S&P cảnh báo thiếu hụt kim loại đồng có thể đe dọa kinh tế toàn cầu

Theo tập đoàn dữ liệu và phân tích tài chính S&P Global, nhu cầu đồng tăng mạnh do xu hướng chuyển đổi năng lượng và sự bùng nổ của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt kim loại này. Sự thiếu hụt đó có thể gây ra “rủi ro mang tính hệ thống” đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Trong báo cáo công bố ngày thứ Năm (8/1), S&P Global dự báo mức thiếu hụt đồng có thể lên tới 10 triệu tấn vào năm 2040 - tương đương gần 1/3 nhu cầu toàn cầu hiện nay - nếu nguồn cung không tăng đáng kể.

Tập đoàn này cảnh báo kịch bản đó có thể đe dọa hoạt động của nhiều ngành công nghiệp, làm chậm tiến bộ công nghệ và kéo tụt tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Trong vài tháng qua, giá đồng liên tiếp lập kỷ lục mới. Nhu cầu đồng tăng mạnh do kim loại này được sử dụng nhiều trong các dự án xây dựng trung tâm dữ liệu AI và mở rộng hạ tầng lưới điện để cấp điện cho các cơ sở đó, đồng thời phục vụ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Theo các nhà phân tích của S&P Global, nếu tình trạng thiếu hụt đồng trở nên nghiêm trọng, đà tăng trưởng của cả lĩnh vực AI lẫn quá trình chuyển dịch xanh có thể chịu sức ép lớn.

“Đồng là vật liệu then chốt khi nền kinh tế chuyển sang dùng điện nhiều hơn. Tuy nhiên, mức tiêu thụ điện tăng nhanh đang khiến bài toán đảm bảo nguồn cung đồng ngày càng khó”, ông Daniel Yergin, Phó Chủ tịch S&P Global, nhận xét trong báo cáo.

Từ tháng 4/2025 đến nay, giá đồng đã tăng từ hơn 8.000 USD/tấn lên hơn 13.000 USD/tấn, chủ yếu do lo ngại gián đoạn tại một số mỏ lớn và tác động từ thuế quan của Mỹ đối với đồng cùng một số sản phẩm đồng nhập khẩu. Ở các kim loại khác, vàng và bạc cũng lập kỷ lục giá mới trong những tuần gần đây, còn giá nickel tăng hơn 25% kể từ giữa tháng 12 và trong tháng này đã lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2024.

Theo S&P Global, nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, sản lượng đồng toàn cầu sẽ đạt đỉnh vào năm 2030 rồi sau đó đi xuống, trong khi nhu cầu không ngừng tăng lên. Nhiều mỏ đồng đã khai thác lâu năm nên năng suất suy giảm, trong khi việc tìm kiếm và đưa các mỏ mới vào khai thác có thể mất nhiều năm và đòi hỏi vốn đầu tư lớn.

S&P Global dự báo nhu cầu đồng toàn cầu sẽ tăng mạnh từ 28 triệu tấn năm ngoái lên 42 triệu tấn vào năm 2040. Trong giai đoạn này, châu Á được dự báo đóng góp khoảng 60% phần tăng thêm, khi xe điện ngày càng phổ biến và các dự án nâng cấp lưới điện được đẩy mạnh triển khai nhằm tăng công suất cũng như tích hợp thêm nguồn năng lượng tái tạo.

Trong khi đó, nhu cầu đồng cho các trung tâm dữ liệu - bao gồm hạ tầng phục vụ AI và robot – được dự báo sẽ tăng từ khoảng 1,1 triệu tấn năm 2025 lên 2,5 triệu tấn vào năm 2040. S&P Global cho rằng bảo đảm nguồn cung đồng là điều kiện then chốt để đà phát triển của AI tiếp tục tăng tốc và các kế hoạch mở rộng trung tâm dữ liệu có thể triển khai.

“Khi AI trở thành vấn đề an ninh quốc gia với Mỹ và Trung Quốc, hai nước này sẽ phải đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng điện. Điều đó đồng nghĩa nhu cầu đồng - vật liệu quan trọng để xây dựng và vận hành hệ thống điện - sẽ tăng lên để bảo đảm nguồn điện cần thiết”, ông Carlos Pascual, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách địa chính trị và quan hệ quốc tế tại S&P Global Energy, đơn vị phân tích năng lượng của S&P Global, nhận xét.

Trên thực tế, tình trạng thiếu hụt hàng hóa hiếm khi kéo dài dai dẳng. Khi nguồn cung co lại, giá thường bật tăng và chính sự gia tăng này tạo ra cơ chế tự cân bằng của thị trường. Chi phí leo thang khiến người mua phải tính toán lại, giảm bớt nhu cầu hoặc chuyển sang vật liệu thay thế nếu có lựa chọn phù hợp. Ở chiều ngược lại, mức giá cao hơn cũng là tín hiệu để nhà sản xuất mạnh dạn rót vốn, mở rộng công suất, khởi động dự án mới, qua đó sớm bổ sung nguồn cung mới cho thị trường.

Với kim loại đồng, S&P Global cho biết kịch bản thiếu hụt nguồn cung nêu trên đã tính cả phần đóng góp từ vật liệu tái chế. Theo tính toán, nếu tốc độ thu gom và tái chế được cải thiện đúng như dự báo, sản lượng đồng tái chế toàn cầu có thể đạt khoảng 10 triệu tấn vào năm 2040, qua đó bổ sung thêm nguồn cung cho thị trường. Tuy vậy, S&P Global nhận định con số này vẫn chưa đủ để thu hẹp đáng kể khoảng cách cung - cầu.

“Cần có sự kết hợp từ nhiều yếu tố, từ cấp phép dự án, huy động vốn đến mở rộng hạ tầng khai thác mới có thể nâng sản lượng đồng khai thác từ 23 triệu tấn năm 2025 lên ít nhất 32 triệu tấn vào năm 2040”, báo cáo ước tính.