Thảo luận tại Phiên họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, nhiều đại biểu cho rằng muốn đạt mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn tới, cần tái cấu trúc mạnh mẽ cơ chế phân bổ và sử dụng vốn, đặc biệt là đầu tư công.

Sáng 21/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2026–2030 và các nội dung liên quan.

CHỈ TIÊU RẤT CAO NHƯNG CHẤT LƯỢNG VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA GIẢI NGÂN CẦN ĐƯỢC LÀM RÕ

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu tập trung phân tích là hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, tiến độ giải ngân đầu tư công và khả năng hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng tham vọng trong giai đoạn tới.

Đề cập đến hiệu quả vốn đầu tư, đại biểu Phan Duy Anh – Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng - cho rằng Báo cáo của Chính phủ đã đặt ra các mục tiêu rất tham vọng cho giai đoạn 2026–2030: tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên; hệ số ICOR giảm mạnh từ 6,43 giai đoạn 2021–2025 xuống còn 4,5–4,8; tỷ lệ tích lũy tài sản đạt 35–36% GDP và tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP.

Theo đại biểu, các chỉ tiêu này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là tính khả thi của bộ tiêu chí trong bối cảnh hiệu quả đầu tư của nền kinh tế vẫn còn nhiều hạn chế kéo dài.

Phân tích số liệu cho thấy, hệ số ICOR giai đoạn 2016–2020 là 6,77; giai đoạn 2021–2025 là 6,43, tức sau 5 năm chỉ giảm được 0,34 điểm. Trong khi đó, mục tiêu giai đoạn 2026–2030 yêu cầu ICOR giảm thêm 1,6–1,9 điểm chỉ trong 5 năm – mức giảm chưa từng đạt được trong nhiều thập kỷ.

Đại biểu Phan Duy Anh cho rằng nếu không có các giải pháp mang tính đột phá để xử lý những tồn tại căn cơ như phân bổ vốn dàn trải, chất lượng chuẩn bị dự án còn thấp, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực cung ứng vật liệu xây dựng hạn chế, thì mục tiêu này rất khó đạt được.

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ cần cụ thể hóa bằng lộ trình rõ ràng, chỉ ra từng yếu tố đóng góp vào việc giảm hệ số ICOR, phân định cụ thể phần đóng góp của năng suất lao động, ứng dụng khoa học – công nghệ và việc cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung, tránh dàn trải.

Liên quan đến công tác lập dự toán và điều hành ngân sách, đại biểu Phan Duy Anh cho biết kết quả thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 2.681.000 tỷ đồng, vượt 36,3% dự toán, là nỗ lực lớn của cả hệ thống. Tuy nhiên, đằng sau kết quả này là thực tế công tác dự báo và lập dự toán vẫn chưa sát thực tế, tình trạng đã diễn ra trong nhiều năm.

Theo đại biểu, dự toán ngân sách không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là căn cứ quan trọng để Quốc hội quyết định chính sách tài khóa, phân bổ nguồn lực và kiểm soát bội chi, nợ công. Việc lập dự toán thiếu sát thực tiễn có thể dẫn đến điều hành ngân sách thiếu chủ động.

Về giải ngân đầu tư công, tỷ lệ giải ngân đạt 98% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, cần phân tích sâu hơn về chất lượng giải ngân khi vốn ngân sách địa phương đạt 117,8% kế hoạch, trong khi vốn ngân sách trung ương chỉ đạt 76,1%; giải ngân vốn ngoài Nhà nước chỉ đạt 44,5%.

Thực tế này tiếp tục kéo dài sang năm 2026 khi quý I mới giải ngân được 10,4% dự toán, trong khi vẫn còn 48,3 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 15 bộ, cơ quan Trung ương và 24 địa phương.

Từ đó, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ làm rõ nguyên nhân cụ thể tại từng bộ, ngành, địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp, đồng thời nghiên cứu chế tài xử lý nghiêm đối với việc trả lại kế hoạch vốn do nguyên nhân chủ quan.

TÁI CẤU TRÚC CƠ CHẾ DẪN VỐN ĐỂ DÒNG TIỀN ĐI ĐÚNG “ĐỊA CHỈ”

Nêu quan điểm về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, đại biểu Nguyễn Như So – Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh - cho rằng yêu cầu cấp thiết hiện nay là tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn của nền kinh tế để dòng vốn đi đúng địa chỉ, đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp cho các động lực tăng trưởng.

Theo đại biểu, hệ thống tài chính đang đối mặt với nghịch lý khi tỷ lệ tín dụng/GDP đã lên tới 146% nhưng nền kinh tế vẫn thiếu vốn trung và dài hạn. Nguyên nhân cốt lõi là sự lệch pha khi phụ thuộc quá lớn vào vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn.

Tình trạng “lấy ngắn nuôi dài” không chỉ gây áp lực thanh khoản mà còn khiến dòng vốn không chảy vào khu vực tạo giá trị gia tăng cao, làm cho hệ số ICOR của Việt Nam duy trì ở mức cao từ 6–7 trong nhiều năm.

Đại biểu Nguyễn Như So cho rằng chính sách tiền tệ cần chuyển mạnh từ nới lỏng tổng lượng sang dẫn vốn có mục tiêu; giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng bằng cách phát triển thực chất thị trường vốn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp; hình thành các kênh dẫn vốn trung và dài hạn đúng nghĩa.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo, khắc phục độ trễ thể chế và tăng cường vai trò dẫn dắt của đầu tư công trong việc kích hoạt các nguồn vốn xã hội.

Giải trình ý kiến của các đại biểu Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết Bộ Tài chính sẽ tham mưu Chính phủ rà soát, cập nhật kịch bản tăng trưởng để giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp, phù hợp với điều kiện mới.

Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ, bảo đảm vừa cung cấp đủ vốn cho nền kinh tế, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; đồng thời hoàn thiện chính sách thuế theo hướng thu đúng, thu đủ nhưng tạo điều kiện cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Về giải ngân đầu tư công, Bộ Tài chính cho biết đang triển khai quyết liệt các nhiệm vụ theo phân công của Thủ tướng Lê Minh Hưng; trong đó, Thủ tướng sẽ chủ trì Hội nghị toàn quốc về giải ngân đầu tư công năm 2026, tập trung tháo gỡ các dự án tồn đọng và thúc đẩy phát triển thị trường vốn thông qua cải cách thể chế và hạ tầng thị trường.