Nhu cầu hàng hóa vẫn yếu, Trung Quốc tìm động lực mới từ tiêu dùng dịch vụ

Theo các nhà phân tích, Bắc Kinh đang coi các dịch vụ thâm dụng lao động là một trụ cột để dịch chuyển mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng, qua đó giảm dần sự phụ thuộc lâu nay vào hoạt động đầu tư quy mô lớn và xuất khẩu.

MÔ HÌNH TIÊU DÙNG LẤY DỊCH VỤ LÀM TRUNG TÂM

Nhà chức trách nước này được dự báo sẽ sớm tung ra nhiều ưu đãi, gỡ bỏ rào cản thị trường và tăng đầu tư vào những lĩnh vực tăng trưởng nhanh để lấp đầy khoảng trống về nguồn cung dịch vụ. Tuy nhiên, điều quyết định vẫn là các cải cách sâu hơn nhằm nâng cao thu nhập hộ gia đình và củng cố mạng lưới an sinh.

Tại Trung Quốc, trái với lĩnh vực sản xuất vốn thường dư cung, khu vực dịch vụ lại thiếu hụt nguồn cung kéo dài do phát triển chưa tương xứng, một phần vì trong nhiều năm các chính sách ưu tiên nguồn lực cho các nhà máy.

“Các nhà hoạch định chính sách đang ưu tiên hơn cho tiêu dùng dịch vụ do lĩnh vực này còn nhiều dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, quá trình mở rộng khu vực dịch vụ sẽ diễn ra từ từ, đi cùng quá trình chuyển đổi của nền kinh tế”, một cố vấn chính sách nhận xét với hãng tin Reuters.

Trong 5 năm tới, Trung Quốc cam kết nâng “đáng kể” tỷ trọng tiêu dùng hộ gia đình trong nền kinh tế. Nhiều cố vấn chính sách cho rằng tỷ trọng này nên tăng lên 45% vào năm 2030, từ mức khoảng 40% hiện nay. Bắc Kinh cũng định hướng “đầu tư cho con người” bằng cách tăng chi cho giáo dục, y tế và an sinh xã hội - tín hiệu cho thấy mức hỗ trợ mạnh hơn và nỗ lực thúc đẩy sức mua của khu vực hộ gia đình.

Thực tế cho thấy, khi nhu cầu với các mặt hàng giá trị lớn chững lại, các hộ gia đình Trung Quốc đang chuyển sang chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ, từ chăm sóc người cao tuổi đến du lịch và giải trí.

Trong bối cảnh phần lớn gia đình đã sở hữu tương đối đủ hàng hóa, còn GDP bình quân đầu người tiến gần 14.000 USD, xu hướng này cho thấy Trung Quốc đang dịch chuyển sang mô hình tiêu dùng lấy dịch vụ làm trọng tâm.

“Việc tái cân bằng chủ yếu là sự điều chỉnh tương quan giữa vai trò của tiêu dùng và đầu tư trong nền kinh tế, hơn là câu chuyện tiêu dùng nghiêng về hàng hóa hay dịch vụ. Dù vậy, khi thu nhập hộ gia đình tăng cùng quá trình phát triển và dân số già đi, nhu cầu dịch vụ thường tăng nhanh hơn nhu cầu hàng hóa”, ông Fred Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại ngân hàng HSBC, nhận xét.

PHỤ THUỘC VÀO CAM KẾT CHÍNH SÁCH

Năm 2025, GDP của Trung Quốc tăng 5%, đạt mục tiêu chính phủ đề ra, khi đà xuất khẩu mạnh tiếp tục bù đắp phần tiêu dùng nội địa còn yếu. Trong nước, sức mua hàng hóa vẫn khá trầm lắng. Doanh thu bán lẻ hàng hóa tháng 12 chỉ tăng 0,9% so với cùng kỳ năm 2024, thấp nhất kể từ tháng 12/2022.

Ngược lại, ở khu vực dịch vụ, doanh thu tăng 5,5% trong năm 2025, cao hơn mức tăng 3,7% của hàng hóa. Tỷ trọng chi tiêu dịch vụ bình quân đầu người đạt 46,1% tổng chi tiêu, tăng từ 40,3% năm 2014 - thời điểm dữ liệu chính thức bắt đầu được công bố.

Tỷ trọng tiêu dùng hộ gia đình trong GDP của Trung Quốc hiện thấp hơn khoảng 20 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu, trong khi tỷ trọng đầu tư cao hơn khoảng 20 điểm phần trăm. Trung Quốc cũng chiếm khoảng 30% sản lượng công nghiệp chế tạo toàn cầu - mức lớn nhất thế giới.

“Việc nâng tỷ trọng tiêu dùng của hộ gia đình trong nền kinh tế là hoàn toàn khả thi, nhưng kết quả phụ thuộc vào mức độ cam kết chính sách của Bắc Kinh”, ông Lynn Song, nhà kinh tế trưởng khu vực tại ngân hàng ING, nói.

