Mỹ và Trung Quốc đồng loạt tăng phí cảng với tàu biển của nhau từ ngày 14/10

Hôm thứ Sáu (10/10), Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc thông báo sẽ tăng phí cảng đối với tàu thương mại liên quan tới Mỹ, nhằm đáp trả việc chính quyền Tổng thống Donald Trump áp mức phí tương tự với các tàu do Trung Quốc sở hữu, vận hành hoặc đóng mới.

Theo giới phân tích, việc tăng phí này dự kiến không tác động lớn đến Mỹ, bởi kim ngạch hàng hóa nước này xuất khẩu sang Trung Quốc chỉ chiếm một phần nhỏ so với chiều ngược lại. Tuy nhiên, động thái đáp trả của Bắc Kinh cho thấy căng thẳng thương mại song phương đang lan sang những lĩnh vực kinh tế vốn ít bị ảnh hưởng trước đây. Điều này làm tăng rủi ro cho các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa hai nước.

MẶT TRẬN ĐỐI ĐẦU MỚI

“Động thái tăng phí của Trung Quốc mang tính biểu tượng, bởi mỗi năm chỉ chưa đến 1% tàu thương mại mang cờ Mỹ cập cảng nước này. Do đó, biện pháp này về cơ bản không tạo ra tác động đáng kể”, ông Cameron Johnson, thành viên cấp cao tại công ty tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải (Trung Quốc), nhận định với tờ báo Politico.

Tuy nhiên, theo ông Johnson, động thái của Bắc Kinh cho thấy nước này sẵn sàng đáp trả từng hành động nhằm vào Trung Quốc của chính quyền ông Trump.

“Nếu Washington trừng phạt một doanh nghiệp Trung Quốc, Bắc Kinh sẽ đáp trả bằng cách trừng phạt một doanh nghiệp Mỹ. Khi Mỹ siết kiểm soát xuất khẩu công nghệ, Trung Quốc cũng mở rộng các biện pháp tương tự. Hai nền kinh tế đang bước vào một giai đoạn đối đầu thương mại mới”, ông Johnson phân tích thêm.

Các hãng vận tải biển lớn cho biết họ sẽ tạm thời gánh phần chi phí phát sinh từ mức phí cảng mới. Tuy nhiên, giới bán lẻ, nhà sản xuất và chuyên gia vận tải tại Mỹ cảnh báo điều này khó duy trì lâu dài và cuối cùng, các hãng vận tải có thể sẽ chuyển phần chi phí tăng thêm sang cho khách hàng.

“Các mức phí cảng mới của Mỹ và Trung Quốc sẽ gây thêm sức ép lên các nhà xuất khẩu, nhà sản xuất và người tiêu dùng, trong bối cảnh thương mại toàn cầu vốn đã chịu nhiều áp lực”, ông Joe Kramek, chủ tịch Hội đồng Vận tải Biển Thế giới (WSC), nhận xét.

Chính sách phí cảng mới có thể làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Trung, chỉ vài tuần trước thời hạn kết thúc thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai bên vào ngày 10/11 tới. Hai chính phủ đã bắt đầu đàm phán từ tháng 5, sau khi tăng thuế quan lên mức 3 con số với hàng hóa của nhau rồi tạm thời hạ nhiệt để đối thoại. Tuy nhiên, đến nay, hai bên vẫn chưa đạt tiến triển trong các vấn đề cốt lõi.

Trung Quốc đã đáp trả các động thái thương mại gần đây của chính quyền ông Trump bằng loạt biện pháp mới, bao gồm siết kiểm soát xuất khẩu khoáng sản quan trọng, ngừng mua đậu tương Mỹ và áp phí cảng đối với tàu thuyền liên quan đến Mỹ.

Trong tuyên bố ngày Chủ nhật (12/10), người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định việc tăng phí cảng là “biện pháp phòng vệ cần thiết nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời duy trì môi trường cạnh tranh công bằng trong lĩnh vực vận tải biển và đóng tàu quốc tế”.

TÁC ĐỘNG TỚI NGÀNH VẬN TẢI BIỂN TOÀN CẦU

Theo thông báo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), việc tăng phí cảng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quá trình phục hồi của ngành đóng tàu trong nước, đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc mà Washington cho là rủi ro vào các hãng vận tải biển của Trung Quốc.

Thông báo từ USTR nêu rõ: Từ ngày 14/10/2025, các tàu do Trung Quốc sở hữu, vận hành hoặc đóng mới sẽ bị áp mức phí 50 USD mỗi tấn khi cập cảng Mỹ, với lộ trình tăng dần lên 140 USD/tấn vào năm 2028. Đối với tàu được đóng tại Trung Quốc, phí sẽ là 120 USD/container. Mỗi tàu sẽ bị tính phí tối đa 5 lần mỗi năm. Tuy nhiên, theo cập nhật mới, mức 50 USD/tấn có thể được điều chỉnh xuống còn 46 USD/tấn sau khi trưng cầu góp ý từ các bên liên quan.

Còn theo thông báo sau đó của Trung Quốc, mức phí cảng mới sẽ áp dụng đối với các tàu “có liên quan đến Mỹ” - bao gồm tàu do Mỹ sở hữu, vận hành, đóng mới hoặc mang cờ Mỹ. Cụ thể, từ ngày 14/10/2025, các tàu này sẽ bị tính phí 400 nhân dân tệ/tấn mỗi lần cập cảng Trung Quốc, đương khoảng 56 USD. Mức phí sẽ được điều chỉnh theo lộ trình: 640 nhân dân tệ/tấn từ 17/4/2026, 880 nhân dân tệ/tấn từ 17/4/2027 và 1.120 nhân dân tệ/tấn từ 17/4/2028.

So với động thái của Trung Quốc, mức phí cảng mới của Mỹ đối với tàu Trung Quốc được dự báo sẽ gây tác động mạnh hơn tới ngành vận tải biển toàn cầu. Theo phân tích công bố đầu tháng này của công ty tư vấn hàng hải Alphaliner, chính sách này có thể khiến 10 hãng vận tải container lớn nhất thế giới - bao gồm COSCO (Trung Quốc), Maersk (Đan Mạch) và CMA CGM (Pháp) - chịu thiệt hại tổng cộng khoảng 3,2 tỷ USD từ nay đến cuối năm 2026.

"Các chính sách thương mại của Mỹ đang bắt đầu gây thiệt hại rõ rệt cho một số doanh nghiệp. Trong khi một số công ty, đặc biệt là tại châu Âu, có thể hấp thụ phần chi phí phát sinh, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc lại không có khả năng làm điều đó. Giới phân tích dự báo Bắc Kinh có thể tung ra các biện pháp hỗ trợ hoặc đáp trả - điều mà Washington có lẽ không mong muốn”, ông Philip Damas, giám đốc công ty tư vấn hàng hải Drewry Supply Chain Advisors, nhận xét.

Các hãng vận tải biển lớn như Mediterranean Shipping Company (MSC, Thụy Sĩ) và CMA CGM (Pháp) đang “tái cơ cấu đội tàu và hoạt động”, thay thế các tàu có liên quan đến Trung Quốc nhằm duy trì các tuyến vận chuyển giữa châu Á và Mỹ, đồng thời tránh phải chịu mức phí cảng mới.

“Ngành vận tải biển toàn cầu đang đối mặt với nhiều bất ổn khi phải chuẩn bị tuân thủ hàng loạt quy định mới. Diễn biến này cũng có thể khiến các hãng tàu cân nhắc tránh cảng biển Mỹ nhằm giảm thiểu rủi ro và chi phí bị cho là không tương xứng”, ông Thomas Kazakos, tổng thư ký Phòng Thương mại Hàng hải Quốc tế (ICS), nhận xét.