Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và truyền thông hiện đại, một số quy định của Luật Báo chí 2016 chưa đáp ứng được thực tiễn hoạt động. Do đó, việc sửa Luật Báo chí là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển báo chí đa nền tảng, báo chí số...
Ảnh minh họa
Theo các chuyên gia, sự phát triển, hoàn thiện Luật Báo chí qua các thời kỳ đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng cho sự phát triển bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam. Hơn 6 năm qua, Luật Báo chí năm 2016 đã trở thành nền tảng, cơ sở pháp lý để những người làm báo phục vụ xã hội tốt hơn, đóng góp vào sự phát triển của báo chí.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của đời sống xã hội dưới sức tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số, mạng xã hội, nhu cầu và trình độ tiếp nhận thông tin của công chúng ngày càng cao, sự phát triển của chính lĩnh vực báo chí cùng những vấn đề trong thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết cập nhật, bổ sung, sửa đổi Luật Báo chí 2016.
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ ĐA NỀN TẢNG
Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đối với việc thúc đẩy thực tiễn chuyển đổi số báo chí ở Việt Nam, quá trình chuyển đổi từ báo chí đơn loại hình sang nền báo chí số lấy báo mạng điện tử làm trung tâm, ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ hoạt động của tòa soạn số.
Chuyển đổi số báo chí thực chất là chuyển đổi từ nền báo chí truyền thống với 4 loại hình báo chí căn bản sang một nền báo chí gắn liền với các loại hình truyền thông mới, trên nền tảng số. Các chuyên gia nêu thực tế, Luật Báo chí hiện hành chưa có quy định thúc đẩy chuyển đổi số báo chí trong thời đại phát triển công nghệ 4.0.
Sửa đổi Luật Báo chí 2016 cần theo hướng xem xét báo chí số trong mối quan hệ biện chứng, không thể tách rời là điều kiện tiên quyết để xây dựng mô hình tòa soạn số, hội tụ nội dung số công nghệ số công chúng số kinh tế số.
Trọng tâm chuyển đổi số báo chí là đưa sản xuất nội dung và phân phối nội dung lên môi trường số, đổi mới cách làm nội dung, đổi mới mô hình quản lý, tác nghiệp của cơ quan báo chí, tạo ra cơ hội, các giá trị gia tăng, đa dạng hóa nguồn thu, làm chủ nền tảng phân phối nội dung trên không gian mạng…
Theo PGS.TS Đỗ Thị Thu Hằng, Trưởng ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam, đích đến của chuyển đổi số báo chí là báo chí số. Để chuyển đổi từ mô hình tòa soạn truyền thống sang mô hình tòa soạn số, mỗi cơ quan báo chí cần xác định được mô hình tòa soạn số là đích của sự chuyển đổi số.
Vì vậy, sửa đổi Luật Báo chí 2016 cần theo hướng xem xét báo chí số trong mối quan hệ biện chứng, không thể tách rời là điều kiện tiên quyết để xây dựng mô hình tòa soạn số, hội tụ nội dung số công nghệ số công chúng số kinh tế số.
Bản chất của báo chí số là sử dụng công nghệ số vận hành, đồng thời sáng tạo nội dung, sản xuất các dòng sản phẩm số, kinh doanh, phát hành trên các nền tảng số trong một hệ sinh thái số.
Thực tiễn chuyển đổi số báo chí và phát triển báo chí số cho thấy hầu hết các cơ quan báo chí đều nỗ lực lớn trong chuyển đổi số như một đòi hỏi sống còn, phát triển các dòng sản phẩm báo chí số, xây dựng và quản trị tòa soạn số. Tuy nhiên, chuyển đổi số báo chí vẫn còn chậm về tiến độ, chưa đi vào thực chất.
Phân tích nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng này, bà Hằng nhận xét: nhiều cơ quan báo chí còn mơ hồ về “đích đến” của chuyển đổi số là nền báo chí số, chưa tường minh về mô hình tòa soạn báo chí số, dẫn tới hầu hết các cơ quan báo chí chưa xây dựng được mô hình tòa soạn báo chí số đáp ứng được sự hội tụ (nội dung số công nghệ số công chúng số kinh tế số hệ sinh thái số).
MỞ RỘNG PHẠM VI ĐIỀU CHỈNH CÁC VẤN ĐỀ
Khái niệm báo chí hiện nay không bao hàm được hết vấn đề truyền thông số đặt ra. Nếu không mở rộng phạm vi điều chỉnh, báo chí rất khó cạnh tranh với các loại hình khác. Luật Báo chí chưa bao quát hết các mô hình, vấn đề của báo chí số. Việc tổ chức và hoạt động theo mô hình tòa soạn số, nhà báo số, nền tảng số, công cụ số, nhiều khái niệm công cụ của báo chí số, hội tụ các thành tố của báo chí số, các nền tảng số mới chưa được đề cập tới trong Luật Báo chí…
Ngoài 4 loại hình báo chí quy định trong Luật Báo chí, loại hình báo chí số với các thể loại cơ bản như báo chí tự động, báo chí dữ liệu, còn có nhiều loại hình hoạt động thông tin có tính chất như báo chí (như: mạng xã hội, trang thông tin điện tử (web), ứng dụng (app) trong nước và xuyên biên giới cung cấp thông tin, video, chương trình phát thanh, truyền hình…).
Công cụ pháp lý trong quản trị nội dung, quản trị tòa soạn số trong bối cảnh phát triển AI đang là những thách thức lớn, nhất là vấn đề an toàn thông tin, an ninh truyền thông và vấn đề sở hữu trí tuệ, khi ChatGPT, AI phát triển tạo nguy cơ sản xuất và phát tán tin giả bằng báo chí tự động. Công cụ pháp lý kinh doanh báo chí số, đặc biệt là công cụ pháp lý cho quản trị tài chính đang là khúc mắc lớn cần có giải pháp tháo gỡ. Tuy nhiên, Luật Báo chí 2016 chưa đề cập tới những mảng nội dung này.
Với những phân tích như trên, PGS.TS Hằng kiến nghị về tên Luật nên đổi là Luật Báo chí truyền thông, mở rộng phạm vi đối tượng điều chỉnh. Theo hướng này, cần bổ sung các thuật ngữ, đặc biệt là các thuật ngữ của báo chí số (sản phẩm báo chí số, sản phẩm truyền thông xã hội, sản phẩm, dịch vụ truyền thông liên nhân cách, sản phẩm truyền thông đại chúng, nền tảng báo chí truyền thông, báo chí đa loại hình, báo chí đa nền tảng, báo chí đa phương tiện, báo chí dữ liệu, báo chí tự động…).
Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia trong ngành góp ý khi cho rằng luật hiện hành chưa cập nhật thực tiễn phát triển của báo chí như: các phương tiện truyền thông xã hội; sự phát triển của các mô hình báo chí mới; sự mở rộng kênh phân phối các sản phẩm thông tin báo chí...
Do vậy, cần nghiên cứu cân nhắc mở rộng phạm vi điều chỉnh để quản lý được các vấn đề trên. Về tên gọi, theo phạm vi điều chỉnh trên, có thể cân nhắc, mở rộng tên gọi đến truyền thông để bao quát các vấn đề lớn của báo chí truyền thông hiện đại, mở rộng các hệ thống khái niệm, từ đó bổ sung quy định quản lý phù hợp.
Trong tham luận gửi hội thảo, TS. Nguyễn Thị Cẩm Hồng, ThS. Nguyễn Thành Phương (Khoa Luật, Trường Đại học Nam Cần Thơ) đề xuất cân nhắc, xem xét sửa đổi tên luật thành “Luật Báo chí truyền thông”, mở rộng phạm vi điều chỉnh để bao quát các loại hình truyền thông hiện đại; làm rõ khái niệm, thúc đẩy phát triển tổ hợp báo chí- truyền thông, hệ sinh thái báo chí; khái niệm “chủ bút, chủ báo”…; điều chỉnh quy định về mô hình cơ quan báo chí, các loại hình báo chí, thông tin, truyền thông, từ đó bổ sung quy định quản lý phù hợp…
TS Đỗ Thị Thu Hằng cho rằng hệ thống thuật ngữ loại hình báo chí truyền thống cũng cần rà soát, bổ sung như cần có hệ thống thuật ngữ Tạp chí, Tạp chí in, Tạp chí điện tử, Tạp chí lý luận chính trị, Tạp chí khoa học… với tiêu chí phân loại rõ ràng...
Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 26-2023 phát hành ngày 26-06-2023. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Công bố 5 sáng kiến tạo nền tảng phát triển đột phá khoa học và công nghệ
Bộ Khoa học và Công nghệ công bố 5 sáng kiến lớn tại Diễn đàn “Tương lai Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số Quốc gia”...
Việt Nam là đối tác lớn thứ hai về phát triển phần mềm của Nhật Bản
Hơn 60% doanh nghiệp Nhật đang hoạt động tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng trong 1-2 năm tới. Khoảng 50,9% doanh nghiệp mong muốn tăng mua sắm sản phẩm, dịch vụ tại Việt Nam – những tín hiệu mạnh mẽ về độ tin cậy của chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực số Việt Nam…
Cơ hội để Việt Nam trở thành thị trường tài sản kỹ thuật số tiềm năng
Với nguồn nhân lực chất lượng cao cùng tốc độ thích nghi nhanh, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn của thị trường tài sản số khi nền móng pháp lý đã được hình thành.
Thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến còn nhiều vướng mắc
Các biểu mẫu điện tử tương tác (eForms) chưa tối ưu, thành phần hồ sơ còn phức tạp, tiến độ số hóa hồ sơ còn chậm, tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến thấp, quá tải trong việc tiếp nhận hồ sơ trực tiếp), cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm (thiếu cơ sở vật chất tại các xã khó khăn,...
Đưa Việt Nam tham gia lĩnh vực hàng không tầm thấp quy mô 700 tỷ USD vào năm 2035
Thị trường thiết bị bay không người lái (UAV) toàn cầu dự kiến có thể đạt 128 tỷ USD vào năm 2030 và 700 tỷ USD vào năm 2035. Đây là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp chiến lược này…
Sáu giải pháp phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển năng lượng xanh, sạch nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Ông Nguyễn Ngọc Trung chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy về sáu giải pháp để phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng nói chung và các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới nói riêng…
Nhân lực là “chìa khóa” phát triển điện hạt nhân thành công và hiệu quả
Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, nhấn mạnh vấn đề quan trọng nhất khi phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam là nguồn nhân lực, xây dựng năng lực, đào tạo nhân lực giỏi để tham gia vào triển khai, vận hành dự án...
Phát triển năng lượng tái tạo, xanh, sạch: Nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn
Quốc hội đã chốt chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế 8% cho năm 2025 và tăng trưởng hai chữ số cho giai đoạn 2026 – 2030. Để đạt được mục tiêu này, một trong những nguồn lực có tính nền tảng và huyết mạch chính là điện năng và các nguồn năng lượng xanh, sạch…
Nhà đầu tư điện gió ngoài khơi tại Việt Nam vẫn đang ‘mò mẫm trong bóng tối’
Trả lời VnEconomy bên lề Diễn đàn năng lượng xanh Việt Nam 2025, đại diện doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo nhận định rằng Chính phủ cần nhanh chóng ban hành các thủ tục và quy trình pháp lý nếu muốn nhà đầu tư nước ngoài rót vốn vào các dự án điện gió ngoài khơi của Việt Nam...
Tìm lộ trình hợp lý nhất cho năng lượng xanh tại Việt Nam
Chiều 31/3, tại Hà Nội, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam chủ trì, phối hợp với Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức Diễn đàn Năng lượng Việt Nam 2025 với chủ đề: “Năng lượng xanh, sạch kiến tạo kỷ nguyên kinh tế mới - Giải pháp thúc đẩy phát triển nhanh các nguồn năng lượng mới”...
Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?
Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),
có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).
Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính: