền tảng công nghệ hàng đầu của Trung Quốc, một kỹ sư phần mềm bậc trung tại Mỹ với mức lương cơ bản khoảng 300.000 USD/năm có thể phải chấp nhận mức thu nhập thấp hơn một nửa nếu chuyển về Trung Quốc làm việc.

"Hai thị trường đang cạnh tranh để thu hút cùng một nhóm nhân sự”, vị quản lý cho biết.

Tuy nhiên, với những người Trung Quốc đang làm việc tại Mỹ, các đợt sa thải bất ngờ không chỉ khiến họ mất việc mà còn có thể ảnh hưởng tới tình trạng cư trú. Theo vị quản lý này, nhiều kỹ sư đang chọn trở về Trung Quốc vì rất khó tìm được công việc mới tại Mỹ đủ nhanh để đáp ứng các yêu cầu về thị thực cư trú.

Dù vậy, việc trở về không phải lúc nào cũng dễ dàng. Với những người đã quen làm việc lâu năm tại các công ty Mỹ, cường độ làm việc cao và môi trường cạnh tranh gay gắt ở Trung Quốc có thể gây sốc.

Sau đại dịch Covid-19, mô hình làm việc từ xa phát triển mạnh tại Mỹ. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp Trung Quốc vẫn muốn nhân viên làm việc trực tiếp tại văn phòng càng nhiều càng tốt. Khác biệt này cũng phản ánh văn hóa quản trị, khi nhiều lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc vẫn coi trọng việc trực tiếp giám sát các nhóm làm việc đông người cùng đội ngũ trợ lý.

Theo bà Tina Zhou, nhà sáng lập công ty khởi nghiệp tiếp thị Boomfluence.ai, kỹ sư tại doanh nghiệp Trung Quốc thường đảm nhiệm phạm vi công việc rộng hơn so với những người giữ vị trí tương đương tại các tập đoàn công nghệ lớn ở Mỹ. Điều này khiến AI khó thay thế họ hoàn toàn. Bà Zhou làm việc tại Bắc Kinh và sang San Francisco khoảng một lần mỗi quý.

“Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc duy trì số lượng nhân sự lớn hơn ở các bộ phận tiếp thị và chăm sóc khách hàng, thay vì chỉ tập trung vào đội ngũ kỹ thuật”, bà Zhou cho biết.

Tuy nhiên, những khác biệt trên không có nghĩa các công ty Trung Quốc đứng ngoài làn sóng cắt giảm nhân sự liên quan tới AI. Tập đoàn công nghệ Alibaba gần đây cho biết số lượng nhân sự của công ty đã giảm hơn 30%. Tập đoàn cho rằng sự sụt giảm này phản ánh những thay đổi trong hoạt động kinh doanh nhằm ưu tiên hơn cho chiến lược AI.

Ngược lại, tập đoàn công nghệ Tencent cho biết tổng số nhân viên của công ty tăng nhẹ trong năm ngoái. Trong khi đó, tập đoàn công nghệ Huawei tiếp tục duy trì lực lượng nghiên cứu và phát triển quy mô lớn với khoảng 114.000 người tính tới tháng 12/2025, tăng từ 113.000 người một năm trước. Điều này cho thấy các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Trung Quốc vẫn đang tiếp tục đẩy mạnh đầu tư cho đổi mới công nghệ.

Cấu trúc hoạt động hiện nay cũng phần nào hạn chế tác động của AI tới việc làm tại Trung Quốc. Theo ông Lu của LSY Consulting, mức độ số hóa của doanh nghiệp nước này nhìn chung vẫn thấp hơn ở Mỹ, nơi phần mềm doanh nghiệp đã được triển khai rộng rãi hơn.

Ông Lu lấy ví dụ, dù OpenClaw gần đây trở nên phổ biến tại Trung Quốc, công cụ này hiện chủ yếu phục vụ cho cá nhân, chưa phải giải pháp dành cho doanh nghiệp.

Tuy vậy, AI vẫn là chủ đề nóng với các bậc phụ huynh Trung Quốc, trong bối cảnh nỗi lo về học hành và triển vọng nghề nghiệp của con cái ngày càng lớn.

Trong một video đăng tải vào tháng 12 năm ngoái, Zhang Xuefeng, một nhà sáng tạo nội dung giáo dục có sức ảnh hưởng lớn tại Trung Quốc, nói rằng trẻ em từ lớp 6 trở lên nên sớm làm quen với AI và chú ý tới các cơ hội trong những lĩnh vực như kỹ thuật, robot và con chip.

Ở cấp độ chính sách, Bắc Kinh đang phải tìm điểm cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và đổi mới công nghệ. Những năm gần đây, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại Trung Quốc vẫn ở vùng hai chữ số từ trung bình đến cao, dù tỷ lệ thất nghiệp chung tại khu vực thành thị chỉ quanh 5%.

Tại một sự kiện vào thứ Ba (7/4), ông Huang Yiping, cố vấn của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC), nhấn mạnh rằng Trung Quốc cần phát triển công nghệ cao để duy trì tăng trưởng kinh tế, nhưng các đổi mới liên quan tới AI phải đặt nhu cầu của con người lên hàng đầu.