Ngành Công thương chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo” để bứt phá

Phát biểu tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã phác thảo bức tranh toàn cảnh về thành tựu nhiệm kỳ 2021-2025 và định hướng phát triển công nghiệp, thương mại Việt Nam trong giai đoạn mới: "Tự chủ, kết nối, hiện đại hóa, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập hiệu quả vào chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng toàn cầu".

5 THÀNH TỰU NỔI BẬT

Nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2025, Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhận định với năm thành tựu nổi bật năm 2025 ngành Công Thương Việt Nam đã có những đóng góp tích cực với vai trò trụ cột chiến lược, là một trong những động lực chính thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội đất nước, qua đó đã khẳng định vị thế của ngành Công Thương trong cơ cấu kinh tế quốc gia.

Thứ nhất, sản xuất công nghiệp phục hồi rõ nét với mức tăng trưởng bình quân 6,1%/năm. Đặc biệt, công nghiệp chế biến, chế tạo - hạt nhân của nền công nghiệp hiện đại - đạt tốc độ tăng 6,9%/năm, tạo động lực dẫn dắt tăng trưởng và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đáng chú ý, tỉ lệ nội địa hóa đã được cải thiện; một số ngành công nghiệp mũi nhọn đã hội nhập thành công, khẳng định vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ hai, lĩnh vực năng lượng phát triển mạnh mẽ, vươn lên đứng đầu khu vực Đông Nam Á về quy mô hệ thống điện. An ninh năng lượng quốc gia được bảo đảm, cơ bản đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Thứ ba, xuất nhập khẩu luôn là điểm sáng với tốc độ tăng trưởng bình quân ấn tượng 10,9%/năm. Thặng dư thương mại liên tục duy trì ở mức cao, góp phần bổ sung dự trữ ngoại hối, ổn định các chỉ số kinh tế vĩ mô. Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại đáng tin cậy của nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới.

Thứ tư, thị trường trong nước phát triển tích cực với tốc độ tăng trưởng bình quân 7,7%/năm, đóng vai trò "bệ đỡ" giúp nền kinh tế đứng vững và phục hồi nhanh trước các cú sốc bên ngoài. Đặc biệt, thương mại điện tử bùng nổ với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm, tạo động lực phát triển kinh tế số và dẫn dắt chuyển đổi số trong doanh nghiệp.

Thứ năm, hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Việt Nam đã tiếp cận thị trường xuất khẩu ưu đãi thông qua 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), góp phần đẩy mạnh xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy quá trình tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiện đại.

Bên cạnh những thành tựu, ông Lê Mạnh Hùng cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, tồn tại ngành Công thương cần khắc phục.

Về công nghiệp, mức độ tự chủ công nghệ, giá trị gia tăng, năng suất lao động còn thấp. Việc phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ nguồn còn hạn chế. Đặc biệt, chuyển đổi sang sản xuất "xanh", "thông minh" còn chậm so với xu thế toàn cầu. Đây là rào cản lớn khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn ESG trong lựa chọn đối tác.

Về năng lượng, hạ tầng chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn năng lượng tái tạo. Cơ cấu nguồn điện giữa các vùng miền còn mất cân đối, chậm phát triển nguồn điện nền. Điều này dẫn đến tình trạng thừa thiếu cục bộ, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

Về xuất khẩu, hoạt động chưa đa dạng, giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu và khu vực FDI. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu biến động, sự phụ thuộc này trở thành điểm yếu lớn.

Về hạ tầng thương mại, logistics chưa đồng bộ, chi phí cao, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Quyền Bộ trưởng thẳng thắn thừa nhận: Những tồn tại này xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, từ tình hình thế giới lẫn yếu tố trong nước. Việc giải quyết triệt để các vấn đề này sẽ quyết định khả năng bứt phá của ngành Công Thương trong giai đoạn tới.

CHUYỂN ĐỔI KÉP LÀ ĐỘT PHÁ CHIẾN LƯỢC

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, Đảng bộ Bộ Công Thương đã xác định rõ hai nhiệm vụ trọng tâm và năm giải pháp chiến lược để bứt phá trong nhiệm kỳ tới.

Nhiệm vụ thứ nhất: Hoàn thiện thể chế, chính sách. Bộ Công Thương cam kết thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa thành chính sách đồng bộ, khả thi và tổ chức thực hiện hiệu quả.

Đặc biệt, Bộ xác định đẩy mạnh "chuyển đổi kép" - kết hợp chuyển đổi xanh gắn với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và chuyển đổi số - như một đột phá chiến lược. Mục tiêu là tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, tháo gỡ điểm nghẽn, huy động nguồn lực; phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống và tạo động lực tăng trưởng mới.

Nhiệm vụ thứ hai: Cơ cấu lại công nghiệp, thương mại gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bộ Công Thương quyết tâm đổi mới tư duy, đẩy mạnh cơ cấu lại ngành công nghiệp, thương mại theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh, với mục tiêu tăng tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo lên 28-30% GDP.

Để đạt được mục tiêu này, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh phải trở thành động lực chính. Bộ ưu tiên làm chủ các ngành công nghiệp mới nổi, xây dựng một số doanh nghiệp lớn trong nước có khả năng dẫn dắt các lĩnh vực trọng yếu, có lợi thế cạnh tranh, làm hạt nhân thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Đồng thời, phát triển đồng bộ, hiện đại hạ tầng năng lượng, công nghiệp, thương mại và các trung tâm logistics theo hướng xanh, thông minh.

Để hiện thực hóa hai nhiệm vụ trọng tâm, thay mặt Đảng bộ Bộ Công Thương, Quyền Bộ trưởng đề xuất năm giải pháp chiến lược.

Một là, tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo hoàn thiện và đề xuất nâng tầm các chủ trương lớn về phát triển công nghiệp, thương mại quốc gia theo định hướng tự chủ, hiện đại, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; xác định công nghiệp chế biến, chế tạo và năng lượng là nền tảng vật chất quan trọng của nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Hai là, đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng và thực thi pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển. Thực hiện các cơ chế thí điểm có kiểm soát nhằm kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực; trên cơ sở đó tổng kết, nhân rộng mô hình phù hợp.

Ba là, tập trung nguồn lực Nhà nước và huy động nguồn lực xã hội để phát triển đồng bộ, hiện đại hạ tầng năng lượng, công nghiệp, logistics và thương mại; tạo điều kiện khu vực tư nhân tham gia đầu tư, vận hành một số khâu hạ tầng then chốt, trên cơ sở bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống và lợi ích quốc gia.

Bốn là, kiên định chủ trương nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước bằng các giải pháp đồng bộ; coi đây là yêu cầu chiến lược để củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Năm là, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế theo hướng chủ động, thực chất, hiệu quả; gắn hội nhập kinh tế quốc tế với nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, đồng thời chú trọng tính bền vững của tăng trưởng.

Đặc biệt, Lãnh đạo Bộ nhấn mạnh cam kết của ngành Công Thương: "Chuyển đổi tư duy từ 'quản lý' sang 'kiến tạo', đồng hành cùng doanh nghiệp, chủ động khơi thông nguồn lực, biến thách thức từ xu hướng xanh hóa, số hóa thành cơ hội bứt phá, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước".