Olympic Triết học 2026: Khi triết học bước ra khỏi giảng đường

Theo kế hoạch do Khoa Triết học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội xây dựng và được Hội Triết học Việt Nam giao nhiệm vụ đăng cai tổ chức, hội thi năm nay diễn ra ngày 9/5/2026 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội với chủ đề: “Vai trò của triết học trong kỷ nguyên phát triển mới và nhận thức, hành động của sinh viên Việt Nam”.  

Điểm đáng chú ý là chủ đề này được đặt trong một bối cảnh rất rộng: kỷ nguyên chuyển đổi số, phát triển xanh, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực có khả năng tư duy độc lập, phản biện và thích ứng nhanh. Đây cũng là thời điểm đất nước đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cho các mục tiêu phát triển dài hạn gắn với dấu mốc 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước.

KHÔNG CHỈ HỌC THUỘC TRIẾT HỌC 

Nhiều năm qua, triết học trong môi trường đại học thường bị nhìn nhận như một môn học thiên về lý thuyết, nặng tính hàn lâm. Tuy nhiên, cách tổ chức Olympic Triết học 2026 cho thấy nỗ lực thay đổi tư duy đó.

Theo kế hoạch tổ chức, hội thi không đi theo mô hình kiểm tra kiến thức đơn thuần mà được thiết kế thành một cuộc thi đội tuyển, sân khấu hóa với 5 phần thi khác nhau: “Lời chào triết học”, “Hiểu biết triết học”, “Tài năng triết học”, “Kết nối tư duy triết học” và “Hùng biện triết học”.  

Các đội thi không chỉ trả lời câu hỏi trắc nghiệm về triết học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hay lịch sử triết học Đông – Tây, mà còn phải thể hiện khả năng ứng dụng tư duy triết học vào các tình huống thực tiễn, phản biện các vấn đề xã hội, cũng như chuyển tải triết học qua nghệ thuật, sân khấu và hùng biện.

Ở phần “Tài năng triết học”, thí sinh có thể thể hiện bằng rap, ngâm thơ, tiểu phẩm, hoạt cảnh hoặc trình diễn nghệ thuật để truyền tải thông điệp triết học.  Trong khi đó, phần “Kết nối tư duy triết học” lại đặt ra các tình huống mở, buộc đội thi khác phải đưa ra cách lý giải và phản biện trong thời gian ngắn.  

Cách tiếp cận này cho thấy triết học đang được kéo gần hơn với đời sống thay vì chỉ dừng ở lý thuyết giáo điều.

MỘT "SÂN CHƠI TƯ DUY" LIÊN TRƯỜNG QUY MÔ LỚN 

Olympic Triết học 2026 quy tụ nhiều cơ sở đào tạo lớn về triết học, lý luận chính trị và giáo dục công dân trên cả nước như: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Học viện Tài chính, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế… cùng nhiều đơn vị đồng hành giáo dục. 

Theo Ban tổ chức, mỗi đơn vị thành lập một đội tuyển gồm 15 thành viên chính thức và 5 thành viên dự bị, hỗ trợ. Điều này cho thấy quy mô tổ chức không nhỏ, đồng thời tạo ra môi trường giao lưu học thuật liên trường – điều vốn còn khá hạn chế trong khối ngành lý luận chính trị hiện nay.

Hội thi cũng diễn ra trong chuỗi hoạt động kỷ niệm nhiều dấu mốc lớn như 208 năm ngày sinh Karl Marx, 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, 75 năm thành lập Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và 15 năm thành lập Khoa Triết học của trường.  

TRIẾT HỌC TRONG THỜI ĐẠI AI VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ 

Điểm đáng suy nghĩ nằm ở chính thông điệp mà cuộc thi hướng tới: vai trò của triết học trong “kỷ nguyên phát triển mới”.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng ảnh hưởng sâu vào giáo dục, lao động và đời sống xã hội, câu chuyện về tư duy phản biện, đạo đức công nghệ, nhận thức con người và năng lực phân tích bản chất vấn đề trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đó vốn là những giá trị cốt lõi mà triết học hướng tới.

Không phải ngẫu nhiên mà phần thi hùng biện của cuộc thi yêu cầu sinh viên thể hiện khả năng lập luận logic, tư duy chặt chẽ và năng lực tranh biện. Đây là những kỹ năng ngày càng được đánh giá cao trong nền kinh tế tri thức, nơi máy móc có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn con người, nhưng khả năng đặt vấn đề, phản biện và định hướng giá trị vẫn là lợi thế của tư duy con người.

Một điểm khác cũng rất đáng chú ý là đề cương cuộc thi không dừng ở triết học kinh điển mà mở rộng sang “những vấn đề của triết học đương đại”, gắn với thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội Việt Nam trong “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.  

Điều này cho thấy nỗ lực đưa triết học thoát khỏi hình ảnh của một môn học khô cứng, để trở thành công cụ tư duy giúp người học hiểu và lý giải những biến động mới của xã hội.

CẦN NHIỀU HƠN NHỮNG KHÔNG GIAN HỌC THUẬT MỞ 

Thực tế, trong hệ thống giáo dục đại học hiện nay, các sân chơi học thuật dành cho sinh viên khối lý luận chính trị chưa nhiều và chưa thực sự hấp dẫn. Trong khi đó, nhu cầu về tư duy phản biện, năng lực phân tích chính sách, nhận thức xã hội và khả năng tranh biện lại ngày càng lớn.

Olympic Triết học 2026 có thể chưa phải một mô hình hoàn hảo, nhưng cho thấy một hướng tiếp cận mới: biến triết học thành một không gian đối thoại, sáng tạo và kết nối liên ngành.

Quan trọng hơn, việc đưa triết học ra khỏi khuôn khổ bài giảng truyền thống để bước lên sân khấu, đi vào tình huống thực tiễn, đối thoại với các vấn đề của xã hội hiện đại có thể là cách để môn học này tìm lại sức sống trong thế hệ sinh viên hôm nay.

Trong một thời đại mà thông tin ngày càng nhiều nhưng chiều sâu tư duy lại dễ bị bào mòn bởi tốc độ và thuật toán, có lẽ giá trị lớn nhất của triết học không nằm ở việc nhớ bao nhiêu khái niệm, mà ở khả năng giúp con người biết đặt câu hỏi, biết phản biện và biết suy nghĩ độc lập.