Sau hơn hai thập kỷ đầu tư vào tôm giống và công nghệ di truyền, năng lực công nghệ đang được mở rộng để phát triển các giải pháp thủy sản hướng tới thị trường quốc tế, trong bối cảnh ngành tôm Việt Nam chuyển dần từ lợi thế tự nhiên sang cạnh tranh bằng khoa học, công nghệ và giá trị gia tăng…

Thời điểm 25 năm trước, khi ngành tôm Việt Nam còn nhiều hạn chế về con giống, việc đầu tư vào nghiên cứu, khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực đã góp phần thúc đẩy ngành chuyển từ lợi thế tự nhiên sang cạnh tranh dựa trên tri thức và công nghệ.

Thành lập năm 2001 tại Bình Thuận, Việt Úc là đơn vị tiên phong ứng dụng khoa học, công nghệ trong chọn giống, từng bước làm chủ và nâng cấp công nghệ phân tích di truyền phân tử (Genomics), đồng thời mở rộng hoạt động trong chuỗi giá trị thủy sản. Đến nay, Tập đoàn có 18 công ty thành viên trên cả nước.

SẢN LƯỢNG, NGUỒN GEN, CÔNG NGHỆ SINH HỌC VÀ CHUỖI GIÁ TRỊ SẼ QUYẾT ĐỊNH NĂNG LỰC CẠNH TRANH

Phát biểu tại lễ kỷ niệm 25 năm thành lập Tập đoàn Thủy sản Việt Úc vừa diễn ra, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh vai trò của những doanh nghiệp tiên phong trong quá trình phát triển ngành.

“Muốn có một quốc gia biển mạnh, phải có những doanh nghiệp mạnh. Muốn doanh nghiệp mạnh, phải làm chủ công nghệ. Muốn làm chủ công nghệ, phải đầu tư cho khoa học, đổi mới sáng tạo và con người.” Thứ trưởng Hưng chia sẻ.

Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Thứ trưởng nhận định, năng lực cạnh tranh của thủy sản trong tương lai sẽ không chỉ dựa vào sản lượng mà ngày càng phụ thuộc vào nguồn gen, công nghệ sinh học, dữ liệu, tự động hóa, truy xuất nguồn gốc và khả năng tổ chức chuỗi giá trị.

Qua 25 năm, từ lĩnh vực tôm giống, Việt Úc từng bước mở rộng sang các khâu khác trong chuỗi giá trị ngành tôm. Năm 2005, doanh nghiệp bắt đầu kinh doanh tôm thẻ chân trắng; đến năm 2015 được cấp phép sản xuất tôm thẻ chân trắng bố mẹ G3 tại Việt Nam. Đến năm 2023, doanh nghiệp cho biết đã hoàn thiện chuỗi giá trị ngành tôm và chuyển trọng tâm đầu tư sâu hơn vào nghiên cứu, khoa học và công nghệ.

Sau giai đoạn tái cấu trúc, Việt Úc đã sẵn sàng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Bên cạnh việc giữ vững vị thế dẫn đầu chương trình chọn giống và sản xuất giống trong nước, tiếp tục nâng thị phần từ 32% lên 50%, chúng tôi đã có những kế hoạch cụ thể để đưa con tôm Việt và công nghệ Việt đi khắp toàn cầu.

Ông Tôn Thất Đề,  Tổng Giám đốc Tập đoàn Việt Úc

Trong đó, công nghệ di truyền Genomics trở thành một hướng đầu tư dài hạn. Hơn 15 năm tích lũy dữ liệu cho chương trình chọn giống đã hình thành cơ sở dữ liệu hơn 1 triệu dữ liệu di truyền, tạo nền tảng chuyển từ phương pháp chọn giống chủ yếu dựa trên dữ liệu sản xuất và phả hệ sang phân tích ở cấp độ phân tử, qua đó nhận diện các đặc tính di truyền của từng cá thể.

Quá trình này gắn với hợp tác nghiên cứu với các đối tác quốc tế, trong đó có Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối thịnh vượng chung Australia (CSIRO), qua đó doanh nghiệp từng bước tiếp nhận và làm chủ công nghệ chọn giống dựa trên hệ gen.

