Thời gian gần đây, thế hệ đồ uống chức năng mới được quảng cáo là “kết hợp giữa hương vị ngon và thành phần tốt cho sức khỏe”. Những sản phẩm chứa nấm, thảo mộc và mang nặng tư duy "tối ưu hóa bản thân" đang thực sự bùng nổ...

Nếu bạn chưa từng thử một chai nước chanh bổ sung điện giải hay một lon nước có ga chứa probiotic, có lẽ bạn đang thắc mắc đồ uống chức năng thực chất là gì. Đây là một nhóm sản phẩm vô cùng rộng, được quảng bá với hàng loạt lợi ích về sinh lý và nhận thức khác nhau: có loại giúp tăng khả năng tập trung, có loại hỗ trợ năng suất làm việc, thư giãn, bổ sung protein, tăng năng lượng, cải thiện sức khỏe đường ruột...

Đồ uống chức năng hiện có mặt khắp mọi nơi, và thường là một cách "ngọt ngào" và dễ dàng để bước chân vào lối sống chăm sóc sức khỏe - và thị trường này đang bùng nổ mạnh mẽ. Theo tờ Guardian, trên toàn cầu, giá trị thị trường đồ uống chức năng hiện vào khoảng 115 tỷ bảng Anh mỗi năm, và dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030.

Riêng tại Anh, thị trường này tạo ra doanh thu 100 triệu bảng mỗi năm, với 1/4 người tiêu dùng hiện nay cho biết họ mong muốn đồ uống mình mua có thêm công dụng chức năng - tăng đáng kể so với mức 13% vào năm 2024.

Xu hướng "chức năng hóa" này không chỉ dừng lại ở đồ uống: theo Mintel, cứ 4 sản phẩm thực phẩm và đồ uống mới ra mắt thì có 1 sản phẩm gắn nhãn công dụng chức năng.

Phần lớn các loại đồ uống chức năng đều tự tin khẳng định rằng chúng có thể cải thiện đáng kể không chỉ chế độ ăn uống, mà cả cuộc sống của người dùng - từ "hỗ trợ vitamin tổng hợp", "năng lượng tự nhiên" cho đến "sức mạnh của sự bình tĩnh" hay "vẻ đẹp từ bên trong". Nhưng liệu một lon nước đóng chai có thực sự làm được tất cả - hay thậm chí chỉ một phần nhỏ - trong số đó?

TÁC DỤNG THỰC SỰ CỦA ĐỒ UỐNG CHỨC NĂNG

Một số loại đồ uống chức năng được bổ sung các loại vitamin như A, B12 hay D, hoặc khoáng chất như magiê, crôm hay molypden. Số khác chứa các thành phần thực vật được gọi là "adaptogen" (thích nghi nguyên) và "nootropic" (tăng cường nhận thức).

Có loại lại được bổ sung collagen, protein, chất xơ hoặc probiotic. Và cũng có những sản phẩm kết hợp một cách chóng mặt - và không phải lúc nào cũng dễ uống - nhiều thành phần kể trên cùng lúc.

Theo chuyên gia dinh dưỡng tư vấn Sophie Medlin, làm việc tại City Dietitians, đồ uống chức năng vẫn có thể phục vụ một mục đích nhất định. "Chúng thực sự mang lại nhiều hơn so với các loại nước giải khát thông thường khác. Khi làm việc với bệnh nhân, đôi khi đồ uống chức năng có thể giúp họ từ bỏ những thói quen kém lành mạnh hơn, như uống cola chẳng hạn".

Tại Anh, các tuyên bố về lợi ích sức khỏe trên thực phẩm, đồ uống và thực phẩm bổ sung được kiểm soát rất chặt chẽ, và một số thương hiệu đã từng gặp rắc rối với Cơ quan Quản lý Tiêu chuẩn Quảng cáo (ASA). Một đơn khiếu nại năm 2025 nhắm vào thương hiệu Trip đã được chấp thuận, sau khi quảng cáo của hãng gợi ý rằng sản phẩm có thể làm giảm hormone căng thẳng cortisol và tạo cảm giác bình tĩnh.

Cũng trong năm 2025, thương hiệu Myota đã bị khiển trách vì ngụ ý trái phép rằng sản phẩm đồ uống tăng cường trao đổi chất của họ có tác dụng như thuốc điều trị. Trên thực tế, các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống chỉ được phép đưa ra tuyên bố về sức khỏe và dinh dưỡng đối với một số thành phần nhất định - vì vậy, các loại vitamin C, D hay B12 thường là những cái tên "gánh vác" phần lớn trách nhiệm trên nhãn sản phẩm.

Chẳng hạn, chỉ cần một sản phẩm chứa 15% lượng khuyến nghị hàng ngày (RDA) của vitamin B12 cho người trưởng thành trong mỗi 100ml (một chi phí bổ sung rất nhỏ đối với nhà sản xuất), thương hiệu đó đã có thể tuyên bố rằng đồ uống của họ giúp giảm mệt mỏi, hỗ trợ chức năng thần kinh và tăng cường hệ miễn dịch.

Việc sản phẩm có chứa nấm bờm sư tử, nhân sâm hay ashwagandha hay không hoàn toàn không quan trọng, bởi tuyên bố về sức khỏe ở đây chỉ đơn thuần dựa trên thành phần vitamin B12. Trong một số trường hợp, các loại vitamin được bổ sung thêm gần như không mang lại nhiều tác dụng thực chất.

"Một số đồ uống chức năng bổ sung một danh sách dài các loại vitamin và khoáng chất với hàm lượng rất nhỏ, chỉ nhằm tạo ra cảm nhận về sức khỏe, ngay cả khi những dưỡng chất đó gần như không tạo ra khác biệt đáng kể nào đối với tổng lượng dinh dưỡng nạp vào cơ thể," ông Gopi Chandratheva, chuyên gia dinh dưỡng đã đăng ký, hiện làm việc tại NHS và tư vấn tư nhân, cho biết.

VẪN CHƯA NHIỀU BẰNG CHỨNG KHOA HỌC CHỨNG MINH

Trong khi các loại vitamin và khoáng chất luôn được ghi rõ mức RDA hoặc giá trị tham chiếu dinh dưỡng (NRV) trên nhãn sản phẩm, thì không phải lúc nào cũng có thể xác định rõ liệu một loại đồ uống chức năng có chứa đủ lượng thành phần adaptogen hay nootropic - như nấm bờm sư tử hay linh chi - ở mức có ý nghĩa về mặt lâm sàng hay dinh dưỡng hay không. Đơn giản vì trong phần lớn trường hợp, chúng ta còn chưa biết chính xác "mức có ý nghĩa" đó là bao nhiêu.

"Nhiều sản phẩm thường kết hợp các thành phần có cơ chế tác động và mức độ bằng chứng khoa học rất khác nhau trong cùng một công thức," ông Chandratheva nhận định. Adaptogen là những thành phần có nguồn gốc thực vật, được cho là có khả năng ảnh hưởng đến cách cơ thể phản ứng với các tác nhân gây căng thẳng; trong khi nootropic được cho là giúp tăng cường các chức năng nhận thức như trí nhớ (một số thành phần có cả hai đặc tính này).

"'Có ý nghĩa lâm sàng' hàm ý rằng sản phẩm chứa một liều lượng đã được nghiên cứu chứng minh là mang lại lợi ích thực sự," bà Medlin giải thích. "Nhưng chúng ta còn lâu mới có đủ nghiên cứu để khẳng định điều đó, và cũng chưa hề có các nghiên cứu dài hạn về việc sử dụng những sản phẩm này hàng ngày. Hiệu quả của nguyên liệu có thể thay đổi tùy theo nơi trồng hay cách trồng, khiến việc xác định chính xác liều lượng tạo ra tác dụng thực sự trở nên khó khăn hơn".

Theo ông Chandratheva, việc kết hợp nhiều loại adaptogen hoặc nootropic mà chúng ta chưa hiểu rõ hoàn toàn về tác dụng, cùng với vitamin, khoáng chất và các chất kích thích như caffeine, hay chất an thần như CBD, có thể không phải là một lựa chọn khôn ngoan.

"Những loại đồ uống này cần được sử dụng một cách thận trọng, bởi chúng chứa các hợp chất hoạt tính sinh học và có thể tương tác với các loại thuốc khác. Nhiều thành phần được bổ sung thêm vào những sản phẩm này đôi khi lại lấn át cả những lợi ích ban đầu," ông nói.

"Về mặt sinh lý học, điều này có thể gây khá nhiều nhầm lẫn," bà Medlin bổ sung. "Và nếu bạn thực sự cảm nhận được một tác dụng nào đó, nhiều khả năng đó là nhờ vào những thành phần quen thuộc như caffeine, chứ không phải từ những nguyên liệu 'đắt đỏ' mà bạn đang bỏ tiền ra để mua".