Xu hướng tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ trong những ngày gần đây cho thấy các nhà đầu tư đã không nhận được sự trấn an mà họ mong đợi từ các chính phủ...

Ở thời điểm hiện tại, các nhà đầu tư trái phiếu trên toàn thế giới đang có nhiều mối lo, khi họ cùng lúc phải phải đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách thiếu kiểm soát của các chính phủ, lạm phát dai dẳng và những căng thẳng địa chính trị từ chiến tranh thương mại đến xung đột vũ trang. Trong đó, căng thẳng địa chính trị có thể khiến cho thâm hụt ngân sách và lạm phát trở nên nghiêm trọng hơn.

Hội nghị của các quan chức tài chính và ngân hàng trung ương khối 20 nền kinh tế mới nổi và phát triển lớn nhất thế giới (G20) vào đầu tuần này đã được kỳ vọng sẽ tìm ra giải pháp cho những vấn đề trên. Tuy nhiên, xu hướng tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ trong những ngày gần đây cho thấy các nhà đầu tư đã không nhận được sự trấn an mà họ mong đợi từ hội nghị - theo tờ báo Wall Street Journal.

Trong phiên giao dịch ngày 2/9, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm đạt gần 4,82%, cao nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump.

Lợi suất trái phiếu tăng không phải là câu chuyện của riêng Mỹ. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản thậm chí còn tăng mạnh hơn, với lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đạt 3% lần đầu tiên trong 30 năm. Ở châu Âu, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Pháp đạt mức 4,21%, đã tăng 0,65 điểm phần trăm trong năm nay. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh đạt 5,15%, tăng 0,67 điểm phần trăm.

Cũng giống như Mỹ, các quốc gia này đang phải ứng phó với áp lực lạm phát tăng do giá năng lượng theo thang và khối nợ công khổng lồ, nhưng lại không có lợi thế về tăng trưởng kinh tế do công nghệ dẫn dắt như Mỹ. Chính phủ thiểu số của Pháp gần như không thể thông qua kế hoạch ngân sách. Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang sử dụng lợi thế đa áp đảo trong Quốc hội để chi tiêu nhiều hơn, thay vì cắt giảm chi tiêu.

SỰ THIẾU VẮNG GIẢI PHÁP

Tuy nhiên, vào một thời điểm như thế này, mọi ánh mắt tự nhiên đều hướng về Mỹ để tìm kiếm một sự dẫn dắt. Mỹ có thị trường trái phiếu chính phủ lớn nhất và quan trọng nhất, có ngân hàng trung ương có ảnh hưởng nhất và đồng tiền dự trữ. Mỹ đã khởi đầu cuộc chiến với Iran và có thể kết thúc cuộc chiến đó. Và Mỹ cũng là nước chủ nhà của hội nghị G20 năm nay. Tuy nhiên, những gì mà các quan chức Mỹ thể hiện ở hội nghị chưa cho thấy được sự nghiêm túc trong việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ của vấn đề.

Mở đầu hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu: "Thế giới đang ngập trong nợ... và cách duy nhất để chúng ta thoát khỏi tình trạng này là tăng trưởng kinh tế”.

Nhưng theo nhận định của Wall Street Journal, tăng trưởng không phải là một giải pháp đáng tin cậy.

Trước hết, tăng trưởng kinh tế Mỹ hiện nay chưa đủ để giải quyết vấn đề nợ công và thâm hụt ngân sách. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Mỹ đã tăng với tốc độ hàng năm 2,1% trong quý 2 năm nay, bằng với mức tăng trưởng trong năm cầm quyền cuối cùng của cựu Tổng thống Joe Biden. Trong khi đó, thâm hụt ngân sách liên bang có khả năng sẽ vượt quá 6% GDP trong năm tài khó này, ngang bằng hoặc cao hơn so với năm tài khóa cuối cùng trong nhiệm kỳ của ông Biden.

Thứ hai, sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cũng không đủ để giải quyết vấn đề. Trong một bài báo gần đây, các nhà kinh tế Doug Elmendorf, Karen Dynan và Louise Sheiner đã xem xét các kịch bản trong đó AI đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng năng suất hàng năm thêm 0,5-1 điểm phần trăm một cách bền vững, với các tác động khác nhau đến việc làm. Trong tất cả các kịch bản, tỷ trọng nợ công so với GDp của Mỹ vẫn tiếp tục tăng, mặc dù chậm hơn hiện nay.

Thứ ba, tăng trưởng kinh tế được đẩy nhanh sẽ dẫn đến lãi suất cao hơn như một lẽ tự nhiên, làm gia tăng chi phí lãi vay. Trên thực tế, đó có thể là một yếu tố đang diễn ra hiện nay. Những dự báo lạc quan về tiềm năng của AI đã mở ra một làn sóng vay mượn để đầu tư vào công nghệ này.

Nhiều nhà đầu tư và nhà phân tích ở Phố Wall đã hoan nghênh việc ông Bessent lúc đầu ủng hộ mục tiêu thâm hụt ngân sách 3% GDP, nhưng cả ông Trump lẫn Quốc hội Mỹ đều không đồng ý.

Không thể thay đổi các yếu tố cơ bản, ông Bessent đang bắt tay vào điều chỉnh các triệu chứng, bao gồm việc ông bất ngờ tăng gấp đôi kế hoạch mua lại trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài. Ông đã mô tả động thái như một nỗ lực để tác động đến tốc độ di chuyển hơn là điểm đến của lợi suất.

LÃI SUẤT CAO HƠN LÀ BÌNH THƯỜNG MỚI?

Ông Bessent cũng đã phối hợp với nhà chức trách Nhật Bản can thiệp để hỗ trợ tỷ giá đồng yên để tránh sự biến động tỷ giá đồng yên và lợi suất trái phiếu Nhật Bản lan rộng sang thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ. Tại một cuộc gặp với Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) Kazuo Ueda bên lề hội nghị G20, ông nhắc lại sự ủng hộ đối với một đồng yên mạnh hơn.

Tại hội nghị này, ông Bessent không đưa ra nhiều biện pháp nhằm giảm bớt những nguồn cơn lạm phát ít nhiều liên quan đến Mỹ. Trong lúc Mỹ và Iran tiếp tục chiến tranh và giá dầu tăng cao, ông dự báo eo biển Hormuz sẽ trở thành một “vùng nước vô giá trị" trong 2 năm tới. Khi được hỏi về một cuộc chiến thương mại với Canada, ông chế giễu ý tưởng rằng Canada thậm chí đủ lớn để tiến hành một cuộc chiến như vậy.

Theo Wall Street Journal, tin tức về lợi suất trái phiếu chính phủ tăng cao thực ra không phải là điều khiến các nhà lãnh đạo toàn cầu hoảng sợ. Mức lợi suất thực tế của trái phiếu kho bạc Mỹ hiện nay nằm trong phạm vi đã tồn tại trong khoảng thời gian 2002-2006, trước khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu mở ra những năm lạm phát và lãi suất thấp bất thường.

Nhưng nhà kinh tế Ajay Rajadhyaksha của Barclays cho rằng vẫn có một số lý do để lo lắng.

Ông cho biết một động lực chính của xu hướng tăng lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu trong năm nay là việc các nhà đầu tư nghĩ rằng lãi suất ngắn hạn sẽ cao hơn một cách bền vững trong tương lai.

Sự gia tăng này là do tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể nhanh hơn một chút nhờ AI, nhưng cũng vì rủi ro lạm phát trở nên sâu rộng hơn hơn, với nguyên nhân là sự gián đoạn nguồn cung hay áp lực đối với các ngân hàng trung ương trong việc hỗ trợ hoạt động vay nợ của chính phủ. Nếu vậy, mức lãi suất hiện tại của Fed là 3,5-3,75% không phải là quá cao, mà có thể là mức bình thường mới.

Áp lực tăng lợi suất trái phiếu cũng đến từ sự gia tăng không ngừng của nợ chính phủ. Nợ công của Mỹ gần đây đã đạt 40 nghìn tỷ USD lần đầu tiên trong lịch sử.

Đến hiện tại, sự gia tăng của nợ công Mỹ đóng góp còn tương đối khiêm tốn vào xu hướng tăng của lợi suất. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ước tính rằng khi nợ liên bang tăng thêm 1 điểm phần trăm GDP, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng thêm 0,02 điểm phần trăm. Sự gia tăng của nợ công Mỹ từ 35% GDP vào năm 2006 lên 100% hiện nay do đó đã cộng 1,3 điểm phần trăm vào lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ. Tuy nhiên, mức lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ hiện nay không cao hơn so với năm 2006.

"Thị trường vẫn chưa đòi hỏi một phần bù rủi ro tài khóa đáng kể. Chúng tôi cho rằng sẽ đến lúc thị trường đòi hỏi điều đó", ông Rajadhyaksha nhận định gần đây.