Theo các cố vấn chính sách, Chính phủ Trung Quốc đang rà soát kế hoạch mở rộng trợ cấp tiêu dùng, không chỉ áp dụng với hàng hóa mà còn bao phủ các dịch vụ như chăm sóc người cao tuổi, ăn uống, giải trí và du lịch. Hỗ trợ có thể gồm trợ cấp cho người cao tuổi, giảm lãi vay cho các nhà cung cấp dịch vụ như viện dưỡng lão, phiếu giảm giá dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà.

Nhà chức trách cũng cân nhắc kéo dài kỳ nghỉ có lương để kích thích chi tiêu, đồng thời nới lỏng hạn chế với các hoạt động giải trí cao cấp như du lịch tàu biển và du thuyền, đi kèm đầu tư xây dựng hạ tầng liên quan.

Giới đầu tư đang theo dõi quy mô hỗ trợ tài khóa mà Bắc Kinh sẽ dành cho dịch vụ công trong năm nay. Họ cũng muốn biết liệu Trung Quốc có tiếp tục đẩy mạnh các cải cách nhằm nâng thu nhập và cải thiện phúc lợi hay không. Tuy vậy, bất kỳ sự điều chỉnh nào cũng được dự báo sẽ diễn ra chậm, bởi nhà chức trách vẫn ưu tiên lĩnh vực chế tạo.

“Theo tôi, nhiều nhà hoạch định chính sách, gồm cả chính quyền địa phương, vẫn thiên về lĩnh vực chế tạo. Một phần là vì họ thu ngân sách từ hoạt động sản xuất dễ hơn”, ông Louis Kuijs, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại tổ chức xếp hạng tín nhiệm S&P Global Ratings, nhận xét.

Vì vậy, Trung Quốc nhiều khả năng chỉ có thể điều chỉnh dần các biện pháp kích thích tập trung vào hàng hóa, nhằm tránh doanh số giảm mạnh.

Tháng 12/2025, Trung Quốc giải ngân 62,5 tỷ nhân dân tệ, tương đương 8,96 tỷ USD, từ nguồn vốn trái phiếu chỉnh phủ đặc biệt cho chương trình trợ cấp “đổi cũ lấy mới” năm 2026 dành cho đồ gia dụng và xe năng lượng mới. Ngân hàng Goldman Sachs dự báo tổng quy mô chương trình này trong năm 2026 sẽ giảm còn khoảng 250 tỷ nhân dân tệ, từ mức 300 tỷ nhân dân tệ năm ngoái.

Năm 2025, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) triển khai chương trình cho vay quy mô 500 tỷ nhân dân tệ nhằm hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi và tiêu dùng dịch vụ. Tuy nhiên, cơ quan này cảnh báo nguồn cung chưa đáp ứng đủ nhu cầu vẫn là vấn đề lớn nhất của lĩnh vực dịch vụ.

Theo ước tính của công ty chứng khoán Shenwan Hongyuan, Trung Quốc đang thiếu khoảng 3,3 nghìn tỷ nhân dân tệ vốn đầu tư cho khu vực dịch vụ, khiến nước này tụt hậu so với các nền kinh tế có mức thu nhập tương đương.

Hiện Trung Quốc chỉ có 30 giường chăm sóc người cao tuổi trên mỗi 1.000 người cao tuổi, tỷ lệ thấp hơn nhiều so với nhiều nền kinh tế phát triển.

Nguồn cung khan hiếm khiến những người như bà Lily Yang phải chi 2 triệu nhân dân tệ mua gói bảo hiểm đi kèm quyền sử dụng dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, nhằm “giữ chỗ” tại Dajia - một cơ sở dưỡng lão cao cấp 500 giường ở Bắc Kinh vốn gần như kín chỗ.

Năm ngoái, bà Yang nghỉ hưu ở tuổi 56 sau nhiều năm làm quản lý ngân hàng.

“Giờ tôi thấy yên tâm rồi. Tôi không muốn trở thành gánh nặng cho con trai duy nhất của mình khi về già”, bà nói.

Bà Yang thuộc thế hệ lớn lên trong bối cảnh gia đình ít con và quan niệm phụng dưỡng cha mẹ dần thay đổi theo hướng cởi mở hơn với phương án chăm sóc tại các cơ sở chuyên biệt.

Với nhiều người nghỉ hưu có lương hưu thấp, sống tại nhà vẫn là lựa chọn duy nhất khi về già. Bà Feng, 68 tuổi, sống tại Bắc Kinh, cho biết nói bà và chồng nhận lương hưu 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng và hy vọng chính phủ có thể xây dựng thêm các viện dưỡng lão giá phải chăng.

“Chúng tôi không đủ khả năng vào viện dưỡng lão - điều đó không thực tế”, bà nói.