Ngành tôm: Chi phí tăng, giá giảm khiến sức cạnh tranh bị bào mòn

Năm 2025 đánh dấu cột mốc ấn tượng của ngành tôm Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu đạt kỷ lục 4,6 tỷ USD, tăng 19% so với năm 2024 và chiếm khoảng 40-45% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Sản phẩm tôm đã có mặt tại hơn 100 quốc gia, khẳng định vị thế quan trọng trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực, ngành vẫn tồn tại hạn chế về tính liên kết và phát triển còn phân tán, khiến hiệu quả chưa tương xứng với tiềm năng.

NGÀNH TÔM ĐỐI MẶT “KÉP”: GIÁ GIẢM, CHI PHÍ TĂNG

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), bước sang năm 2026, ngành tôm đang đối mặt với nhiều khó khăn khi chi phí đầu vào tăng trong khi giá bán lại giảm. Ghi nhận từ thị trường cho thấy, từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4/2026, nhiều doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản đồng loạt điều chỉnh giá, với mức tăng từ vài trăm đến vài nghìn đồng mỗi kg, thậm chí một số dòng sản phẩm tăng cao hơn.  Nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động giá nguyên liệu, chi phí logistics và tỷ giá.

Trong khi đó, giá tôm nguyên liệu trong nước lại có xu hướng giảm mạnh từ sau Tết Nguyên đán và rõ rệt hơn trong nửa đầu tháng 4/2026. So với mức đỉnh đầu tháng 1, giá hiện đã lùi khá xa, phản ánh áp lực tiêu thụ khi thị trường xuất khẩu phục hồi chưa đồng đều, trong khi nguồn cung trong nước vẫn ở mức cao.

Tại Ấn Độ, giá tôm giảm ở hầu hết các cỡ, đặc biệt nhóm 40-60 con/kg giảm từ 9-13%, dù vụ thu hoạch chính chưa bắt đầu. Nguyên nhân được cho là nhu cầu xuất khẩu suy yếu, nhất là tại thị trường châu Âu, cùng với tác động từ lạm phát và bất ổn địa chính trị.

Trong khi đó, Thái Lan chứng kiến giá tôm giảm sâu, đặc biệt ở các cỡ nhỏ, với mức giảm từ 10% đến hơn 16% so với cùng kỳ. Đồng thời, chi phí bao bì tăng mạnh 40-60% do thiếu nguyên liệu nhựa, cộng thêm chi phí vận tải tăng, gây áp lực lớn lên doanh nghiệp chế biến.

Tại Trung Quốc, giá tôm giảm liên tiếp nhiều tuần, với mức giảm sâu ở một số kích cỡ, khiến nhiều hộ nuôi rơi vào tình trạng thua lỗ. Thị trường này đang đối mặt với tình trạng tiêu thụ chậm và giá giảm kéo dài.

NÔNG DÂN GIẢM NUÔI TÔM, NGUY CƠ THIẾU HỤT NGUYÊN LIỆU CUỐI NĂM

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, sự kết hợp giữa giá bán giảm và chi phí đầu vào tăng đang khiến hiệu quả nuôi tôm bị thu hẹp rõ rệt. Ngành tôm đang bước vào giai đoạn nhiều thách thức, đòi hỏi sự điều chỉnh chiến lược sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi và nâng cao hiệu quả để thích ứng với biến động của thị trường trong thời gian tới.

Áp lực chi phí gia tăng đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Khi giá thành sản xuất trong nước tăng, trong khi các đối thủ như Ecuador hay Ấn Độ vẫn duy trì lợi thế chi phí thấp, khoảng cách cạnh tranh về giá ngày càng bị nới rộng. Điều này khiến doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đối mặt với sức ép lớn hơn trong bối cảnh thị trường tiêu thụ chưa thực sự phục hồi.

Trước bối cảnh này, người nuôi tôm đang có xu hướng thận trọng hơn. Khi hiệu quả kinh tế không rõ ràng, nhiều hộ giảm mật độ thả nuôi hoặc giãn thời gian xuống giống. Bên cạnh chi phí tăng và giá thu mua thấp, người nuôi còn đối mặt với rủi ro dịch bệnh, môi trường biến động và điều kiện nuôi ngày càng khó kiểm soát ở một số khu vực. Những yếu tố này làm gia tăng rủi ro sản xuất và ảnh hưởng đến quyết định tái thả nuôi.

Nếu xu hướng này kéo dài, nguồn cung nguyên liệu trong thời gian tới có thể bị ảnh hưởng. Ngành tôm có nguy cơ đối mặt với tình trạng thiếu hụt cục bộ trong giai đoạn cao điểm chế biến và xuất khẩu cuối năm. Điều này không chỉ tác động đến hoạt động sản xuất mà còn ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và khả năng đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh áp lực lan rộng toàn chuỗi, việc duy trì ổn định ngành tôm đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên. Người nuôi cần tiếp cận thông tin thị trường kịp thời để điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Doanh nghiệp cung ứng đầu vào cần chia sẻ khó khăn, hạn chế gia tăng chi phí trong giai đoạn nhạy cảm. Doanh nghiệp chế biến cần tăng cường liên kết với vùng nuôi nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định. Đồng thời, cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến thị trường để có giải pháp hỗ trợ phù hợp.

Việc hài hòa lợi ích giữa các mắt xích trong chuỗi được xem là yếu tố then chốt giúp ngành tôm vượt qua giai đoạn khó khăn, duy trì năng lực cạnh tranh và đảm bảo nguồn nguyên liệu cho thời gian tới.