Một nghiên cứu mới vừa mang đến một trong những góc nhìn rõ ràng nhất từ trước đến nay về những gì xảy ra khi các hạt siêu nhỏ này tiếp xúc với vi khuẩn trong nước uống...

Đến thời điểm hiện tại, hầu hết mọi người đều đã ít nhiều biết đến sự tồn tại của vi nhựa và hạt nhựa nano trôi nổi trong nguồn nước, thậm chí có thể đã biết một vài cách để lọc bỏ chúng. Tuy nhiên, việc tìm cách loại bỏ các hạt nhựa này khỏi nguồn nước có thể còn quan trọng hơn nhiều so với những gì người ta vẫn nghĩ, bởi một nghiên cứu mới cho thấy các hạt vi nhựa siêu nhỏ này có thể đang giúp vi khuẩn tồn tại lâu hơn.

Nghiên cứu mới này do nhà khoa học Jingqiu Liao thuộc Đại học Virginia Tech dẫn đầu, được công bố trên tạp chí Water Research, phát hiện rằng hạt nhựa nano có thể tương tác với vi sinh vật theo cách giúp vi khuẩn có hại sống sót qua quá trình xử lý nước, từ đó tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe con người.

“Việc hiểu rõ hơn về những tác động tiêu cực của hạt nhựa nano đối với sức khỏe con người là rất quan trọng, không chỉ tác động trực tiếp lên con người mà còn gián tiếp thông qua môi trường sống, vốn có ảnh hưởng đến sức khỏe con người,” bà Liao, trợ lý giáo sư ngành kỹ thuật dân dụng và môi trường, cho biết trong một tuyên bố.

Về cơ chế hoạt động, nhóm nghiên cứu giải thích rằng vi khuẩn trong hệ thống nước thường tồn tại dưới dạng màng sinh học (biofilm) - những quần thể vi sinh vật dạng nhầy bám vào các bề mặt như thành trong của đường ống. Tuy nhiên, không phải màng sinh học nào cũng có hại; đôi khi chúng còn giúp lọc bỏ một số chất không mong muốn.

Dù vậy, khi tồn tại bên trong hệ thống nước uống, các màng sinh học này có thể trở thành nơi trú ẩn cho những loại vi khuẩn có khả năng gây bệnh, và hạt nhựa nano có thể đang góp phần giúp những vi khuẩn đó sống sót.

Để tìm hiểu cơ chế tương tác này, nhóm nghiên cứu đã tạo ra một màng sinh học sử dụng vi khuẩn E. coli và Pseudomonas aeruginosa - hai loại vi khuẩn được biết đến rộng rãi với khả năng gây bệnh ở người - sau đó cho tiếp xúc với hạt vi nhựa nano ở nồng độ tương đương với mức thường được ghi nhận trong nước máy. Sau quá trình tiếp xúc, nhóm nghiên cứu nhận thấy các vi khuẩn bắt đầu “giao tiếp” với nhau, giải phóng các hợp chất khiến màng sinh học dày lên và trở nên bền chắc hơn.

Trước khi quyết định từ bỏ hoàn toàn việc sử dụng nước máy, vẫn còn một vài điều cần lưu ý. Các nhà nghiên cứu cho biết cần thực hiện thêm nhiều nghiên cứu trên nhiều loại vi khuẩn, chất liệu đường ống và phương pháp khử trùng khác nhau để xác định cách hiệu quả nhất nhằm hạn chế tác động của hạt nhựa nano, trước khi có thể đưa ra kết luận cụ thể về mức độ ảnh hưởng đối với nguồn nước sinh hoạt hằng ngày.

Nhìn chung, theo bà Liao, “những phát hiện của chúng tôi mang đến góc nhìn mới về mối tương tác giữa hạt nhựa nano và động lực học giữa vi khuẩn với thực khuẩn thể (bacteriophage), đồng thời cho thấy nguy cơ vi sinh vật gia tăng liên quan đến hạt nhựa nano tồn tại trong nguồn nước”.

Bên cạnh đó, giới khoa học cũng đang nỗ lực tìm cách xử lý vi nhựa và hạt nhựa nano trong nước. Vào tháng 4, các nhà nghiên cứu phát hiện chiết xuất từ hạt cây chùm ngây (moringa) có thể loại bỏ hơn 98% lượng vi nhựa trong nước uống, hiệu quả tương đương với chất keo tụ hóa học nhôm sunfat.

Đến tháng 6, một nhóm nghiên cứu từ Đại học Missouri công bố đã tạo ra loại tảo biến đổi có khả năng sản sinh limonene - một loại tinh dầu tự nhiên khiến các hạt vi nhựa trong nước kết dính lại với tảo và lắng xuống thành một lớp sinh khối dễ dàng loại bỏ.

Trước đó, vào năm 2025, một nhóm nghiên cứu khác phát hiện rằng việc đun sôi nước có thể giúp giữ lại các hạt vi nhựa này, nhờ vào các khoáng chất tự nhiên như canxi cacbonat hình thành tinh thể, giữ các hạt v nhựa lắng xuống đáy và giúp việc tách lọc trở nên dễ dàng hơn.

Và tất nhiên, nếu thực sự muốn hạn chế tối đa việc tiếp xúc với nhựa trong nước uống, cách tốt nhất vẫn là tránh sử dụng nước đóng chai.