Rủi ro từ việc nợ công của Mỹ vượt 100% GDP

Theo số liệu thống kê chính thức được Chính phủ Mỹ công bố gần đây, tại thời điểm ngày 31/3, nợ công của nước này là 31.265 nghìn tỷ USD, trong khi GDP năm 2025 của Mỹ là 31.216 nghìn tỷ USD.

Như vậy, tỷ lệ nợ công trên GDP của Mỹ đã tăng lên mức 100,2%, so với mức 99,5% khi năm tài khóa trước kết thúc vào ngày 30/9/2025. Con số này có khả năng sẽ tiếp tục tăng trong tương lai gần vì Chính phủ Mỹ đang có mức thâm hụt ngân sách hàng năm gần 6% GDP, đồng nghĩa phải tiếp tục vay nợ để chi tiêu.

NHỮNG RỦI RO CỦA NỢ CÔNG CAO ĐỐI VỚI KINH TẾ MỸ

Theo tờ báo Wall Street Journal, Washington đang tiêu 1,33 USD trên mỗi USD thu được từ thuế, và mức thâm hụt ngân sách năm nay được dự báo sẽ lên tới 1,9 nghìn tỷ USD. Mức thâm hụt này gần như không thay đổi so với năm 2025, vì các biện pháp cắt giảm thuế của Đảng Cộng hòa có hiệu lực trước khi các biện pháp cắt giảm chi tiêu có hiệu lực. Mức thâm hụt ngân sách thực tế cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chi tiêu cho cuộc chiến tranh với Iran, chương trình hoàn thuế quan và kết quả tăng trưởng kinh tế.

Tỷ lệ nợ công/GDP vượt ngưỡng 100% phản ánh những căng thẳng tài khóa đã tích tụ ở Mỹ trong nhiều thập kỷ. Các nhà lập pháp ở cả hai đảng đã bày tỏ lo ngại về sự leo thang của nợ công, nhưng họ vẫn ưu tiên việc cắt giảm thuế và tăng chi tiêu, vì những biện pháp này mang lại cho họ những lợi ích chính trị ngắn hạn rõ ràng hơn.

Tỷ lệ nợ công trên GDP là thước đo mà các nhà kinh tế ưa chuộng khi nói về mức độ mà việc vay nợ của một quốc gia ảnh hưởng đến nền kinh tế như thế nào. Khi tỷ lệ này tăng lên, nợ tiêu tốn các nguồn lực có thể được sử dụng hiệu quả hơn ở nơi khác. Chính phủ cũng trở nên nhạy cảm hơn với lãi suất khi nợ tăng.

Cứ 7 USD chi tiêu của Chính phủ liên bang Mỹ hiện nay, lại có 1 USD được dùng để trả lãi nợ công. Chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,1 điểm phần trăm, Washington sẽ tốn thêm 379 tỷ USD tiền lãi trong 10 năm - theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO).

Nếu không có các biện pháp giảm nợ được triển khai, Mỹ sẽ tiến tới tỷ lệ nợ công như ở Pháp, Italy, Hy Lạp và Nhật Bản - những nước đã phải đối mặt với các vấn đề kinh tế khác nhau do hệ quả của mức nợ lớn. Tuy nhiên, Mỹ có nhiều dư địa để vay nợ hơn những nước đó vì USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu và trái phiếu kho bạc Mỹ được giới đầu tư xem là “hầm trú ẩn” hàng đầu.

Nhưng dư địa đó không phải là vô hạn. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng, về lâu dài, nợ liên bang cao hơn sẽ đẩy lãi suất trong nền kinh tế Mỹ lên cao, bao gồm cả lãi suất mua nhà trả góp, vay mua ô tô và thẻ tín dụng, và sẽ làm suy yếu đầu tư của khu vực kinh tế tư nhân.

Một số nhà kinh tế cho rằng nợ cao hơn sẽ dẫn đến lạm phát cao hơn thông qua sức ép đòi hỏi ngân hàng trung ương giữ lãi suất thấp để tránh làm tăng thêm gánh nặng tiền lãi và, trong trường hợp cực đoan, chính phủ chọn cách in tiền để trả nợ.

Nợ công của Mỹ đã vượt 100% GDP trong một thời gian ngắn trong đại dịch Covid-19 vào năm 2020, khi GDP tạm thời giảm và Chính phủ vay mượn mạnh để hỗ trợ các hộ gia đình Mỹ. Tỷ lệ nợ công/GDP của nước này sau đó đã giảm khi các gói kích thích kết thúc, tăng trưởng kinh tế được đẩy nhanh và lạm phát cao đã đẩy mức GDP danh nghĩa lên.

Từ năm 1946 đến nay, Mỹ chưa khi nào kết thúc một năm tài khóa với tỷ lệ nợ công trên GDP hơn 100%. Thực tế đó có vẻ sẽ thay đổi. Không giống như năm 2020-21, các động lực của thâm hụt ngân sách Mỹ hiện nay mang tính cấu trúc, không phải tạm thời, và lãi suất cũng đã cao hơn. CBO dự báo tỷ lệ này sẽ là 100,6% cho năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9 năm nay và sẽ phá kỷ lục vào năm 2030.

THIẾU GIẢI PHÁP ĐỂ GIẢM NỢ

Tỷ lệ nợ công/GDP của Mỹ nói trên chỉ dựa trên số nợ liên bang do công chúng nắm giữ, trong khi các nhà kinh tế ưa thích hơn một con số lớn hơn bao gồm cả nợ mà các cơ quan chính phủ Mỹ nắm giữ. Con số GDP được sử dụng để đưa ra tỷ lệ nợ nói trên là sản lượng kinh tế danh nghĩa, chưa được điều chỉnh theo lạm phát, trong bốn quý trước đó.

Tỷ lệ nợ công trên GDP của Mỹ đạt mức cao nhất mọi thời đại là 106,1% vào năm 1946. Mức nợ đã giảm đều đặn trong thập kỷ tiếp theo nhờ tăng trưởng bùng nổ sau chiến tranh, lạm phát cao, và chi tiêu quân sự giảm nhanh, xuống dưới 50% vào năm 1957. Hồi năm 2008, nợ công của Mỹ ở mức dưới 40% GDP.

Sau đó, Chính phủ Mỹ đã vay mượn ồ ạt để điều hướng nền kinh tế vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2009 và đại dịch Covid. Quốc hội nước này đã cắt giảm thuế vào các năm 2013, 2017 và 2025, mở rộng chương trình bảo hiểm y tế của chính phủ và các quyền lợi cho cựu chiến binh, trong khi ít thay đổi các chương trình chi tiêu lớn.

Ngay cả những người ủng hộ việc giảm tình trạng thâm hụt ngân sách Mỹ hiện nay cũng không kêu gọi tỷ lệ này giảm mạnh như trong thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Chỉ cần tỷ lệ thâm hụt ngân sách ngừng tăng, họ đã hài lòng. Đó là một sự thừa nhận thực tế rằng dân số Mỹ đang lão hóa, làm tăng chi phí của các chương trình chăm sóc y tế Medicare và An sinh Xã hội.

CBO dự báo tỷ lệ nợ công của Mỹ sẽ tăng lên 120% GDP vào năm 2036 và 175% vào năm 2056. Những dự báo đó dựa trên giả định rằng các khoản cắt giảm thuế mới của Tổng thống Trump - chẳng hạn như các khoản khấu trừ cho tiền boa và tiền làm thêm giờ - sẽ hết hạn theo lịch trình trong vài năm tới. Các nhà dự báo cũng giả định thuế quan của Mỹ giữ ở mức trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết bác bỏ thuế đối ứng của ông Trump.

Chính quyền ông Trump dự báo rằng tỷ lệ nợ trên GDP sẽ giảm xuống mức thấp nhất là 88% vào năm 2034. Ước tính đó dựa trên giả định doanh thu thuế quan duy trì ở mức cao, kết hợp với chi tiêu được cắt giảm, và tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh hơn so với dự báo của CBO.

Trừ phi kinh tế Mỹ tăng tốc, ngay cả việc giữ tỷ lệ nợ trên GDP quanh mức 100% cũng sẽ đòi hỏi các biện pháp chính sách quyết liệt và có thể gây mất lòng cử tri. Trong thập kỷ tới, thâm hụt ngân sách tích lũy được dự báo sẽ lên tới con số 24 nghìn tỷ USD. Việc giữ tỷ lệ nợ công/GDP ổn định ở mức 100% sẽ đòi hỏi sự kết hợp của cắt giảm chi tiêu và tăng thuế với tổng trị giá khoảng 10 nghìn tỷ USD.

Tâm lý sợ nợ là một vấn đề chính trị lớn ở Mỹ từ cuối những năm 1980 đến những năm 1990, và các nhà lập pháp đã có động lực để giải quyết mối lo ngại đó. Các biện pháp tăng thuế và cắt giảm chi tiêu, cùng với tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, đã mang lại thặng dư ngân sách. Hiện nay, khi nợ công và thâm hụt ngân sách của nước này đều cao hơn, mối lo ngại cũng được bày tỏ, song lại có ít hành động hơn trong việc điều chỉnh hướng đi của nền tài khóa.

Trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016, ông Trump đã nói về việc cắt giảm nợ công, nhưng cũng chính ông lại đề xuất các chính sách có tác dụng ngược lại, chẳng hạn như cắt giảm thuế và cam kết không giảm các quyền lợi An sinh Xã hội và Medicare. Ông thường nói rằng thuế quan có thể giúp Chính phủ Mỹ trả bớt nợ, nhưng trên thực tế, số tiền thuế quan thu được chưa đủ giải quyết vấn đề.