Giáo sư Nigel Philip Preston, cựu Giám đốc CSIRO và thành viên HĐQT độc lập Tập đoàn Việt Úc, cho biết mối quan hệ giữa hai bên bắt đầu từ chuyến thăm của Chủ tịch Việt Úc – ông Lương Thanh Văn tới các phòng thí nghiệm của CSIRO tại Australia. Khi đó, ông đang nghiên cứu về đồng bằng sông Cửu Long và hệ thống nuôi tôm và nhận thấy việc đầu tư vào các trại sản xuất tôm giống trong khu vực có thể tạo ra tác động đáng kể.

Theo ông Preston, đây là chính điểm khởi đầu cho chương trình nghiên cứu và chọn giống tôm kéo dài hơn hai thập kỷ, với sự tham gia của nhiều nhà khoa học. “Điều này đã cho thấy rõ lợi ích của hợp tác nghiên cứu”, ông Preston nói.

Tháng 3/2026, Việt Úc công bố dòng tôm giống Tứ Siêu VU-S26 ứng dụng công nghệ Genomics, tập trung vào bốn nhóm đặc tính gồm tăng trưởng, khả năng thích nghi, tỷ lệ sống và năng suất.  

TỪ THỊ TRƯỜNG TRONG NƯỚC HƯỚNG RA QUỐC TẾ

Từ nền tảng ban đầu trong lĩnh vực tôm giống, Việt Úc từng bước phát triển thành hệ sinh thái từ nghiên cứu di truyền, sản xuất con giống, thức ăn, nuôi thương phẩm, chế biến đến các giải pháp phục vụ ngành thủy sản.

Sau 25 năm, Việt Úc công bố định hướng chuyển đổi từ mô hình Aquafarm sang Tập đoàn Công nghệ Thủy sản (Aquatech), mở rộng phạm vi hoạt động từ chuỗi nuôi trồng sang công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và giải pháp cho ngành thủy sản.

Đại diện tập đoàn chia sẻ “trên nền tảng thành công của tôm thẻ, Việt Úc tiếp tục sử dụng công nghệ di truyền Genomics sang cá tra, cá rô phi, tôm sú và nhiều đối tượng nuôi khác. Trung tâm Thí nghiệm Nghiên cứu Di truyền và Hệ gen sẽ sớm đi vào hoạt động, với hệ thống máy móc hiện đại, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), nâng cao năng lực xử lý dữ liệu lớn để đáp ứng nhu cầu con giống cho từng vị trí sinh thái khác nhau".

Cùng với chuyển trọng tâm sang công nghệ, doanh nghiệp này đặt mục tiêu đưa sản phẩm, dịch vụ và giải pháp công nghệ thủy sản ra thị trường quốc tế. Theo lộ trình công bố, Trung Quốc sẽ là thị trường nước ngoài đầu tiên. Doanh nghiệp đồng thời định hướng xây dựng một viện nghiên cứu sinh học và di truyền tại Hoa Kỳ nhằm kết nối với các nhà khoa học và công nghệ tiên tiến, phục vụ nghiên cứu, tư vấn, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.

Trong giai đoạn 2025-2030, Việt Úc đặt mục tiêu doanh thu 1 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, chuyển từ doanh nghiệp tôm giống sang mô hình Aquatech cũng đặt ra yêu cầu mở rộng năng lực nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ và tổ chức chuỗi, thay vì chỉ dựa vào quy mô sản xuất.

Với định hướng “Lead Local – Go Global”, doanh nghiệp cho biết sẽ tiếp tục củng cố hoạt động tại Việt Nam, đồng thời từng bước đưa năng lực công nghệ thủy sản phát triển trong nước ra thị trường quốc tế.

Từ góc độ quản lý ngành, Thứ trưởng Võ Văn Hưng kỳ vọng tập đoàn Việt Úc tiếp tục làm chủ các công nghệ lõi của ngành tôm, phát triển ngành tôm xanh, tuần hoàn và phát thải thấp; đồng thời xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết doanh nghiệp, nhà khoa học, địa phương và người nuôi, qua đó nâng cao giá trị và thương hiệu của tôm Việt Nam.